«Ο Ελευθερωτής» του Νίκου Κυριαζή

Ο Νίκος Κυριαζής είναι Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, αλλά στους περισσότερους Έλληνες είναι γνωστός για το συγγραφικό του έργο. Έχει δημοσιεύσει μια ποιητική συλλογή, επιστημονικά άρθρα, βιβλία στρατηγικής και οικονομικών και αρκετά μυθιστορήματα. Ανάμεσα στα μυθιστορήματά του, που ψυχαγώγησαν αλλά κυρίως επιμόρφωσαν το αναγνωστικό κοινό, είναι: «Αρτάβαζος ο Πέρσης», «Νικομήδης ο Αθηναίος» και «Ο ξένος μου ο Θεμιστοκλής». Και τα τρία πραγματεύονται τους περσικούς πολέμους. Χωρίς να θέλω να μειώσω την σημασία τους, δεν θα σταθώ περαιτέρω σε αυτά, πολύ απλά γιατί  οι ηρωικές στιγμές της ναυμαχίας της Σαλαμίνας και της μάχης των Θερμοπυλών είναι πασίγνωστες σε όλους μας. 

Ανάμεσα στα μυθιστορήματα του Νίκου Κυριαζή είναι «Ο Ελευθερωτής». Βασίζεται σε αληθινά, ιστορικά γεγονότα  και αναφέρεται στον Κορίνθιο στρατηγό Τιμολέοντα και στην προσπάθειά του να απελευθερώσει τις Συρακούσες, αλλά και άλλες ελληνικές πόλεις της Σικελίας, από τους Καρχηδόνιους και τους διαφόρους τυράννους.

Μέσα από τις σελίδες του «Ελευθερωτή» θα κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή και θα ξαναζήσουμε τα γεγονότα. Στην Σικελία εγκαταστάθηκαν  Έλληνες από τον 8ο αιώνα π.Χ., το νησί όμως υπήρξε στόχος των Καρχηδονίων επί σειρά ετών, οι οποίοι προκειμένου να επιτύχουν τον σκοπό τους  προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν το μεγάλο ελάττωμα της ελληνικής φυλής: τις έριδες και τις εμφύλιες διαμάχες. Στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. η ιδέα μιας ελληνικής ενότητας στην Σικελία φαίνεται απραγματοποίητη, οι ελληνικές πόλεις είναι διαιρεμένες και η κάθε μία κυβερνάται από τον δικό της τύραννο. Κυριαρχεί η αστάθεια, οι εμφύλιοι πόλεμοι και μικροκομματικές πολιτικές. Οι Καρχηδόνιοι εκμεταλλεύονται την ευκαιρία και προελαύνουν αργά αλλά σταθερά κατακτώντας ελληνικές πόλεις και προσεγγίζοντας τοπικούς άρχοντες - τυράννους.

Το 345 π.Χ. Συρακούσιοι εξόριστοι πήγαν στην Κόρινθο και ζήτησαν από τους Κορίνθιους την βοήθειά τους για να εκδιώξουν τον τύραννο των Συρακουσών, Διονύσιο τον Νεώτερο, αλλά και τους Καρχηδόνιους που απειλούσαν και πολιορκούσαν την πόλη τους.  Η Κόρινθος εθεωρείτο ιδρύτρια και μητρόπολη των Συρακουσών αφού είχε πρωτοστείλει αποίκους εκεί. Οι Κορίνθιοι αποφάσισαν να στείλουν βοήθεια  στις Συρακούσες με αρχηγό στρατού τον Τιμολέοντα με δέκα τριήρεις και επτακοσίους μισθοφόρους.    

Ο Τιμολέοντας καταγόταν από αριστοκρατική γενιά της Κορίνθου. Είχε διακριθεί  ως στρατιώτης και  μάλιστα είχε ριψοκινδυνεύσει την ίδια την ζωή του για να σώσει τον αδελφό του, Τιμοφάνη, στο πεδίο της μάχης. Παρόλη την αριστοκρατική καταγωγή του, ο ίδιος ήταν ιδιαίτερα δημοκρατικός, γεγονός που τον έκανε δημοφιλή στον λαό. Το 365 π.Χ. ο Τιμοφάνης κατέλαβε την εξουσία στην Κόρινθο και κυβένησε τυραννικά. Ο λαός μην αντέχοντας την τυραννία αποφάσισε να συνωμοτήσει εναντίον του. Στη συνωμοσία αυτή έλαβε μέρος και ο Τιμολέοντας. Ο Τιμοφάνης δολοφονήθηκε, ο λαός  χάρηκε την δημοκρατία, η μητέρα του Τιμολέοντα τον χαρακτήρισε «αδελφοκτόνο» και ο ίδιος ο Τιμολέοντας βασανισμένος από τις τύψεις του αποσύρθηκε από την δημόσια ζωή για είκοσι ολόκληρα χρόνια.

Μετά από είκοσι χρόνια απουσίας από τα κοινά βρίσκει τον Τιμολέοντα η πρόκληση των Συρακουσών. Μετά από είκοσι χρόνια απουσίας από τον δημόσιο βίο οι Κορίνθιοι θυμούνται τον «αδελφοκτόνο», δημοκράτη. Ο Τιμολέοντας πηγαίνοντας στην Σικελία γνώριζε πως πήγαινε για μια αποστολή αυτοκτονίας. Αλλά δεν τον ένοιαζε, είτε γιατί είχε συμβιβαστεί με την ιδέα του θανάτου, είτε γιατί οι δημοκρατικές του αντιλήψεις ήταν τόσο σταθερές που θυσίαζε τα πάντα για αυτές. Πριν φύγει όμως πήγε στο μαντείο των Δελφών και εκεί του έδωσαν τον κάτωθι χρησμό: «Νικητής είναι αυτός που σκέφτεται ως νικητής.»

Ο Τιμολέοντας πέρασε από το Ρήγιο και αποβιβάστηκε στο Ταυρομένιο. Ο Ανδρόμαχος, άρχοντας του Ταυρομένιου, βοήθησε τον Τιμολέοντα παραχωρώντας του την πόλη ως ορμητήριο. Ο στρατός του Τιμολέοντα νίκησε στο Άδρανο αιφνιδιάζοντας  τους Καρχηδόνιους και τον τύραννο των Λεοντίνων, Ικέτα.  Ο στρατός του Τιμολέοντα ήταν αρκετά μικρότερος αλλά η εφυής στρατηγική του εξουδετέρωσε τους εχθρούς του. Μέσα σε έναν χρόνο κατάφερε να ελευθερώσει  τις Συρακούσες από την πολιορκία των Καρχηδονίων αλλά και να τις απαλλάξει από τον τύραννο Διονύσιο. Οι Έλληνες άρχισαν να συσπειρώνονται γύρω του και να ελπίζουν σε μια ενωμένη ελληνική δύναμη στην Σικελία απαλλαγμένη από την ολιγαρχία και τον κίνδυνο των φοινικικών δυνάμεων.

Ο Τιμολέοντας κατάφερε να συνασπίσει της ελληνικές πόλεις, χρησιμοποίησε το οπλοστάσιο του Διονυσίου του Νεώτερου για να ολπίσει τους Έλληνες, κάλεσε πίσω τους εξόριστους Συρακούσιους και έφερε νέους πολίτες από την Ελλάδα, παραχωρώντας τους εδάφη ως κίνητρο μετοίκησης. Έφερε νομοθέτες από την Κόρινθο για να φτιάξουν από την αρχή νομικό σύστημα.

Το 339 π.Χ. οι Καρχηδόνιοι εξαπολύουν μια τεράστια επίθεση κατά των Ελλήνων. Ο Τιμολέοντας τους αντιμετωπίζει στον ποταμό Κρίμισσο και τους κατατροπώνει για άλλη μια φορά. Καταφέρνει να συνάψει ειρήνη με τους Καρχηδόνιους, ιδιαίτερα επωφελή για την Ελλάδα.

Ο Τιμολέοντας κατάφερε να ενώσει τον ελληνικό πολιτισμό της Σικελίας, κατάφερε να απελευθερώσει τις ελληνικές σικελικές πόλεις από τους Έλληνες τυράννους αλλά και από τους «βαρβάρους». Όταν πέρασε ο κίνδυνος, αποσύρθηκε πάλι ήσυχα, μακριά από τα κοινά, μην αναζητώντας κάποιο αξίωμα. Πέθανε στην Σικελία, στις Συρακούσες, στα εδάφη που ο ίδιος αγάπησε και απελευθέρωσε.  Ακόμα και μετά από πολλά χρόνια από τον θάνατό του, οι Έλληνες της Σικελίας συνέχισαν να τον αποκαλούν «ελευθερωτή».  

    

Eύη Ρούτουλα

Τοῦ θέρους ἡ χαρμολύπη

Εἶναι ἀλήθεια, πὼς μέσα στὴν θεία ὀμορφιὰ τοῦ θέρους ὑπάρχουν καὶ στιγμές, ποὺ χαρίζουν στὴν ψυχὴ μας ρίγη συγκινήσεως καὶ σταλαγμοὺς  χαρᾶς μοναδικούς. Γιατὶ ἐμεῖς, οἱ μόνιμοι κάτοικοι τῶν διαθεριστικῶν τόπων, ἔχουμε τὴν εὐκαιρία νὰ συναντοῦμε παλιοὺς γνωστούς, φίλους καὶ συγγενεῖς, ποὺ ὅλον τὸν ὑπόλοιπο χρόνο δὲν ἔχουμε τὴ δυνατότητα νὰ βλέπουμε, ἀφοῦ διαμένουν σὲ μεγἀλα ἀστικὰ κέντρα, ἀλλὰ καὶ στὸ ἐξωτερικό. Ἔτσι, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ θέρους, καὶ μάλιστα, τὸν θεοτοφίλητο μῆνα Αὔγουστο, μᾶς χαρίζεται αὐτὴ ἡ εὐλογημένη ἐπικοινωνία, ὥστε νὰ ἰδωθοῦμε καὶ νὰ ποῦμε τὰ δικά μας, ἀλλὰ περισσότερο νὰ ἀνανεώσουμε τὴν ἐπικοινωνία, αἰσιοδοξώντας, πὼς κάθε χρόνο θὰ μᾶς χαρίζεται αὐτὴ ἡ εὐκαιρία.

Ἔρχονται λοιπὸν οἱ παλιοί μας φίλοι, οἱ συγγενεῖς καὶ κάποιοι γνωστοὶ ποὺ τοὺς ἀρέσει ὁ τόπος μας καὶ ἀνταμώνουμε, πότε σὲ πανηγύρεις, πότε σὲ γιορτές, πότε στὶς δροσερὲς αὐλὲς τῶν σπιτιῶν καὶ μαζὶ με τὸ κέρασμα ξαναζοῦμε σχολικὲς στιγμές, παιχνίδια, χαρούμενα ἤ φαρμακωμένα γεγονότα, θυμόμαστε  πρόσωπα ποὺ ἔχουν ἀναχωρήσει γιὰ τὸν κόσμο τὸν ἀληθινό, καὶ γενικὰ ξαναβαφτίζουμε τὸ εἶναι μας μέσα στὶς Μνῆμες τοῦ χθές, ποὺ μήτε τὸ καταλάβαμε τὸ πὼς πέρασε τόσο γρήγορα, ἀφοῦ τὰ χρόνια μας ἔφτασαν τὶς ἑξήμισυ δεκαετίες καί παραπάνω... Γι᾿ αὐτὸ κι ἀνάμεσα στὸ νερὸ καὶ τὸ ρακί, ἤ τὸ κρασὶ μὲ τὸ μεζέ, ποὺ μᾶς  προσφέρεται  γιὰ τὰ καλωσορίσματα, νοιώθουμε στὰ χείλη ν᾿ ἁρμυρίζει καὶ κάποιο δάκρυ. Δάκρυ ποὺ πιστοποιεῖ τὴ χαρμολύπη αὐτῶν τῶν συντυχιῶν τοῦ θέρους, ἀφοῦ τὴν εὐχαρίστηση τῆς ἐπισκέψεως τὴν σκέπει πάντα ἡ ἀπουσία. Ἀπουσία προσώπων, ἀπουσία νιότης, ἀπουσία καὶ τοῦ χώρου ἀκόμα τοῦ χωριοῦ μας ποὺ ἄλλαξε τόσο, ὥστε νὰ μὴ θυμίζει πιὰ ἐκείνους τοὺς καιροὺς καὶ χρόνους. Τοὺς τρυφεροὺς καὶ νοσταλγικούς.

Κάποτε ὄμως τὰ δάκρυα κατεβαίνουν, ὅταν μετὰ ἀπὸ πολλὰ χρόνια συναντᾶς πρόσωπα ἀγαπημένα, τῆς παιδικῆς καὶ τῆς ἐφηβικῆς ἡλικίας φίλους καὶ γνωστούς, ποὺ πόνεσες καὶ σὲ πόνεσαν, ὅμως κάποτε ἡ ζωὴ τἄφερε καὶ χώρισαν οἱ δρόμοι σας. Ὄπως ἡ ἴδια ἡ ζωὴ τάφερε, ὥστε μετὰ ἀπὸ πολλὰ χρόνια νὰ ξανανταμώσετε, νὰ πεῖτε τὰ δικά σας, νὰ ξαναθυμηθεῖτε σχολικὲς καὶ ἄλλες μέρες, νὰ κριτικάρετε τὰ ὄσα ἔφερε μετὰ ἡ ζωὴ καὶ ἡ καθημερινότητα, κι ἀφυδατώθηκε ἡ αἰσιοδοξία, ρυτιδώθηκαν τὰ πρόσωπα, λιγόστεψαν τὰ χαμόγελα καὶ ἡ παλιὰ ἐκείνη αἴγλη τοῦ χτὲς ἀπόμεινε νὰ φυλάγεται στὶς πολύτιμες κοσμηματοθῆκες  τῆς ψυχῆς: Ἰσχυρὴ ἀντιβίωση στὴν ἀπόγνωση ποὺ συχνὰ μᾶς καταλαμβάνει.

Τότε λοιπόν, ὅταν βλέπεις τὰ χτεσινὰ χαμογελαστὰ πρόσωπα χαρακωμένα ἀπό τὸ ἄσπλαχνο τὸ  ἀλέτρι τοῦ χρόνου, τὰ σώματα καὶ τὶς ψυχὲς φορτωμένα φαρμάκι κι ἀνησυχία, τότε εἶναι φυσικὸ νὰ συγκινεῖσαι... Καὶ παράλληλα νὰ δακρύζεις, γιατὶ αὐτόματα συνειδητοποιεῖς καὶ τὴ δικιά σου μορφὴ καὶ στολὴ μὲ τὴν ὁποία σ᾿ ἔντυσαν τὰ χρόνια, καὶ  καταλαβαίνεις πιὰ ,  ὅτι «ἐγγὺς ἐστὶν ἐπί θύραις (τὸ τέλος)» (Μτθ. 24, 32). Τὸ τέλος τῶν ὀνείρων, τῶν συντυχιῶν, τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς. 

Ὅμως τὰ παραπάνω ἔχουν κι ἡ ἄλλη ὄψη. Κι αὐτὴ τὴν ζεῖς καὶ τὴν γεύεσαι τὴν ὥρα τοῦ ἀποχωρισμοῦ, ὅταν δηλαδὴ περνάει ὁ καιρός, μαζεύονται οἱ μέρες κι ἔρχεται ἡ στιγμὴ τῆς ἀναχώρησης. Γιατὶ οἱ ἐπισκέπτες εἶναι πάντα ἐπισκέπτες, ὅσο κι ἄν εἶναι ὁ τόπος αὐτὸς ὁ γενέθλιος τόπος τους. Ἑτοιμάζονται λοιπόν οἱ ἀποσκευές, γίνεται ἡ ἀποχαιρετιστήρια συνάντηση μὲ τὶς εὐχὲς γιὰ «καλὸ χειμώνα», «καλὴ ἀντάμωση» κ.λ.π... Κι ὕστερα πρωΐ-πρωΐ ἡ ἀναχώρηση.

Μόνο ποὺ κανένας δὲ γνωρίζει ἀπό τοὺς μὲν ἤ τοὺς δὲ, τοὺς μόνιμα διαμένοντες  καὶ τοὺς ἀναχωροῦνες, ἄν αὐτὴ ἡ συνάντηση θὰ εἶναι ἡ στερνή. Γιατὶ ἕνα εἶναι βέβαιο: πὼς κάποιοι ἀπ᾿ αὐτοὺς ποτὲ δὲν θὰ ἐπιστρέψουν στὸν τόπο τους . Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι ποὺ θὰ ἐπιστρέψουν τὸν ἑπόμενο χρόνο, ποτὲ δὲν θὰ ξαναδοῦν ὅλα τὰ πρόσωπα ποὺ συνάντησαν. Πάντα κάποιος θὰ λείπει...

Αὔγουστος 2013

π. Κων. Ν. Καλλιανός

Καλοκαιρινή έμπνευση

ΣΤΕΦΑΝΑ

Εν μέσω των ολίγων

το αντίδωρο περισσεύει

η αγκαλιά τους χωράει όλους.

Δυό πολυκαιρισμένα στέφανα

κρεμασμένα σε σκουριασμένη πρόκα

μνημοσύνη αρχαίας χαράς.

Τα Νερά κυλούν αενάως

δροσίζοντας την πολύβοη ερημία

των απόδημων κτητόρων.

                                                Τάσος Βυζάντιος

                                                   Λονδίνο, 11 Αυγούστου 2013

Έρη και Χριστίνα

Δύο από τις πολυ-αγαπημένες μου ανηψιές, για τις οποίες έχω αφιερώσει αναρτήσεις και στο παρελθόν, είναι η Χριστίνα (9 ετών) και η Έρη (7 ετών).

Οι αποστάσεις δυστυχώς μεγάλες κι η διαπροσωπική επικοινωνία δεν μπορεί να είναι τακτική. Ευτυχώς που υπάρχουν βέβαια και τα ηλεκτρονικά μέσα κι έτσι μπορούμε να ακούμε τις γλυκύτατες φωνούλες τους.

Πρόσφατα δε, μου έστειλαν κι από μία ζωγραφιά, ως καλοκαιρινό δώρο. Τις ευχαρίστησα βέβαια αμέσως τηλεφωνικά. Σκέφτηκα όμως να μοιρασθώ τα έργα τους και με τους συνοδοιπόρους μου στο διαδίκτυο, για να θαυμάσουμε όλοι μαζί την απλότητα, τη χάρη και το ανεπιτήδευτο της παιδικής ψυχής και της αντίστοιχης τέχνης.

Βρετανικά αυτοκίνητα

Η νέα σειρά αγγλικών γραμματοσήμων παρουσιάζει κάποια από τα ομορφότερα βρετανικά αυτοκίνητα, γνωστά σε ολόκληρο τον κόσμο.

Φέτος εορτάζεται η επέτειος 150 χρόνων από τη γέννηση του Σερ Henry Royce, πρωτοπόρου της αυτοκινητοβιομηχανίας που ίδρυσε την εταιρεία Rolls-Royce μαζί με τον Charles Stewart Rolls. Επίσης, εορτάζεται η εκατονταετηρίδα από την ίδρυση της εταιρείας Aston Martin.

Τα γραμματόσημα απεικονίζουν θρυλικά βρετανικά αυτοκίνητα δύο ειδών: τα «καθαρόαιμα» όπως τα ονομάζουν οι Άγγλοι, που σημαίνει οικογενειακά και σπορτ αυτοκίνητα, κι επίσης τα «επαγγελματικά άλογα», που σημαίνει αυτοκίνητα που χρησιμοποιήθηκαν από διάφορους επαγγελματίες (ταχυδρόμους, ταξιτζήδες, αστυνομικούς και λιμενικούς).

Ο Andrew Hammond, Διευθυντής της Υπηρεσίας Φιλοτελισμού, ανέφερε χαρακτηριστικά: «This is a fantastic set of stamps that features a collection of the very best in British motor car manufacturing in the 1960s and 70s. These cars are classic in every sense and we are delighted to be bringing a reminder of these iconic motor cars to the nation’s doorsteps through this latest stamp issue».

Η Μητέρα του Θεού

Αυτές οι σκέψεις γράφονται κατά μήνα Αύγουστο, του οποίου η κύρια εορτή είναι η Κοίμηση ή η Μετάσταση της Μητέρας του Θεού, που εορτάζεται στις 15 Αυγούστου. Για το λόγο αυτό είναι φυσικό η προσοχή μας να στρέφεται προς την κεκλημένη Παρθένο, μέσω της οποίας ο Αιώνιος Λόγος ενσαρκώθηκε.

Από δογματική άποψη η θέση της Ευλογημένης Παρθένου στην Ορθόδοξη Θεολογία καθορίζεται από τη Σύνοδο της Εφέσου το 431 μ.Χ. Τότε καταδικάσθηκε η αίρεση του Νεστορίου, και για να περιφρουρηθεί το δόγμα των δύο φύσεων (θείας και ανθρωπίνης) του Χριστού η Ευλογημένη Παρθένος περιγράφηκε ως Θεοφόρος, στα ελληνικά Θεοτόκος, και στα Νέα Αγγλικά, Μητέρα του Θεού.

Η Μαρία προεικονίζεται στην Παλαιά Διαθήκη με διάφορες σπουδαίες Μητέρες που συνέβαλαν θετικά στην ιστορία του Ισραήλ. Οι Πατέρες της Εκκλησίας δε, την αντιπαραβάλουν με την πρώτη Εύα: με την ανυπακοή της μίας ήλθε ο θάνατος στον κόσμο και με την υπακοή της άλλης ήλθε η ζωή, στο πρόσωπο του Χριστού.

Οι αναφορές στην Παναγία στην Καινή Διαθήκη δεν είναι συχνές, αλλά, έτσι όπως παρουσιάζονται εκεί, μαρτυρούν την ταπεινοφροσύνη και την αγνότητά της.

Όταν η Χριστιανική Θεολογία και Φιλοσοφία άρχισαν να αναπτύσσονται, τα Πατερικά συγγράμματα ερμήνευσαν τη θέση της Παναγίας στο σχέδιο της Χριστιανικής Οικονομίας. Αυτά τα συγγράμματα αποτελούν εν μέρει τη βάση των λειτουργικών κειμένων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στις Ιερές Ακολουθίες η Θεοτόκος κατέχει σημαντική θέση, και το παρακάτω αντίφωνο, το οποίο επαναλαμβάνεται μετά από κάθε στίχο του Μεγαλυναρίου στον Όρθρο, δείχνει τη μεγάλη εκτίμηση που της έχει η Εκκλησία:

«Τὴν Τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τὴν ἀδιαφθόρως Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, σὲ μεγαλύνομεν».

Στο εικονοστάσι κάθε Ορθόδοξου Ναού, βρίσκουμε στη δεξιά πλευρά της Ωραίας Πύλης μια εικόνα του Χριστού και στην αριστερή πλευρά εκείνη της Μητέρας Του. Η Ορθοδοξία υπολήπτεται την Παναγία περισσότερο ως Μητέρα παρά ως Παρθένο, ενώ βεβαίως πιστεύει ακράδαντα πως παρέμεινε Αειπάρθενος. Έτσι, λοιπόν, και σύμφωνα με τους όρους του εν λόγω ορισμού, το Ρωμαιοκαθολικό δόγμα της Άσπιλης Σύλληψης, που διακηρύχθηκε το 1854, δεν γίνεται δεκτό από την Ορθοδοξία. Παρομοίως το δόγμα της Ενσώματης Μετάστασης, που διακηρύχθηκε από τη Ρώμη το 1950, δεν  βρίσκει ανταπόκριση στην Ορθόδοξη Εκκλησία, για το λόγο ότι και οι δύο αυτές θεολογικές θεωρίες είναι τόσο ιερές, ενδόμυχες και μυστηριακές, που η Ορθόδοξη Εκκλησία προτιμά τη σιωπή από τις εξηγήσεις και τους ορισμούς, κι επίσης γιατί στερούνται Αγιογραφικής μαρτυρίας.

Πολυάριθμες και πασίγνωστες είναι οι εικόνες της Υπερευλογημένης Θεοτόκου, σε σχεδόν το σύνολο των οποίων ιστορείται μαζί με τον θείο Υιό της. Ιεροί χώροι στους οποίους γίνονται προσκυνήματα αφθονούν στις Ορθόδοξες χώρες, και κάποιες εικόνες, όπως αυτή της Παναγίας του Καζάν, έχουν θαυματουργές δυνάμεις.

Πολύ περισσότερα θα μπορούσαν να ειπωθούν γι’ αυτό το ιερό και σημαντικό θέμα εάν ο χώρος το επέτρεπε. Αυτοί που επιθυμούν να μελετήσουν περαιτέρω το θέμα θα πρέπει να διαβάσουν ένα μικρό βιβλίο, το οποίο επιμελήθηκε ο Δρ. Mascall και τιτλοφορείται «Η Μητέρα του Θεού», όπου το θέμα της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Θεολογία αντιμετωπίζεται με σεβασμό και επιστημοσύνη.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Αύγουστος 1961, No. 5, σσ. 5-6

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Ποιητές μιλάνε για τον Καβάφη

Ο Γιώργος Σεφέρης ήταν μεταξύ των ποιητών που ήταν κριτικός προς τον Καβάφη, χωρίς να παραγνωρίζει την αξία της τέχνης του. Το 1937, στη μνήμη του Καβάφη, έγραψε: "Η τέχνη του μ' έδιωχνε και αυτή καθεαυτή και τα φλύαρα σχόλια που την περιτριγύριζαν, καμιά φορά "χωρίς περίσκεψιν" και καμιά φορά "χωρίς αιδώ". (1). Ορισμένοι υποστήριξαν πως ο Καβάφης ήταν "Βυζαντινός" και "Ορθόδοξος Χριστιανός". Ο Σεφέρης δεν συμφωνεί με τις απόψεις αυτές. Σημειώνει τον λόγο του ίδιου του Καβάφη, που έλεγε: "Είναι πολύ πιο δύσκολο για μένα να τοποθετήσω τους ήρωές μου στη Βυζαντινή εποχή παρά στην Ελληνιστική. Η Βυζαντινή εποχή, αν και πιο κοντά μου (δεν είναι περίεργο;) είναι περιοριστική. Ενώ η Ελληνιστική είναι πιο ανήθικος, πιο ελευθέρα, και με επιτρέπει να κινήσω τα πρόσωπά μου όπως θέλω…" (ΤΜ, α', 76) (2). Ως προς την θρησκευτικότητά του ο Σεφέρης σημειώνει τον στίχο του Καβάφη

"Εκεί σα μπω, μες σ' εκκλησία των Γραικών"

και σχολιάζει: "(Με τον στίχο αυτό) Αναρωτιέται κανείς ποια είναι η θρησκεία του ποιητή. Ένας ορθόδοξος δεν θα 'λεγε, πιστεύω, σαν μπω μες σ' εκκλησία των ορθοδόξων. Ο Κ. μιλά τουλάχιστο σαν ένας "εν μέρει εθνικός, κι εν μέρει χριστιανίζων" (λ) ή σαν αλλόθρησκος" (3). Ακόμη και στα νεανικά του χρόνια είχε γράψει ο Καβάφης και το σημειώνει ο Σεφέρης, ως ενδεικτικό της σκέψης του:

          Είναι ομοία δι' εμέ πάσα της γης ημέρα.

          Παρασκευή ή και Σάββατον, Κυριακή, Δευτέρα,

          Δεν έχουσι διαφοράν. Ζω - χωρίς να ελπίζω.

          Η μόνη διασκέδασις, η μόνη ποικιλία

          Είναι εν τη μοιραία μου, πικρά μονοτονία,

                             Του κόσμου η φθορά. (4)

Ο μελετητής του Καβάφη Γ.Π. Σαββίδης εκφράζει την πεποίθηση πως ο Καβάφης, όχι απλώς γεννήθηκε Χριστιανός Ορθόδοξος -όπως οι πλείστοι από τους Έλληνες-, "αλλά και επέλεξε να μείνει ευσεβής πιστός ίσαμε το τέλος του. Άρα, και αμαρτωλός ένιωθε, και σε υπερανθρώπινες δυνάμεις επίστευε, και ελπίδες μεταθανάτιας ζωής έτρεφε" (5).  Σε υπερανθρώπινες δυνάμεις μπορεί να πίστευε ο Καβάφης, στον Χριστό ως Σωτήρα Του είναι το θέμα αν πίστευε…

Ο Ι.Α. Σαρεγιάννης, ένας άλλος βαθύς μελετητής του Καβάφη, που  υπήρξε και φίλος του,  σημειώνει τα εξής αξιοπρόσεκτα:

"Το πείσμα για πολλά ζητήματα της παραδόσεως ή τουλάχιστο μιας ορισμένης παραδόσεως, χαρακτηρίζει μου φαίνεται αρκετά τον άνθρωπο Καβάφη. Θυμάμαι ακόμη τι εντύπωση μου έκανε, όταν στον Ερυθρό Σταυρό μετά τη μικρή εγχείρησή του, μια μέρα άνοιξε το ποκάμισό του κ' είδα μια στιγμή κρεμασμένη στον λαιμό του τη χρυσή αλυσιδίτσα και το μικρό χρυσό σταυρό, που είχε κρεμάσει προ 69 ετών στο λαιμό του ο νουνός του, όταν τον βάπτισε. Θυμάμαι πως καταντράπηκε ο ποιητής σα να είχε γυμνωθεί μπροστά μου, και βιάστηκε να κρύψει το σταυρουδάκι. Ομολογώ πως μόνο την ημέρα εκείνη κατάλαβα τον τεράστιο ρόλο που έπαιζαν στη ζωή του οι τύποι. Ήταν στα μάτια του ίσοι αν όχι και σπουδαιότεροι πολλές φορές από την ουσία. Ακόμη και στον θάνατό του, τον τόσο τραγικό του θάνατο, θέλησε να τους τηρήσει. Τις τελευταίες του μέρες, όπως μου διηγήθηκαν, -(Σημ. Συντ. Ο Σαρεγιάννης είχε γεννηθεί το 1898 και ζήσει στην Αλεξάνδρεια)- πήγε ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας για να τον μεταλάβει. Άμα του το ανήγγειλαν, ο Καβάφης, που δεν το ζήτησε, αρνήθηκε, θύμωσε, επέμενε, αλλά στο τέλος υπέκυψε στους γύρω του ή μάλλον στην ιδέα πως θα ήταν άτοπο, καθόλου «καθώς πρέπει» να μη δεχθεί ένα Πατριάρχη της μεγάλης πόλεως Αλεξανδρείας. Όταν ο ιεράρχης μπήκε στο δωμάτιο του αρρώστου, βρήκε ένα Καβάφη καθιστό, κατανυκτικό, μ' ένα πρόσωπο σοβαρό και πρόθυμο να εκτελέσει όλους τους τύπους της Ορθοδόξου Εκκλησίας" (6).

Ανεξάρτητα από το τέλος της επίγειας ζωής του Καβάφη, που είναι και το καθοριστικό για την ψυχή του, το γεγονός είναι πως ήταν κυριευμένος από την ομοσεξουαλική ηδονή κι ένα παρά φύση ερωτισμό. Ο Σεφέρης σημειώνει: "Θα έλεγα ότι ο ερωτισμός του Καβάφη, ενώ τον έκανε - από δρόμους κρυφούς και σκολιούς - ν' αποδώσει το καλύτερο που μπορούσε να αποδώσει, ο ίδιος αυτός ερωτισμός σημάδεψε σε πολλές μεριές την ποίησή του με τα σημάδια της φθοράς" (7).  Και ο καβαφιστής Ρόμπερτ Λίντελ γράφει πως "η ερωτική ποίηση του Καβάφη είναι ομοσεξουαλική" (8).

Τα ποιήματα που θεωρούνται από τα καλύτερα του Καβάφη εμπεριέχουν, πέραν της ηδονής, είτε την απαισιοδοξία, είτε τη μοιρολατρία, είτε την αδυναμία στον πνευματικό αγώνα. Στο ποίημά του "Όσο μπορείς" γράφει πως αν δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει τη ζωή του όπως θέλει, τουλάχιστον, όσο μπορεί, να μην την εξευτελίζει. Αλλά η συμβουλή  αυτή δεν συνεχίζει με την προτροπή να μετανοήσει και να αγωνιστεί, όσο μπορεί, με την βοήθεια του Χριστού, να την αλλάξει, αλλά τον καλεί να αποφεύγει τη συνάφεια του κόσμου και τις συναναστροφές, όπου μπορεί να εκτεθεί… Στο άλλο του ποίημα "Οι Θερμοπύλες" περιγράφει το ιστορικό γεγονός και τελειώνει με την καταθλιπτική σκέψη πως πάντα θα υπάρξει ένας Εφιάλτης και ο αγώνας είναι μοιραίο να χαθεί… Όμως το ιστορικό γεγονός δεν σταματάει εκεί -η θυσία του Λεωνίδα και των ανδρών του δεν πήγε χαμένη- και δεν σημαίνει πως οι γενναίοι της κάθε εποχής  είναι βέβαιο πως στο τέλος θα ηττηθούν. Αλίμονο. Ακόμη στην "Ιθάκη" η ευχή του Καβάφη είναι "ο δρόμος γι΄ αυτή να είναι μακρύς", και γεμάτος "από ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής". Ηδονική άποψη της ζωής και καθόλου πραγματική, όταν μάλιστα ο σκοπός της, κατά τον Καβάφη, δεν είναι η Ιθάκη, αλλά μόνο το ταξίδι… Όπως σημειώνει ο Κων. Γανωτής όσοι αποφαίνονται σαν τον Καβάφη πως αυτό που έχει σημασία είναι το ωραίο ταξίδι δεν έχουν στα όνειρά τους μιαν Ιθάκη και "δεν βρέχουν τη στρωμνή τους με τα δάκρυά τους για μια μακρινή χαμένη πατρίδα" (9).

Στη σύντομη ζωή που διατρέχουμε δεν έχουμε περιθώρια για ελάσσονα ζητήματα και για αστοχίες και ο Καβάφης και η ποίησή του δεν είναι το μείζον στη ζωή μας… Ούτε καν το έλασσον.

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Σημειώσεις

1.     "Ο Καβάφης του Σεφέρη", Α', Επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδης, Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, Ερμής, Αθήνα, 1984, σελ. 123.

2.     Αυτ. σελ. 175.

3.     Αυτ. σελ. 138.

4.     Αυτ. σελ. 177.

5.     Γ. Π. Σαββίδης " Βασικά θέματα της ποίησης του Καβάφη", "Ίκαρος" Εκδ. Εταιρεία, Αθήνα, 1993, σελ. 61.

6.      Ι.Α. Σαρεγιάννη "Σχόλια στον Καβάφη", "Ίκαρος", Αθήνα, 1973, σελ. 46-47.   

7.      Αυτ. σελ. 125.

8.      Περιοδικό "Εκλογή", Δεκέμβριος 1948, Τόμος Δ', αριθμ. 12, σελ. 1481

9.      Κων. Γανωτή " Η Οδύσσεια του Ομήρου", Εκδ. "Πηλός", Αθήνα 2006, σελ. 460.