Η εβδομάδα του «E»

Οι λέξεις που αρχίζουν από «Ε» δεν με δυσκόλεψαν καθόλου. Με δυσκόλεψε το γεγονός ότι είχα να επιλέξω λίγες μόνο λέξεις ανάμεσα σε πολλές και σπουδαίες έννοιες, με παγκόσμια αξία και απήχηση. Τελικά έκανα, όπως όφειλα, μια καθαρά προσωπική επιλογή, που μπορεί ο καθένας να κρίνει με τα δικά του κριτήρια.

ΕΛΛΑΔΑ! Χωρίς αμφιβολία και αμφισβήτηση αυτή είναι μια από τις γλυκύτερες και ευηχότερες λέξεις της γλώσσας, της παράδοσης και της ιστορίας μας. Μια μεστή έννοια και λέξη πλημυρισμένη από οικεία συναισθήματα, ζωηρά χρώματα, ευωδιές ανοιξιάτικες και σκέψεις εθνικές και πατριωτικές!

Όσον αφορά τον ορισμό και την ουσία της Ελλάδας, θεωρώ πως δεν υπάρχει καλύτερος από εκείνον που έδωσε ο Οδ. Ελύτης: «Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις»!

EΙΡΗΝΗ! Στην αρχή σχεδόν όλων των εκκλησιαστικών Ακολουθιών ψάλλουμε τα λεγόμενα «ειρηνικά». Χωρίς αυτά, και ειδικά χωρίς την Ειρήνη, δεν είναι δυνατόν να προχωρήσουμε και να οικοδομήσουμε ούτε προσευχή, ούτε οτιδήποτε πνευματικό.

Η Ειρήνη είναι ένα εξωτερικό φαινόμενο της κοινωνικής μας ζωής, αλλά είναι πολύ περισσότερο ένα εσωτερικό και ψυχικό γνώρισμα των καλλιεργημένων, ισορροπημένων και ολοκληρωμένων Ανθρώπων, αυτών που αναγράφονται με το «Α» κεφαλαίο.

Ο Γιάννης Ρίτσος όρισε με μεγάλη ακρίβεια την εν λόγω έννοια: «Ειρήνη είναι οι θυμωνιές των αχτίνων στους κάμπους του καλοκαιριού, είναι τ’ αλφαβητάρι των άστρων στα γόνατα της αυγής... Τ’ όνειρο του παιδιού είναι Eιρήνη. Τ’ όνειρο της μάνας είναι η Eιρήνη. Τα λόγια της αγάπης κάτω απ’ τα δέντρα είναι η Eιρήνη»!

EΛΠΙΔΑ! Όπως πολύ σωστά αναφέρει μια σοφή αγγλική παροιμία «όπου υπάρχει ζωή, υπάρχει κι Ελπίδα»! Επομένως, η Ελπίδα συνδέεται οντολογικά με την ίδια τη ζωή, κι αυτό είναι ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό σημάδι για την πρόοδο και το μέλλον του ανθρώπου.

Το χρώμα της Ελπίδας είναι το πράσινο. Είναι ένα χρώμα που επηρεάζει θετικά τη διάθεση των ανθρώπων κι εκπροσωπεί τη σταθερότητα και την αρμονία στη ζωή. Το πράσινο είναι χρώμα κατευναστικό, επουλωτικό, με θεραπευτική δύναμη, ενώ χρησιμεύει και ως βάλσαμο για άτομα που είναι κουρασμένα σωματικά ή διανοητικά.

Αυτά τα χαρακτηριστικά άλλωστε δεν είναι τέλεια συνδεδεμένα με την ίδια την Ελπίδα; Μια λέξη, που κατά τον Β. Ουγκώ, την «έχει γράψει ο Θεός στα μέτωπα όλων των ανθρώπων»!

EΛΕΥΘΕΡΙΑ! Μια λέξη βασική, κλειδί θα λέγαμε, για όλες τις γλώσσες και τους πολιτισμούς του κόσμου. Ο Έριχ Φρομ την ορίζει θαυμάσια ως «την ικανότητα να ακολουθούμε τη φωνή της λογικής, της υγείας, της ευμάρειας, της συνείδησης, σε αντιδιαστολή με τις φωνές των παράλογων παθών»!

Σε καθαρά πνευματικό επίπεδο η αληθινή Ελευθερία είναι ουσιαστική και ηθική αρχή, η οποία σύμφωνα με τον Ντοστογιέφσκι «βρίσκεται στην κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στον εαυτό του και στη θέλησή του, έτσι που στο τέλος να μπορέσει ν’ αποκτήσει ηθική τελείωση».

Προσωπικά με διέγειρε διανοητικά πάντα η καταπληκτική και βέβαια εμπειρική σκέψη του Νίκου Δήμου, που ανέφερε πως «Η Ελευθερία  α π ό  κάτι είναι εύκολο. Η Ελευθερία  π ρ ο ς  κάτι είναι η δύσκολη»! Πόσο δίκιο έχει!

EΥΘΥΝΗ! Δεν θα μπορούσα να μην συμπεριλάβω στην ομάδα του «Ε» μια έννοια που μπορεί μεν να δυσκολεύει (μέχρι και να φοβίζει) πολλούς, αλλά που είναι πολύ σημαντική σε όλα τα επίπεδα των ανθρωπίνων και κοινωνικών σχέσεων, από τα αρχαία χρόνια.

Η Ευθύνη χαρακτηρίζει ανθρώπους με υψηλό βαθμό πνευματικής και ηθικής ωριμότητας, καθώς επίσης και με συνείδηση των πράξεων αλλά και των λόγων τους. Ο καθείς βέβαια κάνει τον προσωπικό του αγώνα για να ανέβει στα σκαλοπάτια της.

Σύμφωνα με τον σημαντικό Έλληνα παιδαγωγό και φιλόσοφο του 20^ου αι. Ευάγγελο Παπανούτσο (1900-1982), «Όπου υπάρχει Ευθύνη, υπάρχει και ελευθερία. Κατά βάθος η Ευθύνη είναι μια άλλη όψη, ένα άλλο όνομα της ελευθερίας»!

EΘΙΜΟ! Εκτός από εκείνες τις αξιοσημείωτες λέξεις, που η κοινωνία μας συνηθίζει να διακρίνει και με αυτές να ονομάζει τις διάφορες αρετές, αρχές και τους θεσμούς της, υπάρχουν και άλλες, που οι λαοί ξεχωρίζουν για τη σημασία που έχουν για την ίδια τη ζωή και για τη χαρά που προσφέρουν στους ανθρώπους.

Ένας τέτοιος βασικός και ουσιαστικός όρος είναι το Έθιμο. Εμείς οι Έλληνες μιλούμε συχνά για τα ήθη και τα Έθιμά μας! Για τα θέσμια δηλαδή εκείνα που μας κρατούν κοντά στις ρίζες και στον τρόπο ζωής των προγόνων μας.

Ένα πολύ αγαπημένο μου Έθιμο, της παρούσας αποκριάτικης εποχής, το οποίο τήρησα για πολλά - πολλά χρόνια από την παιδική μου ηλικία, ήταν το πέταγμα του αετού. Η εθιμική αυτή πράξη μου έδινε πάντα τεράστια χαρά και αισθανόμουν σαν να πέταγα εγώ ο ίδιος στο γαλανό ουρανό της Πατρίδας μας.

EΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ! Αυτή η ανθρώπινη εκδήλωση είναι μια πνευματική έκφραση, η οποία σημαίνει βασικά αναγνώριση μιας ευεργεσίας που μας έγινε και φυσικά ακολουθείται από την έκφραση ευχαριστίας.

Λέγεται πως κάποτε στην Αφρική μια ομάδα χωρικών επισκέφθηκε έναν ιεραπόστολο. Επειδή όλο το πρωΐ δούλευαν στο δρόμο κάτω από τον καυτό ήλιο τους πρόσφερε κρύο νερό.

Τότε ο καθένας που έπαιρνε το ποτήρι στο χέρι γονάτιζε κι έπινε το νερό γονατιστός. Ο ιεραπόστολος τους ρώτησε γιατί το κάνουν αυτό κι ο αρχηγός της ομάδας εξήγησε: «Εκφράζουμε έτσι τις ευχαριστίες μας. Το νερό σημαίνει ζωή, κι είμαστε ευγνώμονες όταν το βρίσκουμε»!

Εγκύκλιος Α.Θ.Π.

Ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος μας έστειλε την Σαρακοστιανή Εγκύκλιό του, την οποία θα αναγνώσουμε αύριο στους Ναούς μας. Αυτή έχει ως εξής:

Γράμμα στίς χαροῦλες μου

ἤ Ποιός θά γράψει ἕνα τραγούδι γιά τήν Μαρίνα;

Εἶμαι γερούλης, δἐν βλέπω καί πολύ καλά, λαχανιάζω εὔκολα καί δέν πετάω μέ τόση εὐκολία ὅσο ὅταν ἤμουν νέος, πρίν ἀπό πολλά πολλά χρόνια. Ὅμως ἐξακολουθῶ νά ἀγαπῶ τή δουλειά μου καί δέν τήν ἀλλάζω μέ τίποτα. Ὅσο ὁ καλός Θεός θέλει, θά εἶμαι, μαζί μέ πολλούς ἄλλους, «Ὁ Ἄγγελος τῆς Παιδικῆς Χαρᾶς».

   

Λίγα παιδιά μέ βλέπουν ἀλλά εἶμαι πάντα κάπου ἐκεῖ κρυμμένος,  προσέχοντας τούς μικρούς μου φίλους πού εἶναι γιά μένα οἱ χαροῦλες μου: ἔχω τά κέφια μου ὅταν γελᾶνε, κλαίω ὅταν κλαῖνε, χαίρομαι μέ τή χαρά τους, παίζω μαζί τους κρατώντας καλά διπλωμένα τά φτερά μου, γιά νά μή μπερδεύονται στό παιγνίδι τους. Δέν κάνω ζαβολιές, ἄν καί μερικές φορές θά ἤθελα νά κάνω μερικές… πλάκες στούς ζαβολιάρηδες. Θυμώνω ἐπίσης καί γίνομαι ἔξω φρενῶν συχνά, ἀλλά δέν μοῦ κρατάει πολύ. Ἄν καί εἶμαι γερούλης, προτιμάω τ’ ἀστεῖα καί τά γέλια.

   

Δέ μ’ ἄρέσουν καθόλου τά σκουπίδια καί οἱ τόσες βρωμισιές. Μάλιστα, μαζεύω ὅ,τι μπορῶ! Οἱ ἄλλοι βέβαια συνάδελφοί μου μουρμουρίζουν πίσω ἀπ’ τήν πλάτη μου πώς:

  

«Αὐτά δέν εἶναι δουλειές τῶν Ἀγγέλων, γιατί οἱ Ἄγγελοι τῆς Παιδικῆς Χαρᾶς δέν εἶναι σκουπιδιάρηδες, οὔτε οἱ Ἄγγελοι τῶν Πάρκων, οὔτε τῶν Κήπων. Ἄλλες εἶναι οἱ φροντίδες τους…»

   

Ἄς ἔρθουν στά χρόνια μου καί ἄς μάθουν ὅσα ἔμαθα ὁ ἴδιος  στή ζωή μου καί θά δοῦμε τί θά κάνουν τότε…

   

Ἐμένα πάντως δέ μέ πειράζει πού μέ περνᾶνε γιά γερο-χαζούλη. Τούς ἔχω σάν παιδιά μου κι αὐτούς. Γελᾶνε καί μέ τή συλλογή μου. Τούς φαίνεται ἀστεῖο πού,  ἐκτός ἀπό τά σκουπίδια, μαζεύω καί διάφορα πραγματάκια πού φτιάχνουν τά παιδιά καί τά βρίσκω πεταμένα στίς γωνιές τῆς Παιδικῆς Χαρᾶς κι ἀλλοῦ!

   

«Τί θά τά κάνει ὁ Παππούλης ὅλα αὐτά τά χαρτάκια καί τίς σκισμένες ζωγραφιές;», μουρμουρίζουν ὁ ἕνας στόν ἄλλο καί νομίζουν πώς δέν τούς ἀκούω! Εἶναι κάπως κουτούτσικοι. Δέν ξέρουν οὔτε φαντάζονται  πώς  ἔχω τό σχέδιο μου.

    

Τώρα ὅμως, χαροῦλες μου, θά τό πῶ μόνο σέ σᾶς!  Φυλάω πῶς καί πῶς τή συλλογή μου γιά τά χρόνια πού ὁ καλός Θεός θά μέ στείλει  νά μείνω μαζί μέ ὅλους τούς παπποῦδες καί τίς γιαγιάδες τῆς Γῆς καί ὅλους τούς ἄλλους γερούληδες Ἀγγέλους σάν κι ἐμένα. Μέ τά μικράκια, ἀκόμα,  πού κοιμήθηκαν νωρίς... Ἐκεῖ θά χαιρόμαστε νά βλέπουμε τά ἔργα τῶν παιδῶν, κι ἄς εἶναι  τσαλακωμένα, μέ τσακισμένες τίς γωνίες, λερωμένα ἤ μισοσκισμένα,  γιατί ἐ κ ε ῖ  εἶναι…

         Ὁ Τόπος πού Τίποτα δέν πάει Χαμένο !

    

Λοιπόν , χαροῦλες μου , πρίν λίγο σέ μιά ὡραία Παιδική Χαρά πού εἶχα βάρδια, βρῆκα ἕναν ἀληθινό Θησαυρό: Τίς ζωγραφιές δυό κοριτσιῶν!!

   

Μπορεῖ νά φταίει πού δέν βλέπω πιά πολύ καλά, ἀλλά δέν κατάφερα νά διαβάσω τ’ ὄνομά τους. Μπορεῖ καί νά μήν τό εἶχαν γράψει. Ὑπέροχες Ζωγραφιές! Ἀγαπᾶνε τόσο τήν Παιδική τους  Χαρά: 

                   « Εἶναι τό Χαμόγελό μας »

γράφει κάπου μιά ἀφισούλα  καί συμφωνῶ τόοοσο πολύ, πού ἀπό κείνη τή στιγμή Χαμογελάω  μ’ ἕνα μεγάαααλο Χαμόγελο. Ὥς και τά Φτερά μου Χαμογελᾶνε!!

   

Ἄχ, τί φλύαρος Γερούλης Ἄγγελος πού ἔχω γίνει. Καί πόσο θά θελα νά φτιάξουν μιά ζωγραφιά καί γιά μένα! Ἄκόμα καλύτερα νά μοῦ ἀπαντήσουν. Τέλος πάντων νά  μοῦ γράψουν κάτι, ὅ,τι θέλουν,  καί νά μοῦ τό στείλουν.

   

Ὑπάρχει βέβαια ἕνα μικροπρόβλημα: τ’ ὄνομά μου. Πρέπει νά τούς πῶ τ’ ὄνομά μου… Ἕνα, δηλαδή, ἀπ’ τά πολλά πού μοῦ ἔχουν δώσει ὅσα παιδιά κατάφεραν νά  μέ δοῦν: κάτι πού δέν εἶναι καί τόσο εὔκολο. Ὅμως τό κατόρθωσαν, ἄλλοτε γιατί τό ἤθελαν πάρα πάρα πολύ, κι ἄλλοτε γιατί τήν… ἔπαθα καί τούς φανερώθηκα πάνω στό παιγνίδι!

   

Πού λέτε, κάποια παιδιά μέ φωνάζουν «Μοῦτσο - Μουτσάκο» (ἔπειδή μ’ ἀρέσει πολύ νά τρίβω καί νά γυαλίζω τά ξύλινα ἤ σιδερένια καράβια πού ἔχουν μερικές Παιδικές Χαρές),  ἄλλα μέ φωνάζουν «Γερο-Φτεράκια», ἄλλα «Παιγνιδιάρη Τάσο» -  χιχιχί! Ὅσο γιά τά κορίτσια, αὐτά μοῦ δίνουν κοριτσίστικα ὀνόματα καί φυσικά μοῦ ἀρέσει.

   

Ἀλλά ποιό εἶναι τό ὁλόδικό μου ὄνομα, αὐτό εἶναι Μεγάλο Μυστικό. Πῶς καί σέ ποιά διεύθυνση νά μοῦ γράψετε λοιπόν, χαροῦλες μου; Εἶναι πολύ ἁπλό:

             Στόν Κρυμμένο Γερούλη Ἄγγελο

             τῆς Παιδικῆς μας Χαρᾶς.

  

Καί μήν ἀνησυχεῖτε !  Ὅλο καί κάποιος Ἄγγελος θά βρεθεῖ νά μοῦ τό φέρει. Γιά νά βεβαιωθεῖτε, ρωτεῖστε τό μπαμπά καί τή μαμά σας. Νά δοῦμε τί θά σᾶς ἀπαντήσουν: θά τή λάβω τήν ἀπάντησή σας ἤ ὄχι;

 

Χρυσά μου παιδιά, στίς 8 Νοεμβρίου γιορτάζουμε ὅλοι οἱ Ἄγγελοι: μικροί καί μεγάλοι, νέοι καί παππουδάκια σάν κι ἐμένα. Ἐλπίζω νά μέ θυμηθεῖτε, ὅπως σᾶς θυμᾶμαι κι ἐγώ στήν προσευχή μου κάθε στιγμή.

                                              

                                          Ὁ Γερούλης Ἄγγελός σας.

Ὑστερόγραφο 1: Μπορεῖ ν’ἀργήσω νά σᾶς ξαναγράψω. Εἶμαι παππουδάκι, μήν τό ξεχνᾶτε καί τά φτερά μου κουράζονται εὔκολα. Τά φτεράκια γιά τό γράψιμο, ὄχι γιά τό πέταγμα. Ἐλπίζω νά ἔχετε δεῖ σέ ζωγραφιές καί φωτογραφίες…

Υστερόγραφο 2: Ἤθελα νά ξερα ἄν γνωρίζετε τί θά πεῖ «ὑστερόγραφο». Προσοχή: ὄχι… ἀ σ τ ε ρ ό γ ρ α φ ο ! Ἀστερόγραφα ζωγράφιζε  ὁ Μικρός Πρίγκιπας, ὅταν γελοῦσε καί χιλιάδες καμπανάκια κουδούνιζαν ἀνάμεσα στ’ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ!  Ἐγώ πάντως τ’ἀκούω  ἀκόμα, παρά πού εἶμαι καί λίγο… κουφός - χιχιχί… Γελάω κι ὅμως εἶμαι τόσο λυπημένος... Ἡ Μαρίνα, ἀπό τίς πιό μεγάλες «χαροῦλες μου», δέν θά ἔρχεται πιά μαζί μας νά παίξει. Ξέρω πώς τώρα εἶναι τό πιό ὄμορφο «Ἀστερόπαιδο»* στόν «Τόπο πού Τίποτα Δέν Πάει Χαμένο», ἀλλά ἡ καρδιά μου δέν παύει νά κλαίει. Ποιός θά μέ παρηγορήσει;  Χαροῦλες μου, ὅπου κι ἄν βρίσκεστε, μικρές ἤ μεγάλες μου χαροῦλες, γράψτε ἕνα τραγούδι γιά τήν Μαρίνα! Γράψτε μιάν ἱστοριούλα,  ἕνα ποίημα, μιά προσευχή. Μπορεῖ κάτι νά παρηγορήσει κι’ ἐμένα κι ὅλους πού τόσο ἀγαπήσαμε τήν Μαρίνα. Ὄχι, ὄχι! Δέν τήν ἀγαπήσαμε. Τήν ἀγαπᾶμε!

                      .............................................................

* The Star Child, τοῦ Oscar Wilde.

Σημείωση ιστολόγου: Το παραπάνω θαυμάσιο και λυρικότατο κείμενο εγράφη από φίλη συγγραφέα, που πρότεινε να μείνει ανώνυμη, εμπνευσμένο από το μήνυμα που της έστειλα πρόσφατα και αφορούσε τη Μαρίνα μας. Το μήνυμά μου έλεγε:

«Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου». Η μικρή μας Μαρίνα, με το μεγάλο βάσανο στη σάρκα, την οποία είχαμε ονομάσει «λιονταρίνα», για τον τιτάνιο αγώνα που έκανε, με αντίπαλο που αποδείχθηκε ανίκητος, άνοιξε τελικά τη μεγάλη πόρτα και... έφυγε...

Η ευχή μας είναι να πετάξει και να μείνει σε χώρα ζώντων, όπως πραγματικά της αξίζει, μέσα στην γλυκιά αγκαλιά του Μεγάλου μας Ποιητή!

Ποιοι οι Γραικύλοι

Το τριμηνιαίο περιοδικό "Νέα Εστία", στο τεύχος του Δεκεμβρίου 2012 (αριθμ. 1856), έχει ένα μεγάλο αφιέρωμα στον ευπατρίδη διπλωμάτη και συγγραφέα Ρόδη Ρούφο. Το τελευταίο μυθιστόρημα του, πριν από τον πρόωρο θάνατό του, γραμμένο στα 1967, είναι "Οι Γραικύλοι". Αναφέρεται στην ήττα των Αθηναίων από τους Ρωμαίους το 86 π.Χ. και την πυρπόληση του κλεινού άστεως από τον Σύλλα. Τότε ο Αθηναίος Δίων, ο πρωταγωνιστής στο μυθιστόρημα του Ρόδη Ρούφου, ελπίζει οι Αθηναίοι να μην γίνουν "γραικύλοι" και να πορευθούν στην  υπό τους Ρωμαίους αιχμαλωσία με βάση το λόγο του Σωκράτη στον "Φαίδωνα": "Αδεώς (σ.σ. αφόβως) και γενναίως".

Για το τι σημαίνει αυτός ο λόγος ο ίδιος ο Δίων εξηγεί: "Μη λυγίσεις νου, στον ύστατο τούτο πειρασμό. Μείνε ελληνικός, μην παραιτηθείς από την καθαρή σου θέαση… Αδεώς και γενναίως. Αυτό θα μείνει από τον Ελληνισμό, αυτό δεν θα το καταστρέψουν οι λεγεώνες. Αν ποτέ σκοτεινιάσει ο κόσμος από καινούριους βαρβάρους και δεισιδαιμονίες η λέξη «Έλληνας» ας εξακολουθήσει να σημαίνει εκείνον που κρατάει τη σκέψη του άφοβη και αδέκαστη… Εμείς πρέπει τάχα να γίνουμε μια ξεπεσμένη ράτσα κολάκων, ταπεινοί και περιφρονημένοι Γραικύλοι;". Και απαντά ο ίδιος: "Όχι. Δεν θα σβήσει ο ελληνισμός, γιατί είναι μια έννοια που ξεπερνάει τις εφήμερες τύχες των φυλών…". 

Δεν ξέρω γιατί το μυθιστόρημα του Ρόδη Ρούφου  "Οι Γραικύλοι" μένει άγνωστο στους πολλούς. Περιθωριοποιημένο. Ακόμη και στο αφιέρωμα της "Νέας Εστίας" μια φορά και παρεμπιπτόντως αναφέρεται...

Είναι γεγονός ότι ο όρος "γραικύλος - γραικυλισμός" είναι υποτιμητικός και επομένως ενοχλητικός για τους Έλληνες. Όμως είναι ένα  φαινόμενο υπαρκτό. Ο Βασ. Μουστάκης γράφει σχετικά: "Ο γραικυλισμός στιγματίζει την εθνική μας Ιστορία κατά περιόδους ιδίως κατοχής ή μεγάλης υλικής επιρροής ξένων λαών... Το φαινόμενον τούτο παρατηρείται μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων, όπου εξηγείται τόσον από το κίνητρον της ιδιοτελείας, όσον και από την άγνοιαν και τον εντυπωσιασμόν προ της ξένης υλικής δυνάμεως, υπολανθάνει όμως ή και εκδηλώνεται φοράδην υπό όλως απεχθείς συνθήκας και εις τα ανώτερα στρώματα (διανοούμενοι, πολιτικοί)… Η αναξιοπρεπής εθνικώς στάσις έναντι των επιδιώξεων εκμεταλλεύσεως της πατρίδος μας υπό των ξένων μεγάλων χωρών, εκ μέρους πολιτικών ανδρών και τα πρώτα εν γένει φερόντων… ως και η ανυποψία εκπροσώπων του πνεύματος προ της ουσίας των εθνικών πνευματικών παραδόσεων μας και ο θαυμασμός των προ των οθνείων (σ.σ. ξένων) πολιτιστικών κ.λ.π. αξιών, τας οποίας εισάγουν ακρίτως και ενοφθαλμίζουν (σ.σ. μπολιάζουν) εις τον εθνικόν μας βίον, είναι γραικυλισμός της αισχίστης και βαρυτάτης μορφής, εμφανιζόμενος κατά τας ημέρας μας εις μεγάλην κλίμακα και κατά τρόπον απτότατον". (Θρ. και Ηθ. Εγκ/δεία, τ. 4^ος, σ. 636).

Ο Χάρης Ανδρέου στο προσφάτως δημοσιευθέν πόνημά του "Στ' άρματα με το Σταυρό - Η προσφορά της Εκκλησίας στους αγώνες του έθνους και οι ήρωες με τα ματωμένα ράσα" επισημαίνει: "Πάρα πολλά κέντρα και υπόκεντρα εργάζονται για να διαγράψουν από τη μνήμη των Ελλήνων όλα όσα συγκροτούν τη συνείδηση του έθνους. Αποσιωπούνται γεγονότα και διαστρέφονται στοιχεία, έτσι ώστε να μην έχει ανταπόκριση στη συνείδηση του Έλληνα η πραγματικότητα του έθνους και της ιστορικής συνέχειας της φυλής".

Ο Βασ. Μουστάκης στο προαναφερθέν κείμενό του πάλι τονίζει: "Η Ελληνική Εκκλησία, καλλιεργούσα το εθνικόν φρόνημα, του οποίου κυριώτατος φορεύς είναι η ορθόδοξος παράδοσις, είναι η μεγαλυτέρα δύναμις αντιστάσεως του Έθνους εις ό,τι ηθικώς και πνευματικώς είναι κακοποιός εξωτερική επίδρασις εις την ουσίαν και τας μορφάς του ελληνικού βιώματος, δια της Εκκλησίας μας δε κατά πρώτον και κύριον λόγον είναι δυνατόν να διαγνωσθή καθαρώς και να αντιμετωπισθή αποτελεσματικώς πάσα εκδήλωσις γραικυλισμού".  Αυτός είναι ο λόγος που επιδιώκεται η εξουδετέρωση της Εκκλησίας και η εξόντωση των ενοχλητικών ποιμένων της. Γράφει σχετικά πάλι ο Χάρης Ανδρέου: "Για να επιτύχει η εκστρατεία να ξεχάσουν οι Έλληνες την ταυτότητά τους  πρέπει να χτυπηθεί κατακέφαλα αυτός που καλλιεργεί την ελληνικότητα, αυτός που διατηρεί άσβεστη τη φλόγα της ενότητας και της αυτοσυνειδησίας του λαού: η Εκκλησία".

Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος δέχθηκε οξύτατη κριτική γιατί σε ομιλία του τόνισε αυτή την αλήθεια, του γραικυλισμού στις ημέρες μας, λέγοντας: "Εσείς εδώ και χιλιάδες άλλοι είσθε οι γνήσιοι αληθινοί Έλληνες πατριώτες, όχι απλώς αιθεροβάμονες του παρελθόντος. Υπάρχουν όμως και κάποιοι γραικύλοι που θέλουν τη συρρίκνωση της Εκκλησίας, γιατί ξέρουν ότι το έθνος οφείλει την επιβίωσή του σε Αυτήν". Και άλλοτε κάλεσε το λαό σε αντίσταση στον γραικυλισμό και σε ηθική ανάκαμψη: "Σταθείτε όρθιοι στις επάλξεις σας και μην ξεπουλήσετε τα πρωτοτόκια μας. Διδάξτε στα παιδιά σας την αλήθεια, όπως την βίωσαν οι αείμνηστοι Πατέρες μας. Ο λαός μας ξέρει να υπερασπίζεται τα ιερά και τα όσιά του. Το έχει κατ' επανάληψιν αποδείξει. Και θα το αποδείξει και πάλιν. Αντίσταση και Ανάκαμψη. Για να ξαναβρούμε ό,τι έχουμε χάσει, για να υπερασπισθούμε ό,τι κινδυνεύει".

Η αντίσταση του Ελληνισμού στο φαινόμενο του γραικυλισμού, υπό τις διάφορες μορφές του, και η δια των πολιτισμικών του εφοδίων επιτυχής αντιμετώπιση των δύσκολων σημερινών συνθηκών, όπως συνέβη κατά τις  μακροχρόνιες περιόδους της κατάκτησης του από αλλοεθνείς και αλλοθρήσκους τυράννους (Ρωμαιοκρατία, Οθωμανοκρατία και Φραγκοκρατία), είναι το κλειδί για την ηθική και κοινωνική ανάκαμψη του λαού μας.

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Επιμορφωτικό Σεμινάριο

Πραγματοποιήθηκε χθες βράδυ, στους φιλόξενους χώρους της Κοινότητας Αποστόλου Βαρνάβα στο Βόρειο Λονδίνο, στην οποία προΐσταται ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Τροπαίου κ. Αθανάσιος, Επιμορφωτικό Εκπαιδευτικό Σεμινάριο, το οποίο απευθύνονταν στους Προέδρους και τα μέλη των Σχολικών Επιτροπών, καθώς και στους Διευθυντές και τους Εκπαιδευτικούς των Ελληνικών Παροικιακών Σχολείων Μεγ. Βρετανίας.

Το Σεμινάριο οργάνωσαν από κοινού το Γραφείο Εκπαίδευσης της Ελληνικής Πρεσβείας Λονδίνου, το οποίο συντονίζει η κα. Βαρβάρα Καμπουρίδη και η Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή, στην οποία προΐσταται η Δρ. Ανδρούλα Όθωνος. Θέμα του Σεμιναρίου ήταν: «Η διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης / ξένης γλώσσας, στο σημερινό πολιτιστικό περιβάλλον της Ευρώπης»!

Εισηγητής του θέματος ήταν ο Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης κ. Ι.Ν. Καζάζης, ο οποίος ήλθε στο Λονδίνο και στο εν λόγω Σεμινάριο με την ιδιότητά του ως Πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και ως Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας, για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Ο ομιλητής ξεκίνησε την πολύ ενδιαφέρουσα διάλεξή του με την σκέψη πως «Βρισκόμαστε στην καρδιά της Ευρώπης, αλλά είμαστε γλωσσικά απομονωμένοι»! Στη συνέχεια παρουσίασε τους τέσσερεις άξονες της ομιλίας του, λέγοντας πως «Για τη διδασκαλία της γλώσσας χρειαζόμαστε:

1.     Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών.

2.     Διδακτικό υλικό (εγχειρίδια - βιβλία) καλής ποιότητας.

3.     Δάσκαλο (που είναι η ψυχή του έργου, αλλά πρέπει να είναι επιμορφωμένος).

4.     Αξιολόγηση - τελική πιστοποίηση της μάθησης».

Κατόπιν ο εισηγητής παρουσίασε και την παρακάτω σκέψη: «Οι νέες τεχνολογίες (υπολογιστές) δεν είναι απλά εργαλεία σήμερα. Έχουν κυριολεκτικά μαγέψει τους μαθητές. Ο δάσκαλος πρέπει να εμπνεύσει το μαθητή να πιάσει και πάλι το βιβλίο και να ασκηθεί στη βαθιά ανάγνωση και στον στοχασμό»! Μετά την εξαιρετική εισήγηση ακολούθησε πολύ ζωηρή συζήτηση, στη διάρκεια της οποίας παρουσιάσθηκε και αναλύθηκε εκτενώς το Πιστοποιητικό Ελληνομάθειας (υλικό, εξετάσεις κ.ά.).

Πρωτοπρ. Αναστασίου Δ. Σαλαπάτα

Ἡ περίεργη σιωπὴ τοῦ ἐπισκέπτη…

Δέηση γιὰ τὴν ὡραία καὶ ἁγνὴ ψυχὴ τῆς μικρῆς Μαρίνας

Ξέρεις, εἶναι πολὺ δύσκολο, ὅταν βρεθεῖς σὲ ξένο σπίτι νὰ μπορέσεις ν᾿ ἁπλώσεις τὰ ὀνειρά σου, δηλαδὴ τὴν ἴδια σου τὴν ψυχὴ, ἄν δὲν σοῦ εἶναι βολετὸ καὶ  ἐπιτρεπτὸ συνάμα. Γιατὶ μέσα  σου διακρίνεις ἕνα κενὸ νὰ στέκει, ἐμπόδιο λὲς ἰκανὸ, ὥστε νὰ μὴ γεφυρώνει καμμιὰ σου ἐνέργεια, κανένα σου τρόπο γιὰ ἐπικοινωνία. Τὰ φρόντίζει ὅλ᾿ αὐτὰ ἄλλωστε καὶ ἡ φαρμακωμένη σου ζωὴ ποὺ συνορεύει μὲ τὴν ἀδυναμία ποὺ ἔχεις, γιὰ νὰ κατορθώσεις νὰ ὑπερβεῖς πολλὰ σκοτεινὰ σημάδια τοῦ χρόνου: σημάδια ἀπό καιροὺς ξεχασμένους, ὡστόσο καλὰ φυλαγμένα μέσα σὲ λειψανοθῆκες ἀναμνήσεων… Καιροὺς ποὺ δὲ μπόρεσες ν᾿ ἀνακαλύψεις στὴ μεγάλη πολιτεία, ὅταν σπούδαζες. Ὄχι μονάχα τὰ γράμματα, ἀλλὰ πολλὰ περισσότερα, ὅπως συμπεριφορὲς καὶ φιλοτιμίες. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ξανοίγεσαι νὰ γράψεις κάτι γιὰ τὶς δεύτερες, τὶς φιλοτιμίες δηλαδὴ ποὺ εἰσέπραξες σὲ καιροὺς ἄνυδρους ἀπό ἀνθρώπινη παρουσία, ὡστόσο πολύτιμους σήμερα ποὺ σοῦ καταθέτουν τὴν ἀκούσια φιλοδωρία τους. Τὶ ἄλλο ἀπό εὐγνώμονες μνῆμες, δηλαδὴ;

Θυμᾶσαι ἀκόμα τὸ ψηλό τὸ σπίτι μὲ τὴν ὡραία, μοντέρνα, ἀλλ᾿ ὄχι ἐξεζητημένη ἐπίπλωση, κάπου στὸ τέρμα Ἱπποκράτους, σὲ μιὰ γειτονιὰ χωρὶς μεγάλο θόρυβο καὶ πολὺ κόσμο. Μόνο τὸ φωτεινὸ πρωϊνὸ ταξιδεύει μέσα σου, μαζὶ μὲ τὶς ἀναμνήσεις, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ποὺ σὲ δέχτηκαν μὲ τόση καλωσύνη, εὐπρέπεια καὶ παραδειγματικὸ ἦθος. Πρόσωπα γελαστὰ, νέα, ὡστόσο σεμνὰ καὶ εἰλικρινῆ: τὶ ἄλλο πιὸ πολυτιμότερο μάθημα γιὰ ἔναν νέο τῆς ἐπαρχίας ποὺ σιμώνει αὐτὰ τὰ σπίτια, ὄχι γιὰ νὰ οἰκήσει, ἀλλὰ γιὰ νὰ σπουδάσει τὴν ἄλλη ὄψη τῆς ζωῆς. Ἐκείνης ποὺ ξεκινᾶ ἀπό μιὰ σημαντικὴ κοινωνικὴ θέση, ἀλλὰ ξέρει νὰ ὑπολογίζει καὶ νὰ συνθέτει ἀπόψεις καὶ θέσεις ἄλλων ἀνθρώπων, ἁπλῶν κι ἀσήμαντων ποὺ ὅμως κάτι χρήσιμο ἔχουν μέσα τους καὶ δὲν τὸ ξέρουν.

Φεγγοβολᾶ, λοιπόν, μέσα στὸ Χρόνο ἡ παρουσία σου σ᾿ ἐκεῖνο τὸ σπίτι, γιατὶ κατάφερε ν᾿ ἀναστείλλει, ἔστω γιὰ λίγο ἔστω καιρό, τὸ βασανιστικὸ μαρτύριο τῆς ἀπελπισίας, ποὺ τὸ μαζεύουν καθημερινὰ μαζὶ μὲ τὰ δάκρυά του οἱ ἄνθρωποι αὐτῆς τῆς πόλης. Γιατὶ ὅπως τὸ σύνεφο, ποὺ δροσίζει σὲ ὧρες πνιγηρὲς τοῦ καύσωνα τὰ σώματα, ἔτσι κι ἡ εἰλικρινὴς φιλοξενία δροσίζει τὴ φρυγμένη ἀπὸ τὴ μοναξιὰ ψυχή τοῦ κάθε ἐπισκέπτη,ποὺ μέσα στὴ σιωπή του βιώνει τὸ χάδι τῆς εὐλογίας τοῦ Θεοῦ... Καὶ τῆς προστασίας Του.

(ἀπόσπασμα ἀπὸ ἀνέκδοτο διήγημα)

π. Κων. Ν. Καλλιανός

Η εβδομάδα του «Δ»

Αυτή την εβδομάδα, που είχα να επιλέξω λέξεις οι οποίες αρχίζουν από το γράμμα «Δ», χρειάστηκε να χρησιμοποιήσω πολλή «Διάκριση» για να αποφασίσω ποιές θα κρατήσω και ποιές θα αφήσω εκτός. Πραγματικά, δεν περίμενα στο «Δ» να βρω τόσες πολλές και εξαιρετικά εντυπωσιακές λέξεις, από τις οποίες θα έπρεπε να διαλέξω τελικά μόνο τις επτά.

ΔΕΗΣΗ! Μια Κυριακάτικη λέξη όντως! Μια λέξη, μια παράκληση, μια προσευχή! Επίσης, με τον ίδιο όρο επισημαίνεται κι ένας εικονογραφικός τύπος, με το Χριστό μας στη μέση, ενώ ένθεν και ένθεν ιστορούνται η Παναγία μας και ο Αϊ-Γιάννης ο Πρόδρομος.

Στην παρούσα συνθήκη πως θα μπορούσαμε να μην θυμηθούμε και τον Άρχοντα της Αλεξάνδρειας Κωνσταντίνο Καβάφη, που έγραψε ένα σύντομο ποίημα με τον τίτλο «Δέησις»:

Η θάλασσα στα βάθη της πήρ’ έναν ναύτη.

Η μάνα του, ανήξερη, πηαίνει κι ανάφτει

στην Παναγία μπροστά ένα υψηλό κερί

για να επιστρέψει γρήγορα και νάν’ καλοί καιροί

και όλο προς τον άνεμο στήνει τ’ αυτί.

Aλλά ενώ προσεύχεται και δέεται αυτή,

η εικών ακούει, σοβαρή και λυπημένη,

ξεύροντας πως δεν θάλθει πια ο υιός που περιμένει.

ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ! Έχει πραγματικά χυθεί πάρα πολύ μελάνι, όπως συνηθίζουμε να λέμε, για τη Δικαιοσύνη. Κι ενώ είναι μια βασική κοινωνική αρχή, απολύτως αναγκαία για την καλή λειτουργία της κοινωνίας, πολλοί -άτομα και οργανισμοί- ενώ μεν την αναγνωρίζουν, την θεωρούν όμως σχετική και όχι απόλυτη. Κι αυτό βέβαια δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στις διανθρώπινες και στις κοινωνικές σχέσεις.

Συγκλονιστική και η σκέψη του μεγάλου Ελύτη: «Ένα φίδι κι ας μην έφταιξε θα το εξοντώσεις. Τέτοια η Δικαιοσύνη μας»!

Ονειρεύομαι μια κοινωνία όπου θα βασιλεύει η Δικαιοσύνη, αφού, μαζί με τον σπουδαίο ηγέτη της Αλληλεγγύης, τον Λεχ Βαλέσα, «πεινώ και διψώ τη Δικαιοσύνη»!

ΔΑΣΚΑΛΟΣ! Αναμφισβήτητα μια από τις ομορφότερες και γλυκύτερες λέξεις της ελληνικής γλώσσας, όχι τόσο για τον ήχο της, όσο για ό,τι κουβαλάει και φέρνει μαζί της...

Για όλους τους Δασκάλους και Δασκάλες μου έχω πάντα κάτι καλό να θυμάμαι. Με γέμισαν με γνώσεις, με ιδέες, με σκέψεις θετικές, με γράμματα καλά! Η διδασκαλία αλλά και το προσωπικό τους παράδειγμα αποτελούν για εμένα μέχρι σήμερα οδόσημο και οδοδείκτη στην πορεία της ζωής!

Ο μέγας εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς, αφιέρωσε λίγους στίχους «Στον Δάσκαλο», όπου μεταξύ άλλων λέγει:

«Σμίλεψε πάλι, Δάσκαλε, ψυχές!

Κι ότι σ’ απόμεινε ακόμη στη ζωή σου,

Μην τ’ αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτίσ’ το παλάτι, Δάσκαλε σοφέ!»

ΔΙΑΚΡΙΣΗ! Μια δυσκολομετάφραστη σε άλλες γλώσσες έννοια. Ένα χάρισμα πνευματικό, που λειτουργεί με γνώμονα την ορθή κρίση. Θα έλεγε κανείς πως είναι οπωσδήποτε ένα στοιχείο υποκειμενικό αλλά και μοναδικό συνάμα, με τεράστια σημασία και αξία για τις διανθρώπινες σχέσεις.

Νομίζω με καλύπτει απόλυτα ο π. Μωϋσής ο Αγιορείτης, ένας διακεκριμένος λογοτέχνης στον χώρο του Ορθόδοξου Μοναχισμού, ο οποίος αναφέρει για τη Διάκριση:

«Η Διάκριση ξεχωρίζει το ορθό, επιλέγει το αγαθό, κρίνει το καλύτερο, αποφεύγει τα άκρα, βαδίζει τη μέση οδό. Ψάχνει για την καλύτερη απάντηση σε ένα ερώτημα που τίθεται, την πρέπουσα λύση. Η Διάκριση είναι απαραίτητη για όλους, ιδιαίτερα όμως για τους διδάσκοντες, τους καθοδηγούντες και συμβουλεύοντες... Η Διάκριση προέρχεται από γνώση, εμπειρία, πνευματική καλλιέργεια και ωριμότητα».

ΔΑΚΡΥ! Η έννοια αυτή είναι περισσότερο γνωστή στους ανθρώπους στον πληθυντικό αριθμό: Δάκρυα. Αυτό έχει βέβαια τη θετική αλλά έχει οπωσδήποτε και την αρνητική του διάσταση. Μιλάμε για Δάκρυα χαράς, αλλά αναφερόμαστε και σε Δάκρυα λύπης, όπως επίσης και σε Δάκρυα μετανοίας.

Οποιοσδήποτε πάντως και να είναι ο λόγος των Δακρύων, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε την ευεργετική τους επίδραση, καθώς και τη λυτρωτική τους δύναμη στην υπόθεση της κάθαρσης του εσωτερικού μας εαυτού. Ο πολύς Νίκος Καρούζος έγραψε για τα Δάκρυα τους παρακάτω στίχους:

«Ποτίζω με Δάκρυα τη γη

μετά τόσους καιρούς

ολοήμερα κ΄ εγώ.

Σήμερα το να είσαι άνθρωπος

ζυγίζεται με τα Δάκρυα».

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ! Εμείς οι Έλληνες κομπάζουμε ότι «γεννήσαμε τη Δημοκρατία» και την προτείναμε σε όλο τον κόσμο. Αυτό βέβαια είναι κατ’ αρχάς καλό, αν έχει γίνει έτσι όπως ακούγεται.

Η έννοια της Δημοκρατίας πάντως φαίνεται πως στην πρακτική της εφαρμογή δεν έχει πλήρη αντικειμενικότητα, και η κάθε εποχή την αντιλαμβάνεται με τα δικά της ιστορικά κριτήρια και κοινωνικά δεδομένα.

Αξίζει φυσικά να θυμηθούμε και τον σοφό λόγο του Τσώρτσιλ, ο οποίος έλεγε ότι «Όταν ξέρεις πως ο γαλατάς χτυπάει την πόρτα σου στις 6 το πρωί, υπάρχει στον τόπο σου Δημοκρατία»!

ΔΙΑΣΠΟΡΑ! Τελικά εν προκειμένω μίλησε το συναίσθημα, καθότι Έλληνας της Διασποράς. Είχα πολλές υποψήφιες λέξεις για την τελευταία του «Δ»! Όμως με νίκησε η ξενιτειά, που πιο εκλεπτυσμένα την ονομάζουμε σήμερα Διασπορά.

Είναι γνωστή έννοια που χρησιμοποιήθηκε πρώτα για τους Εβραίους, αλλά και για άλλους λαούς μεταγενέστερα, όπως οι Έλληνες, που βρέθηκαν μακριά από τον τόπο τους, από την αγαπημένη τους Πατρίδα. Ο Απόδημος ποιητής βέβαια υμνεί - πάντα κατά βούληση:

«Το δεντρολίβανο μοσχοβολάει

στο ηλιοβασίλεμα της Αυγουστιάτικης

νεροποντής...

Φιλότιμοι πρόσκοποι στήνουν τις σκηνές τους

στην καταπράσινη αυλής της Διασποράς...».