Το Ευχέλαιο στο Bristol και τα παιδιά

 
Το βράδυ της Μεγάλης Τετάρτης, μέσα στο κατανυκτικό κλίμα της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδας, τελέσαμε στην εκκλησία μας στο Bristol το ιερό Μυστήριο του Ευχελαίου, όπως ορίζει η λειτουργική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο μέσον αυτής της πορείας προς το Πάθος και την Ανάσταση του Κυρίου, η Εκκλησία μάς καλεί να προσέλθουμε με πίστη, ζητώντας τη θεραπεία της ψυχής και του σώματος, μέσα από τη χάρη του Αγίου Ελαίου και τις ευχές των Ιερέων. Ήταν μια στιγμή προσευχής, σιωπής και εσωτερικής περισυλλογής, που μας υπενθύμισε τη φιλάνθρωπη αγάπη του Θεού και την ανάγκη της πνευματικής μας ανακαίνισης.
 

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί η παρουσία των παιδιών στην τέλεση των ιερών Μυστηρίων. Στη φωτογραφία, τρία παιδιά παρακολουθούν με προσοχή και κατάνυξη τον Ιερέα, γινόμενα σιωπηλοί μάρτυρες της ιερής αυτής στιγμής. Η συμμετοχή τους δεν είναι απλώς μια παρουσία, αλλά μια ζωντανή μαθητεία στην πίστη και την παράδοση της Εκκλησίας. Μέσα από τέτοιες εμπειρίες, τα παιδιά διδάσκονται βιωματικά το νόημα της προσευχής, της ευλάβειας και της σχέσης με τον Θεό, αποτελώντας την ελπίδα και τη συνέχεια της εκκλησιαστικής ζωής.

Καρδιακή προσευχή

 
Καρδιακή είναι η προσευχή, όταν τον νουν τον καταπίνει κυριολεκτικά η καρδιά. Εκεί βόμβες να πέφτουν, το σπίτι να καίεται, ο νους, δεν εννοεί να βγει από την καρδιά, έστω κι αν κινδυνεύει να καεί…
 

Αυτή είναι η πραγματική προσευχή που κεραυνώνει τον ουρανόν και φθάνει στον θρόνον του Θεού. 

Ο Μωϋσής, χωρίς καν ν’ ανοίξει το στόμα του, άκουσε τον Θεόν να του λέγει: “Τι βοάς προς με;”. Σημαίνει ότι έβγαζε από μέσα κραυγή, σημαίνει ότι εκεραύνωνε τον ουρανόν με την καρδιά του.
 
Η Χαναναία, όταν παρακαλούσε τον Χριστό για το παιδί της, έλεγε με το στόμα “ελέησόν με”, αλλά εκ βαθέων ψυχής. Αυτή ήταν καρδιακή προσευχή.
 
Παπα Χαράλαμπος Διονυσιάτης

Προδοσία: Από τον Ιούδα στο σήμερα

 
Ένας από τους κύριους παράγοντες της θεοστυγούς συμπαιγνίας  στο έγκλημα της δίκης  και της καταδίκης του Ιησού Χριστού ήταν «ο δούλος (στα πάθη του) και δόλιος μαθητής Του Ιούδας ο Ισκαριώτης», ο προδότης κατά τον Οίκο (τροπάριο) της Εσπέρας της Μεγάλης Τετάρτης. Στην υμνολογία της ίδιας ημέρας σε άλλο τροπάριο γράφεται, (σε μεταφορά στην ομιλούμενη γλώσσα μας από τον μακαριστό π. Επιφάνιο Θεοδωρόπουλο): «Κύριε ο απαίσιος Ιούδας ο Ισκαριώτης περιφρόνησε τον αιώνιο νόμο της φιλίας (ο οποίος δεν επιτρέπει να πράττουμε κακά κατ’ εκείνου που μας αγαπά και ευεργετεί) και μηχανεύθηκε δόλια και φοβερά σχέδια εναντίον Σου». Με ένα φιλί τον παρέδωσε, τον πούλησε ορθότερα τριάντα αργύρια στους διώκτες Του, για να δικαστεί και να θανατωθεί.
 

Στη δίκη του Ιησού Χριστού οι Εβραίοι δικαστές είχαν μίσος και προκατάληψη σε βάρος του Θεανθρώπου και για να εξυπηρετήσουν την προειλημμένη απόφασή τους παρέβησαν βασικές αρχές της ιουδαϊκής δικονομίας. Συγκεκριμένα αγνόησαν τις αρχές της δημοσιότητας των συζητήσεων, το δικαίωμα του κατηγορουμένου προς υπεράσπισή του, το ανεπίτρεπτο της ψευδορκίας και το απαραίτητο της μαρτυρικής καταθέσεως προς στήριξη της κατηγορίας (Βλ. σχ. μακ. Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου, «Μία θεοστυγής συμπαιγνία - Η δίκη του Ιησού και αι κατ’ αυτήν δικονομικαί παραβάσεις», Εκδ. Μητρ. Κερκύρας, 2024, σελ. 28).
 
Αν για τους χριστιανούς η προσωποποίηση της προδοσίας είναι ο Ιούδας, για τους αρχαίους Έλληνες ήταν ο Εφιάλτης και για τους επαναστατημένους Έλληνες του 1821 ο Πήλιος Γούσης και ο Δημήτρης Νενέκος. Κατά το μέγα λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης των Λίντελ και Σκοτ «προδίδω» σημαίνει και ότι «παραδίδω τον ευεργέτη μου στον εχθρό». Ευεργέτης μπορεί να είναι ένα πρόσωπο, ένας οργανισμός, η Πατρίδα, η Εκκλησία. Κίνητρα του προδότη ο πλουτισμός και γενικά το συμφέρον, το μίσος. Ιδεολογία του ο κυνισμός, ο μηδενισμός και ο αμοραλισμός.
 
Κατά το χρηστικό λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών προδοσία είναι η παράβαση αρχών ή/και ηθικών αξιών και ειδικότερα η πρόκληση βλάβης εθνικής, ιστορικής, πολιτικής, θρησκευτικής. Η προδοσία είναι ένας πειρασμός πολύ δύσκολα αντιμετωπίσιμος για τον άνθρωπο της κάθε εποχής, από τον Αδάμ έως τις ημέρες μας, και εμφανίζεται υπό διάφορες μορφές.
 
Σε προσωπικό επίπεδο συχνά ισχύει το «ουδείς επικινδυνότερος εχθρός του ευεργετηθέντος αχαρίστου». Ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ είχε αυτό το γνωμικό σε περίοπτη θέση του γραφείου του. Είναι σύνηθες ανθρωπάρια να προσκολλώνται σε προσωπικότητες και με τις δαιμονικής ευφυίας  κολακείες και γαλιφιές τους να ανέρχονται κοινωνικά, πολιτικά, εκκλησιαστικά. Όταν οι συγκεκριμένες προσωπικότητες εξέλθουν του προσκηνίου, τότε τα ανθρωπάρια προσκολλώνται σε άλλον ισχυρό του κόσμου τούτου, που μπορεί να ήταν και εχθρός του προηγουμένου ευεργέτου και προστάτου τους... Για αυτά δεν έχει σημασία. Το παν είναι το συμφέρον τους, η διατήρηση ή και η αύξηση των οφικίων τους. Τα υπόλοιπα αιρέτωσαν: ευεργεσίες, αγάπες, φιλίες, ύβρεις κατά του αντιπάλου, που ανενδοίαστα πλέον υπηρετούν…
 
Σε εθνικό επίπεδο είναι ηθικά απαράδεκτο  κάποιος βουλευτής  να ψηφίζεται με βάση το πρόγραμμα ενός Κόμματός και μετά, χωρίς αναστολές, να μεταπηδά σε άλλο Κόμμα, το οποίο έχει  πρόγραμμα αντίθετο από αυτό στο οποίο, υποτίθεται ότι πίστευε και εξελέγη... Το ατόπημα καθίσταται σοβαρότερο όταν περιφρονώντας τους ψηφοφόρους του και  την στοιχειώδη ηθική γίνεται αποστάτης εν όψει ψηφοφορίας επί μείζονος εθνικού ζητήματος, με σκοπό να συμβάλει στο να προκύψει πλειοψηφία και αυτός να λάβει πλούσια ανταλλάγματα.
 
Είναι επίσης απαράδεκτο από ηθικής και δικαιικής πλευράς πολιτικός ή ισχυρός οικονομικός παράγοντας, έχων εξουσία ή επηρεάζων την εξουσία να κάνει ρουσφέτια υπέρ του εαυτού του και «δικών» του ανθρώπων σε βάρος της αξιοκρατίας και της προόδου της Πατρίδας. Είναι ανέντιμο εξουσιαστής και το περιβάλλον του να πλουτίζουν σε βάρος του Δημόσιου κορβανά και του αδύνατου συμπολίτη  τους. Είναι προσβλητικά για την εικόνα του λαού μας τα τραγικά που αποκαλύπτονται στη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δικαίως το 97% των ερωτηθέντων σε δημοσκόπηση του Σεπτεμβρίου 2025 θεωρεί αρκετά έως πολύ διαδεδομένη τη διαφθορά στη χώρα μας.
 
Σοβαρό εθνικό ατόπημα αποτελεί και η υποχώρηση σε σοβαρά θέματα που αφορούν εθνικά μας ζητήματα. Όταν εορτάζουμε την Επανάσταση του 1821, που οι λίγοι Έλληνες νίκησαν μιαν αυτοκρατορία και το υπό τον Μέτερνιχ ευρωπαϊκό κατεστημένο, δεν έχουμε δικαίωμα να υποχωρούμε σε οσηδήποτε πίεση οποιουδήποτε καταπιεστή. Προτιμότερη η γενναία και ηρωική έξοδος από μια ταπεινωτική συνθηκολόγηση. Προτιμότερο το Μανιάκι από τα καλοπιάσματα στον Ιμπραήμ του Νενέκου. Το πρόσφατο παράδειγμα της Ισπανίας και άλλων Ευρωπαϊκών χωρών, που δεν επέτρεψαν στις ΗΠΑ τη χρήση του εδάφους τους  για πολεμικές επιχειρήσεις, για τις οποίες δεν ρωτήθηκαν αν συμφωνούν, είναι ένα παράδειγμα προς μίμηση. Αξιοπρεπής και γενναία είναι και η στάση των ολιγάριθμων Γροιλανδών στην εκφρασθείσα επιθυμία των ΗΠΑ να  προσαρτήσουν το νησί τους.
 
Ως λαός επιζούμε για 2000 χρόνια με την Πίστη μας και τις θυσίες των προγόνων μας. Πάντοτε υπήρχαν ισχυροί εχθροί μας και κάποιοι ευλύγιστοι στη συνείδηση Έλληνες. Αρκετές φορές ήταν ισχυρότατη η πίεση και δελεαστικό το δέλεαρ να καταστούμε «δυτικοί - προοδευτικοί». Παλαιότερα κινδυνεύσαμε να καταντήσουμε γραικύλοι, υποτασσόμενοι στον τρόπο ζωής των Ρωμαίων. Αργότερα βρεθήκαμε στη δυσχερή θέση να υποταγούμε στον Πάπα, ακολουθώντας στην προδοσία και στην κατάργηση της ιδιοπροσωπίας μας τον πριν Ορθόδοξο Επίσκοπο και μετά καρδινάλιο Βησσαρίωνα. Αργότερα και έως σήμερα ισχυρή είναι η πίεση να «εκδυτικισθούμε», δηλαδή να προσχωρήσουμε στην «προοδευτική» άθεη λογική των Βολταίρου και Ντιντερό, στον ολοκληρωτισμό και στην τρομοκρατία του Ροβιεσπέρου, στον ηδονισμό και στον σαδισμό του Μαρκησίου ντε Σαντ. Αντισταθήκαμε και επιζήσαμε ως Έλληνες χάρη στην Εκκλησία  και στους αγίους της. Στα  τετρακόσια χρόνια οθωμανικής καταπίεσης δεχόμασταν κατά κύματα πιέσεις και διωγμούς. Παράλληλα προτάσεις για προνόμια, προκειμένου να γίνουμε μουσουλμάνοι. Και εδώ η Εκκλησία αντιστάθηκε και πέτυχε να μείνουμε σχεδόν αλώβητοι. Αυτά  έως πριν λίγα χρόνια...
 
Τώρα ο σοβαρός κίνδυνος είναι εμείς, κληρικοί και λαϊκοί, οι απόγονοι των Ελλήνων, που αντιστάθηκαν και που μας παρέδωσαν σχεδόν αλώβητο τον Ελληνισμό, να προδώσουμε την Πίστη και την Πατρίδα μας και να «εκδυτικισθούμε», που στην ουσία είναι να  εκβαρβαρισθούμε και να υποταγούμε στην ισχυρή πίεση που δεχόμαστε από ισχυρές δυνάμεις στο εξωτερικό και στο  εσωτερικό της χώρας μας. Είναι ηθικά εγκληματικό να προδώσουμε τις όποιες αρετές μας δίδαξαν με τη ζωή τους οι πρόγονοί μας, να προσβάλλουμε τη μνήμη τους προδίδοντας τον πολιτισμό που δημιούργησαν και θαυμάζει όλος ο κόσμος και να καταντήσουμε αρνητικό παράδειγμα μιμητισμού καταστρεπτικών οθνείων παρορμήσεων. Μη γένοιτο.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ο Νυμφίος στο Bristol

 
Με ιδιαίτερη κατάνυξη και πνευματική συγκίνηση τελέσαμε το βράδυ της Κυριακής των Βαΐων την πρώτη Ακολουθία του Νυμφίου στο Bristol, στον Ελληνορθόδοξο Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Οι πιστοί προσήλθαν με ευλάβεια, εγκαινιάζοντας έτσι την είσοδο στη Μεγάλη Εβδομάδα.
 

Κατά τη διάρκεια της ακολουθίας, λιτανεύσαμε την ιερή εικόνα του Νυμφίου μέσα σε κλίμα βαθιάς προσευχής και σεβασμού. Η σιωπηλή συμμετοχή όλων ανέδειξε το μυστήριο και τη σημασία της στιγμής, καθώς η Εκκλησία μάς καλεί σε εγρήγορση και πνευματική προετοιμασία.
 

Ο Ιερατικώς Προϊστάμενος Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας απηύθυνε στο εκκλησίασμα λόγο αγαθό, αναλύοντας την έννοια του Νυμφίου ως συμβόλου του Χριστού, που έρχεται «εν τω μέσω της νυκτός». Τόνισε την ανάγκη της εσωτερικής εγρήγορσης και της μετάνοιας, στοιχεία απαραίτητα για τη σωστή βίωση των ημερών αυτών.

 
Παράλληλα, έγινε ιδιαίτερη αναφορά στη σημασία της Μεγάλης Εβδομάδας ως πορείας προς το Πάθος και την Ανάσταση, καλώντας όλους να συμμετάσχουν ενεργά και συνειδητά. Η ακολουθία έκλεισε μέσα σε ατμόσφαιρα γαλήνης, αφήνοντας στις καρδιές των πιστών ένα αίσθημα ελπίδας και προσμονής.

Άρωμα μετανοίας

 
Πόσα ευχαριστώ να στείλουμε στον Κύριο για τον πατέρα Στέφανο; Για εκείνον που κατέβασε τον Ουρανό, και τον χώρεσε σε σελίδες που λάμπουν Φως υπερκόσμιο και μοσχοβολάνε Παράδεισο!
 

Η πρώτη λέξη που μας ήρθε στο άκουσμα της κοιμήσεώς του, ήταν η λέξη εμπειρία! Όχι με την έννοια της πολύχρονης και ακάματης διακονίας του, αλλά με εκείνη της συνεχούς μέθεξης με τον Ζωντανό Θεό! Και ας μη βιαστεί κανείς να  μας αποδόσει… βιασύνη, αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν μεγάλο Άγιο των ημερών μας. Με εμπειρίες και γνώση στις πιο συγκλονιστικές στιγμές αυτού του προσκαίρου. Τις στιγμές του Θεοποιητικού μυστηρίου των μυστηρίων! Ό,τι συνταρακτικά υπέρλογο κατέθετε, βέβαια το απέδιδε σε άλλους. Εκείνος υποτίθεται ότι απλά και μόνο γινόταν δέκτης-συλλέκτης και διαβιβαστής εμπειριών. Όσοι βρέθηκαν όμως δίπλα του στο πανίερο Θυσιαστήριο, έχουν και εκείνοι να καταθέσουν αμέτρητα θαύματα και θαυμάσια από τον πατέρα Στέφανο, που σαν μωρό παιδί με καρδιά χρυσάφι, είχε προσηλωμένα τα μάτια της μονίμως στον Ουρανό. Εκεί κοιτούσε και όλο αναστέναζε! Ένας χερουβικός ύμνος η ζωή του! Επίγειος άγγελος! Δεν αναπαριστούσε! Αναβίωνε μυστικά των χερουβίμ την αιώνια αποστολή. Να δορυφορούν τον Άγιο Ζωοποιό εν Τριάδι Θεό και να φρουρούν ως διαπιστευμένοι πυλωροί την είσοδο του Παραδείσου. Αυτό έκανε ο πατήρ Στέφανος με κάθε ικμάδα της ύπαρξής του. Κάθε του λέξη, γραμμένη στις αναρίθμητες σελίδες του ή ειπωμένη στα χιλιάδες του κηρύγματα, από αυτήν την μυστική του αποστολή εκπορευόταν. Έτσι κατήχησε το λογικό ποίμνιο του αγαπημένου Χριστού, δίχως να παύσει ούτε ελάχιστα, ακόμα και όταν των δοκιμασιών οι κλύδωνες γύρευαν να τον καταπιούν, ακόμα και όταν τα χρόνια βάρυναν τόσο το σαρκίο του.
 
Με την αχώριστη ευχή του Αγίου Γέροντά του Εφραίμ, σε όλην του τη ζωή  και ως την τελευταία του ακόμα στιγμή, αναζητούσε λόγια-σπόρους Αλήθειας και Ελπίδας να σκορπίσει σε ψυχές εύφορες, να αναστήσει και άλλες απονεκρωμένες. Ένα βίωμα  αληθινής μετάνοιας, μια επιστροφή στο πατρικό σπίτι, των αρετών η θεραπευτική, των δακρύων ο εξαγνισμός, του πόνου η μαθητεία, του Παραδείσου η άληκτη ευφροσύνη. Έκοψε κάθε αποκάλυψη, που ο Κύριος του εμπιστεύτηκε  σε άπειρα κομμάτια και τα μοίρασε αντίδωρο με τα ευλογημένα του χέρια. Όλοι όσοι τον ακολούθησαν αυτά τα χρόνια του επιγείου του περάσματος (όπως έλεγε και μια ευλογημένη ψυχή)  πήραν Θεό με το τσουβάλι! Δεν βαρυγκόμησε ποτέ του ο παπά Στέφανος συνεχώς να το κουβαλάει, για να μοιράζει σε φτωχούς και πένητες από του Ουρανού τα πλούτια και τους θησαυρούς. Έτσι θα παρουσιαστεί στην πύλη και τώρα! Κρατώντας αυτόν τον τορβά με τα χιλιάδες χαρτιά των κηρυγμάτων του και των ψυχών  που μνημόνευε δίχως σταματημό. Κάποιος ευλογημένος άνθρωπος του Θεού, πρόσφατα έδωσε μια πανώρια ευχή σε μια ψυχή αγαπώσα τον Χριστό και τους Αγίους Του. Αυτόν μιμούμενοι, ευχόμαστε σήμερα και εμείς μέσα στην χαρμολύπη της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής και της κοίμησης ενός γνησίου φίλου του Χριστού, σε όσους τον αγάπησαν και σήμερα αποχαιρετούν αυτόν τον μεγάλο πατέρα και Άγιο Γέροντα των ημερών μας ! Να σας περιμένει ο πατήρ Στέφανος στην πύλη και αυτός να σας ξεναγήσει στον Παράδεισο…, που βίωσε όσο λίγοι από εδώ…
 
Νώντας Σκοπετέας
 
Στην ιερή μνήμη του μακαριστού π. Στεφάνου Αναγνωστοπούλου.
 
To βίντεο είναι εδώ

Messolonghi 1826

 

200 Years Since the Exodus

 

The Embassy of Greece in London invites you to visit the exhibition “Messolonghi 1826: 200 Years Since the Exodus”, presented at the Hellenic Residence to mark the bicentenary of one of the most powerful and defining moments of the Greek War of Independence.

📍 Hellenic Residence, London
 
📅 Weekdays, 30 March - 6 April 2026
 
🕒 12:00-14:00 & 17:00-19:00
 
🎟️ Admission is free (advance registration required)
https://www.eventbrite.com/e/messolonghi-1826-200-years-since-the-exodus-tickets-1986033577894?aff=oddtdtcreator
 
A centrepiece of the exhibition is a rare surviving copy of the first Greek-language edition of the Hymn to Liberty by Dionysios Solomos, printed in besieged Messolonghi in 1825 and presented for the first time outside Greece.
 
Featuring historical artefacts, objects, and artworks, the exhibition explores the siege and Exodus of Messolonghi, its place within the Greek War of Independence, and the role of the Philhellenes -among them many Britons- highlighting the enduring legacy of the Exodus as a symbol of sacrifice and the struggle for freedom.

New Book on St. Tabitha

 
I am very pleased to present here my latest Book on “St. Tabitha the Merciful and St. Tabitha Ladies Auxiliary Society, Bristol”.
 

It is a Book mainly dedicated to St. Tabitha, a special kind of biblical personality, with an enormous contribution towards the life of the Early Church and in particular towards the people in need of her time.

 
It is important to note that the Ladies of St. Peter and St. Paul Greek Orthodox Community in Bristol acknowledge St. Tabitha as their Patron Saint. Therefore, the Book -which is dedicated to them- contains elements of the History of the Ladies Auxiliary Society.   

 
The Book consists of 100 pages. The cover pages show the new icon of St. Tabitha, offered to St. Peter and St. Paul Church by an anonymous Lady. This icon was painted by Theodoros Vogdanos.
 

Fr. Anastasios D. Salapatas

Δογματική αλλαγή Μαρτύρων Ιεχωβά

 
Στις 20 Μαρτίου 2026 ένα μέλος του κυβερνώντος σώματος των Μαρτύρων του Ιεχωβά  παρουσίασε ως «διευκρίνιση» μια αλλαγή στο θέμα του αίματος.
 
Όταν όμως συγκρίνεις τη νέα ανακοίνωση με όσα έγραφε η ίδια η οργάνωση το 1961, το 2000 και το 2021, βλέπεις κάτι πολύ πιο σοβαρό: Δεν διευκρινίζουν απλώς αλλά  αντιστρέφουν πλήρως μια προηγούμενη απόλυτη απαγόρευση.
 
Σε αυτό το βίντεο εξετάζεται το θέμα με πηγές, ημερομηνίες και επίσημα κείμενα της ίδιας της Σκοπιάς.
 
Γιατί όταν κάτι που παρουσιαζόταν ως σύγκρουση με τον νόμο του Θεού, ως αμαρτία, ως αιτία αποσυνταύτισης  γίνεται ξαφνικά «ζήτημα συνείδησης», τότε δεν μιλάμε μόνο για περισσότερο και «νέο φως» ή καλύτερη κατανόηση ενός θέματος.
 
Μιλάμε για την εξουσία κάποιων στις συνειδήσεις των μελών, μιλάμε για την ανάληψη ευθύνης για τις δογματικές αλλαγές, για την ακρίβεια τη ΜΗ ανάληψή της  και κυρίως μιλάμε για χαμένες ανθρώπινες ζωές…

MARINELLA

 
What do the late Queen Mother, Sir Cliff Richard and Dame Judi Dench have in common? In Britain, they have acquired the status ‘National Treasure’. This honorary title exists only on the public’s heart and is given to those well-known public figures who are not merely famous, but who have been ‘loved’ by the nation over many years. They represent something truly ‘British’, they ‘belong’ to us, the country would not be quite the same without them.
 

If such a category exists in the hearts of Greeks, then Marinella would be a candidate to be viewed as a ‘National Treasure’. She has recently died; on 28 March at the age of 87 after suffering a stroke on stage at the Odeon of Herodes Atticus 18 months ago.
 
For me, a British philhellene, Marinella meant something quite specific and it is somehow fitting that she has died just a few days before Cyprus National Day on 1 April. Ever since I first heard it, I listen on that day to Marinella singing ‘Voices of the Heroes’:
 
(50) Fones Iroon - YouTube
 
Her passionate interpretation of the verses of the Cypriot poet Klairi Angelidou lasts two and a half minutes – you may need to lower the volume:
 
Άνοιξα την πόρτα κι ήρθε ο ξανθόμαλλος Πέτρος
με τη σημαία και την ρομφαία,
μετρώντας βήματα ζωής και θανάτου.
Κι ήρθε της Γιαλούσας ο Παρασκευάς
κρατώντας στα χέρια την οργή και την οδύνη,
κουβαλώντας τα μυρσίνια της Ανάστασης.
Και παραπέρα ο Κυριάκος
να κρατάει βιβλία σοφίας και να ρωτά «Γιατί;»
κι ούτε που μπόρεσε κανείς από τότε να αποκριθεί.
Μονάχα ο Άγιος Γρηγόρης
φώναξε απ’ τα βουνά της Παναγιάς
«Γρηγορείτε… Ήρθε η ώρα…
Κανείς να μην μείνει πίσω…
Γρηγορείτε… Το Φως απ’ τ’ Αγιοκέρι θα σβήσει
κι αλίμονο στη γη μας,
θα ’ρθει η ανομβρία να κάψει τα σπαρτά της Λευτεριάς
κι ο αγνοούμενος δε θα ’χει σταρένιο ψωμί
κι η μαυροφόρα η Παναγιά δε θα ’χει λάδι στο καντήλι.
Γρηγορείτε… Μάρκο, Λένα, Μούσκο,
του Λιουπετριού αδέλφια,
παιδιά της Ροδαυγής.
Γρηγορείτε Μάνες της Καρπασίας,
Άννα Κυπριανού, Φλωρεντία των Καρύων,
Ελένης της απαντοχής, Μάνα του Καραολή,
ο Άγιος Πρωτόκλειτος σας περιμένει…»
Είπε και χάθηκε το παλληκάρι
και δέρνουν μας οι άνεμοι
και δέρνουν μας οι μπόρες
κι ολονυχτίς μας κουβαλούν τα ξένα καράβια αλυσίδες,
χωρίς αιδώ, χωρίς περίσκεψη.
Αχ, το αίμα έγινε ποτάμι
κι οι αγχόνες στήθηκαν ξανά.
Αγία Γιαλούσα, Αγία Αμμόχωστος
κι εσύ της Λύσης Παναγιάς
αρχίστε της ελπίδας ύμνο τον Χερουβικό.
Πολύ πονέσανε, πολύ τα κορμιά
με τις καταιγίδες της εκδίκησης.
Ο Άγιος Γρηγόρης Αυξεντίου
δέεται και καρτερεί
κι η μάνα του η Παναγιά
κοιτάζει δακρυσμένη τον αντιφωνητή του Νόστου.
 
Κι αυτοί,
όλη τη Δόξα πήραν!
 
Although these words commemorate the struggle of Cyprus for its freedom, Marinella was thoroughly Greek. She was born in Thessaloniki in May 1938 to parents who were refugees from the Pontos. Her family were poor and the family suffered great hardship particularly during the war.
 
At 17 she joined a company of travelling actors; one night the singer fell ill and she took over the role. Soon she was singing in night clubs. The following year, Kyriaki “Kiki” Papadopoulou adopted the name Marinella and met Stelios Kazantzides. They have been described as the greatest male-female duet in the history of Greek popular music. They married in 1964 but divorced two years later.
 
Marinella released 66 studio albums, sang songs by all leading composers, represented Greece in the Eurovision Song Contest and sang at the closing ceremony of the 2004 Olympic Games. But people remember what she didn’t do, almost as much as her many achievements: she refused to sing at the wedding of Aristotle Onassis and Jackie Kennedy because it fell on her day off!
 
Yes, a National Treasure.
 
Richard Devereux