+ Archimandrite Barnabas Burton

 
The St. Peter and St. Paul Greek Orthodox Church of Bristol warmly invites everyone to its next Online Orthodox Catechism session on Monday, 8 June 2026, at 7:00 pm (UK time). This special gathering will feature Fr. Stephen Platt, General Secretary of the Fellowship of St. Alban and St. Sergius, whose long-standing contribution to Inter-Christian dialogue and scholarship has earned him wide respect throughout the Orthodox world and beyond. The event offers a valuable opportunity for learning, reflection, and discussion, as participants come together to explore an important chapter in the life of contemporary Orthodoxy.
 

This lecture marks the thirtieth anniversary of the repose of Archimandrite Barnabas Burton (1915–1996), one of the most beloved and influential figures of British Orthodoxy in the twentieth century. Through reflections on his life, ministry, and enduring legacy, Fr. Stephen Platt will examine the spiritual vision, pastoral witness, and missionary zeal that characterised Fr. Barnabas’s service to the Church. The presentation will not only commemorate an exceptional priest and monk but will also consider the continuing relevance of his example for Orthodox Christians seeking to live and witness to the faith in contemporary Western society.

Fr. Barnabas’ 30th Memorial

 
This Saturday (14th of March 2026), our community will be prayerfully commemorating the 30th anniversary of the death of its spiritual founder, Archimandrite Barnabas of New Mills.
 

We will be celebrating the Divine Liturgy at the Church of the 318 Holy Fathers, SY2 6FB, at 10:30am (no Matins beforehand).
 
We will then meet at the graveyard of Manafon Church (4 Glanrhiw, Manafon, Welshpool SY21 8BL) for 1:30pm (approximately), for a Panikhida at the grave of Father Barnabas.
 
Who was Archimandrite Barnabas?
 
Born Ian Burton in Pennal, Wales, in 1915, he was received into the Orthodox Church in Paris in 1960 by Archimandrite Sergius, becoming a novice under Monsignor Dom Dennis Chambault. He studied theology at Villemoison Seminary. He was tonsured a monk, and later ordained a deacon and priest in the same year, also receiving the rank of archimandrite. He returned to Britain in 1964, establishing Orthodox hermitages and monasteries: first at Saint Leonard's-on-Sea (1965), then Willand, Devon (1967-1973), and New Mills (1974-1996). A tireless missionary, he brought many to Orthodoxy through preaching, writing, and spiritual guidance. He prepared clergy for ordination, established parishes including the church in Shrewsbury, and maintained the daily monastic offices until his death on March 14th, 1996, aged 80. Our community, alongside many others, consider his selfless commitment to the growth of Orthodox Christianity in Britain as a manifest sign of his holiness of life.
 
Among his many spiritual teachings, a useful precept of Father Barnabas, for our life as Orthodox Christians, is that our Faith, expressed in its fullness, is "to be lived rather than talked about, to be prayed rather than preached, to be listened to rather than dialogued over". In living our Faith, Father Barnabas believed that the catalyst for a life of genuine commitment to Christ is to "rely on His Grace through all the ups and downs of life's pilgrimage", for "the one who endures to the end will be saved." (Matthew 24:13)
 
Therefore, let us come together this Saturday and offer thanksgiving to Almighty God for the life and many gifts of our spiritual father, meditating on the words of the Psalmist: "In everlasting remembrance shall the righteous be." (Psalm 111:6)
 
Note: The above text was posted on the Facebook Group of the Shrewsbury Orthodox Church.

Η Αειπαρθενία της Θεοτόκου

Η διδασκαλία για το Αειπάρθενο της Παναγίας δεν υπήρξε ποτέ αντικείμενο δογματικής ανάλυσης και καθορισμού από την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά ούτε -εδώ που τα λέμε- και στη Ρωμαϊκή. Θεωρείται περισσότερο ως μια εναρμονισμένη διδασκαλία και ως τέτοια έχει εισαχθεί στα λειτουργικά κείμενα, έτσι ώστε αν την αρνηθούμε θα ισοδυναμούσε με αίρεση. Τόσο βαθιά ριζωμένη είναι αυτή η πεποίθηση.

Εαν κάποιος πιστεύει πως η Παρθένος συνέλαβε το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος δια του Αγίου Πνεύματος, δεν μπορεί να γίνει κατανοητό από ευσεβείς πιστούς ότι θα μπορούσε κατόπιν να συλλάβει ανθρώπινα παιδιά.

Υπάρχουν αναφορές σε αδελφούς και αδελφές του Χριστού, στο Ματθ. 13, 55-56 και Μάρκ. 6, 3, αλλά αυτές έχουν ερμηνευθεί ως μέρος του σπιτικού της μητέρας του Χριστού, ως εξαδέλφια του, ή ως παιδιά του Αγ. Ιωσήφ από προηγούμενο γάμο.

Είναι σημαντικό ότι η Εκκλησία, που από πάντα πρέσβευε την Αειπαρθενία της Μαρίας, αναφέρεται στον Αγ. Ιάκωβο ως Αδελφόθεο. Η προσήλωσή της σε αυτή την πεποίθηση υπογραμμίζεται από το δεύτερο ανάγνωσμα του Εσπερινού των Εορτών της Θεοτόκου, Ιεζεκιήλ 43, 27 - 44, 4, το οποίο μιλάει για την πύλη που θα ανοίξει μόνο για τον Υιό του Βασιλέως: «Ἡ πύλη αὕτη κεκλεισμένη ἔσται, οὐκ ἀνοιχθήσεται, καὶ οὐδεὶς μὴ διέλθῃ δι' αὐτῆς, ὅτι Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ εἰσελεύσεται δι' αὐτῆς, καὶ ἔσται κεκλεισμένη».

Αυτή είναι μια διδασκαλία που εκτιμάται από την «καρδιά», καθώς κάποιος εισέρχεται βαθιά στο νόημα της Ενσάρκωσης και στον μοναδικό ρόλο που διαδραμάτισε η Παρθένος Μαρία ως γυναίκα, μητέρα και παρθένος.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Φθινόπωρο - Χειμώνας 1985, No. 78, σσ. 8-9

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

«Κύριε, θέλομεν τον Ιησούν ιδείν»

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία είμαστε τόσο συνηθισμένοι να βλέπουμε τους Έλληνες ως το κανάλι μέσω του οποίου ο Ιησούς εμφανίζεται στον κόσμο, που έχουμε την τάση να ξεχνούμε πως υπήρξε μια στιγμή που στέκονταν απέξω και ρώτησαν έναν Εβραίο, τον Απόστολο Φίλιππο, αν μπορούσαν αν δουν τον Ιησού. Εκείνος μετέφερε την παράκλησή τους στον Ανδρέα, και οι δυο μαζί μετέφεραν το αίτημά τους στον Ιησού. Αυτό το σημαντικό περιστατικό καταγράφεται στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη 12, 20-50. Στους στίχους 23 και εξής δίνεται η απάντηση του Ιησού, καθώς ο ίδιος έκανε δεκτό το αίτημά τους. Εκεί ο Κύριος μιλά για τον ερχομό της ώρας κατά την οποία θα μπορεί να αποκαλυφθεί όχι μόνο στους Εβραίους αλλά και στους Εθνικούς, αφού εκείνη την εποχή ήταν οι Έλληνες που κατ’ εξοχήν εκπροσωπούσαν τους Εθνικούς. Θα μπορούσαμε άραγε να υποθέσουμε -έστω για μια στιγμή- πως ο Χριστός θα έλεγε ότι αφού οι Έλληνες δεν είχαν περιτμηθεί, και επομένως δεν αποτελούσαν μέρος του εκλεκτού λαού του Θεού, δεν θα μπορούσαν να τον δουν; Με προνοητική σκέψη τους καλωσόρισε στην κοινότητά Του, η οποία μετά την Πεντηκοστή έγινε η Καθολική Εκκλησία, δηλαδή μια κοινότητα ανοικτή σε όλα τα έθνη κι όχι πλέον ένα εθνικό σώμα ανοικτό μόνο στους Εβραίους.

 

Αγιασμός των Υδάτων στο Κάρδιφ της Ουαλίας, σαν σήμερα,
την Κυριακή 12η Ιανουαρίου 1992, πριν από 22 ακριβώς χρόνια.

Στον στίχο 32 ο Χριστός λέει: «Καγώ εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Αυτή η προφητεία έχει εκπληρωθεί στη διάρκεια των αιώνων, αλλά προφανώς δεν εκτιμήθηκε από όλους τους μαθητές κατά την αυγή της χριστιανικής εποχής, αφού οι διαφορές μεταξύ των Εβραίων και των Εθνικών συνεχίστηκαν και έπρεπε να διευθετηθούν σε αυτό που νόμιμα μπορεί να θεωρηθεί ως το πρελούδιο των επτά Οικουμενικών Συνόδων, όπως καταγράφεται από τον Ευαγγελιστή Λουκά στις Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. 15. Ο Άγ. Ιάκωβος προήδρευσε αφού ήταν ο Άγγελος της Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα. Αυτός ομίλησε μετά τον Άγ. Πέτρο, τον οποίο είχαν ακολουθήσει ο Άγ. Παύλος και ο Άγ. Βαρνάβας. Ομίλησε δε ως εξής: «Διό εγώ  κρίνω μη παρενοχλείν τοις από των εθνών επιστρέφουσιν επί τον Θεόν, αλλά επιστείλαι αυτοίς του απέχεσθαι από των αλισγημάτων των ειδώλων και της πορνείας και του πνικτού και του αίματος». Η επιστολή αυτή καθ’ αυτή που συνετάχθη άρχιζε ως εξής: «Οι Απόστολοι και οι Πρεσβύτεροι και οι αδελφοί τοις κατά την Αντιόχειαν και Συρίαν και Κιλικίαν αδελφοίς τοις εξ εθνών χαίρειν». Και τέλειωνε έτσι: «Έδοξε γαρ τω Αγίω Πνεύματι και ημίν μηδέν πλέον επιτίθεσθαι υμίν βάρος πλην των επάναγκες τούτων», και αναφέρονται οι τέσσερεις απαγορεύσεις του Αγ. Ιακώβου, κατακλείοντας με το «Έρρωσθε».

            Τι σημαντικό πραγματικά και θεμελιώδες πρόβλημα συζητήθηκε και λύθηκε (αν και όχι γρήγορα παντού όπως οι Επιστολές του Αγ. Παύλου αποκαλύπτουν) σε αυτή την κοσμοϊστορική Γενική Σύνοδο: «Η Εκκλησία του Θεού θα πρέπει να είναι εθνική ή καθολική, θα πρέπει να αποκλείει ή να συμπεριλαμβάνει»;

            Υπάρχει μια πολύ πραγματική σύνδεση μεταξύ των Πράξεων κεφ. 15 και του Ιωάννου κεφ. 12 και αποδεικνύει πως οι μαθητές είχαν κατανοήσει τη σημασία των λόγων του Χριστού για την αναζήτηση Ελλήνων και είχαν αποφασίσει ότι εκείνοι και όλα τα έθνη θα πρέπει όντως να δούν τον Ιησού μέσω της ενσωμάτωσής τους στο μυστικό Σώμα Του, τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία.

            Κατά μία έννοια, συνεπώς, οι Έλληνες πήραν τη θέση των Εβραίων, όταν ο περιούσιος λαός Του, εκτός από αξιοσημείωτα παραδείγματα, Τον απέρριψε. Η ελληνική γλώσσα έγινε το όχημα για την καταγραφή των βιβλίων της Καινής Διαθήκης, η οποία, μαζί με την ελληνική έκδοση της Παλαιάς Διαθήκης των Εβδομήκοντα, του 3^ου αιώνα π.Χ., έγινε η Βίβλος της χριστιανικής Εκκλησίας. Καθώς το χριστιανικό μήνυμα εξαπλωνόταν σε όλο και πιο διευρυμένους κύκλους στον πολιτισμένο κόσμο και στον κόσμο των βαρβάρων, Ακολουθίες τελούνταν στα ελληνικά οπουδήποτε υπήρχαν χριστιανικές κοινότητες, και αν και άλλα έθνη με τις δικές τους γλώσσες εκχριστιανίσθηκαν αργότερα, στη Ρώμη, Αίγυπτο, Περσία, Συρία, Αρμενία κ.α., παρ’ όλα αυτά οι Έλληνες μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο του περιούσιου λαού ανάμεσα στους χριστιανούς.

            Αλλά πρέπει το μήνυμα της Ορθοδοξίας να εγκλεισθεί στην ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό; Με δεδομένη την ιστορία της αιχμαλωσίας για αιώνες κατά την τουρκοκρατία, μπορεί να γίνει κατανοητό ότι ένα ορισμένο εθνοτικό πνεύμα θα πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στους Έλληνες. Αλλά αν αυτοί με ταπείνωση θυμηθούν το περιστατικό στο Ιωάνου κεφ. 12, όταν ζήτησαν να δουν τον Ιησού, και πως χορηγήθηκε αυτό το αίτημα από τον Κύριο και επικυρώθηκε από τους Αποστόλους στις Πράξεις κεφ. 15, σίγουρα θα αντιληφθούν ότι είναι προνόμιό τους να μοιραστούν το Ευαγγέλιο με άλλα έθνη, και να δουν το προνόμιό τους ως περιούσιος λαός όχι με την έννοια της κυριαρχίας αλλά με αυτήν της διακονίας, καλώντας όλα τα έθνη στη μαθητεία, που είχε καταστεί δική τους από την αυγή του χριστιανισμού.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Φθινόπωρο - Χειμώνας 1989, No. 86, σσ. 2-3

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Η Μητέρα του Θεού

Αυτές οι σκέψεις γράφονται κατά μήνα Αύγουστο, του οποίου η κύρια εορτή είναι η Κοίμηση ή η Μετάσταση της Μητέρας του Θεού, που εορτάζεται στις 15 Αυγούστου. Για το λόγο αυτό είναι φυσικό η προσοχή μας να στρέφεται προς την κεκλημένη Παρθένο, μέσω της οποίας ο Αιώνιος Λόγος ενσαρκώθηκε.

Από δογματική άποψη η θέση της Ευλογημένης Παρθένου στην Ορθόδοξη Θεολογία καθορίζεται από τη Σύνοδο της Εφέσου το 431 μ.Χ. Τότε καταδικάσθηκε η αίρεση του Νεστορίου, και για να περιφρουρηθεί το δόγμα των δύο φύσεων (θείας και ανθρωπίνης) του Χριστού η Ευλογημένη Παρθένος περιγράφηκε ως Θεοφόρος, στα ελληνικά Θεοτόκος, και στα Νέα Αγγλικά, Μητέρα του Θεού.

Η Μαρία προεικονίζεται στην Παλαιά Διαθήκη με διάφορες σπουδαίες Μητέρες που συνέβαλαν θετικά στην ιστορία του Ισραήλ. Οι Πατέρες της Εκκλησίας δε, την αντιπαραβάλουν με την πρώτη Εύα: με την ανυπακοή της μίας ήλθε ο θάνατος στον κόσμο και με την υπακοή της άλλης ήλθε η ζωή, στο πρόσωπο του Χριστού.

Οι αναφορές στην Παναγία στην Καινή Διαθήκη δεν είναι συχνές, αλλά, έτσι όπως παρουσιάζονται εκεί, μαρτυρούν την ταπεινοφροσύνη και την αγνότητά της.

Όταν η Χριστιανική Θεολογία και Φιλοσοφία άρχισαν να αναπτύσσονται, τα Πατερικά συγγράμματα ερμήνευσαν τη θέση της Παναγίας στο σχέδιο της Χριστιανικής Οικονομίας. Αυτά τα συγγράμματα αποτελούν εν μέρει τη βάση των λειτουργικών κειμένων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στις Ιερές Ακολουθίες η Θεοτόκος κατέχει σημαντική θέση, και το παρακάτω αντίφωνο, το οποίο επαναλαμβάνεται μετά από κάθε στίχο του Μεγαλυναρίου στον Όρθρο, δείχνει τη μεγάλη εκτίμηση που της έχει η Εκκλησία:

«Τὴν Τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τὴν ἀδιαφθόρως Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, σὲ μεγαλύνομεν».

Στο εικονοστάσι κάθε Ορθόδοξου Ναού, βρίσκουμε στη δεξιά πλευρά της Ωραίας Πύλης μια εικόνα του Χριστού και στην αριστερή πλευρά εκείνη της Μητέρας Του. Η Ορθοδοξία υπολήπτεται την Παναγία περισσότερο ως Μητέρα παρά ως Παρθένο, ενώ βεβαίως πιστεύει ακράδαντα πως παρέμεινε Αειπάρθενος. Έτσι, λοιπόν, και σύμφωνα με τους όρους του εν λόγω ορισμού, το Ρωμαιοκαθολικό δόγμα της Άσπιλης Σύλληψης, που διακηρύχθηκε το 1854, δεν γίνεται δεκτό από την Ορθοδοξία. Παρομοίως το δόγμα της Ενσώματης Μετάστασης, που διακηρύχθηκε από τη Ρώμη το 1950, δεν  βρίσκει ανταπόκριση στην Ορθόδοξη Εκκλησία, για το λόγο ότι και οι δύο αυτές θεολογικές θεωρίες είναι τόσο ιερές, ενδόμυχες και μυστηριακές, που η Ορθόδοξη Εκκλησία προτιμά τη σιωπή από τις εξηγήσεις και τους ορισμούς, κι επίσης γιατί στερούνται Αγιογραφικής μαρτυρίας.

Πολυάριθμες και πασίγνωστες είναι οι εικόνες της Υπερευλογημένης Θεοτόκου, σε σχεδόν το σύνολο των οποίων ιστορείται μαζί με τον θείο Υιό της. Ιεροί χώροι στους οποίους γίνονται προσκυνήματα αφθονούν στις Ορθόδοξες χώρες, και κάποιες εικόνες, όπως αυτή της Παναγίας του Καζάν, έχουν θαυματουργές δυνάμεις.

Πολύ περισσότερα θα μπορούσαν να ειπωθούν γι’ αυτό το ιερό και σημαντικό θέμα εάν ο χώρος το επέτρεπε. Αυτοί που επιθυμούν να μελετήσουν περαιτέρω το θέμα θα πρέπει να διαβάσουν ένα μικρό βιβλίο, το οποίο επιμελήθηκε ο Δρ. Mascall και τιτλοφορείται «Η Μητέρα του Θεού», όπου το θέμα της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Θεολογία αντιμετωπίζεται με σεβασμό και επιστημοσύνη.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Αύγουστος 1961, No. 5, σσ. 5-6

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Unum Necessarium

Στη διάρκεια της Σαρακοστής, που είναι μια περίοδος μετανοίας η οποία τηρείται από όλες τις μεγάλες Χριστιανικές Ομολογίες, προσφέρεται η ευκαιρία στους πιστούς να μιμηθούν την Μαρία της Βηθανίας και να επικεντρωθούν στο μοναδικό πράγμα που χρειάζεται για τον αποκλεισμό, για ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον, των πολλών περισπασμών της ζωής που μειώνουν το πνευματικό σθένος και τελικά το κατασβήνουν.

Σε αυτό το όμορφο περιστατικό της Βηθανίας, όπως έχει καταγραφεί από τον Αγ. Λουκά (10, 38-42), υπάρχει κατ’ αρχάς η φυσική ερμηνεία. Η Μάρθα, που είναι σχολαστική νοικοκυρά, επιθυμεί να προσφέρει στον Χριστό και στους μαθητές Του ένα άξιο καλωσόρισμα, κι αυτό σημαίνει διάφορα πιάτα με εδέσματα σ’ ένα γεύμα. Εξοργίστηκε δε που η αδελφή της η Μαρία κάθεται κοντά στα πόδια του Ιησού αντί να την βοηθά. Με ήπια παρατήρηση (που δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως επίπληξη στην παρούσα περίσταση) ο Χριστός υπονοεί πως ένα πιάτο πραγματικά θα αρκούσε έτσι ώστε η Μάρθα, όπως και η Μαρία, θα μπορούσε να είχε ακούσει στα λόγια Του και να συνέβαλε σε μια πνευματική συζήτηση. Η μυστική ερμηνεία αυτού του κειμένου, από διάφορους συγγραφείς, προσδιορίζει το “unum necessarium” (το ένα αναγκαίο πράγμα) ως την οδό της νοερής προσευχής, χωρίς κοσμική δραστηριότητα, και βλέπει έτσι τη ζωή της περισυλλογής ως μια υψηλότερη κατάσταση από τη ζωή της δράσης.

Είναι πράγματι υψηλότερη, με την έννοια ότι είναι πιο δύσκολη, αλλά δεν είναι εκ φύσεως καλύτερη, καθώς το θέμα σε τελική ανάλυση είναι ζήτημα κλίσης. Τελικά, έχει κάποιος κλιθεί σε μυστική ενατένιση, ή τα χαρίσματα και η ιδιοσυγκρασία ενός ατόμου υποδεικνύουν ότι προορίζεται να ασχοληθεί με τα ενεργά έργα της φιλανθρωπίας;

Το ιδανικό είναι ένας λεπτός συνδυασμός των δύο κλίσεων, να είναι δηλαδή κανείς σε θέση να καθίσει ακίνητος κοντά στα πόδια του Χριστού σε βαθιά μυστική κοινωνία μαζί Του, και να επιτύχει καλά έργα στο πνεύμα αυτής της προσευχής της ένωσης. Αυτός είναι κι ο λόγος που αυτό το συγκεκριμένο κείμενο από το Ευαγγέλιο του Λουκά (11, 27-28) αναγινώσκεται στις Θεομητορικές Εορτές και στην Κοίμηση της Θεοτόκου (όπως συνέβαινε στην Ρωμαϊκή Εκκλησία μέχρι το 1950), αφού η Μεγαλόχαρη Παρθένος είχε κρατήσει πράγματι αυτή την τέλεια ισορροπία. «Η δε Μαριάμ πάντα συνετήρει τα ρήματα ταύτα συμβάλλουσα εν τη καρδία αυτής» (Λουκά 2, 19). Όμως αυτή ήταν επίσης η Μητέρα και η επιμελής νοικοκυρά της Ναζαρέτ που ανάθρεψε τον Υιό του Θεού, μέχρι την ημέρα που εμφανίσθηκε επίσημα στον Ισραήλ.

Η μία έκφανση είναι συμπληρωματική της άλλης, αλλά όπως κι εμείς ως άτομα συμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον σε προσωπικό επίπεδο, υπάρχουν μερικοί που έχουν αποκλειστική έφεση στην προσευχή, ενώ άλλοι έχουν ροπή προς όσο γίνεται μεγαλύτερη δραστηριότητα και αφιερώνουν μόνο λίγο χρόνο για προσευχή και περισυλλογή. Αυτό προβλέπεται από τους κλασικούς κανόνες της μοναστικής ζωής, ιδιαίτερα του ασκητισμού, όπου έχουμε τους ερημίτες ή αναχωρητές, οι οποίοι θεωρούνται ως η κορυφή της θρησκευτικής αφιέρωσης. Σ’ αυτούς όμως απαγορεύεται να εισέλθουν στον χώρο αυτό, μέχρις ότου, αφού ζήσουν με άσκηση φιλανθρωπίας και με καλά έργα στην κοινωνία, να βεβαιωθεί η αξιωσύνη τους γι’ αυτή την υψηλή αποστολή.

Επίσης δε, σ’ αυτή τη ζωή των αναχωρητών και της βαθιάς εσωτερικής προσευχής δεν εισέρχεται κανείς για λόγους εγωϊστικούς. Είναι περισσότερο θα λέγαμε μια ταπεινή υιοθέτηση της ικεσίας του Χριστού από την Αρχιερατική προσευχή, «υπέρ αυτών εγώ αγιάζω εμαυτόν» (Ιω. 17, 19), και αυτή η ζωή είναι μάλλον εξωστρεφής κι όχι εσωστρεφής, εμπεριέχοντας και αγκαλιάζοντας όλους.

Αυτή η λειτουργία της ζωής της περισυλλογής καταδεικνύεται σαφώς στο θεσμό των Στάρετς ή Γερόντων, ειδικά στον Ρωσικό μοναχισμό. Η ονομασία Όπτινα έρχεται αμέσως στο νου στην παρούσα συνάφεια. Ο π. Αμβρόσιος, ο π. Λεωνίδας, κι επίσης ένας από τους ελκυστικότερους Αγίους, ο Σεραφείμ του Σάρωφ. Αυτές οι προφητικές μορφές, ευγενικοί ασκητές και ιεροί αθλητές, δεν έχασαν ποτέ την επαφή τους με την ανθρωπότητα. Αντίθετα μάλιστα, η επικοινωνία τους με το υπερφυσικό τους έκανε να αποκτήσουν επίγνωση της ανάγκης που έχει η πάσχουσα κτίση, κι επειδή ήταν θεοσεβέστατοι γνώριζαν πότε, που και πως να είναι χρήσιμοι.

Και το έργο που πρέπει να αναληφθεί είναι, όπως περιγράφεται από τον Προφήτη Ησαΐα, «έργο παράδοξο και θα εκτελέσει την πράξη του, πράξη μυστηριώδη» (28, 21), και δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνο με απευθείας κλήση του Θεού και κάτω από την υπακοή σε κάποιον που, θεωρητικά τουλάχιστον, γνωρίζει την πράξη της πνευματικής ζωής στην υψηλότερη έκφρασή της. Όμως ο κόσμος θα χρειάζεται πάντοτε τέτοιους ανθρώπους που θα εισέρχονται στο πεδίο μάχης της πνευματικότητας, αντιμετωπίζοντας μαζικές δαιμονικές δυνάμεις, μη πτοούμενοι από φόβο ούτε από εμπαιγμό, διερχόμενοι «από ποτάμια που δεν καταποντίζουν, από φωτιές που δεν καίνε, από φλόγες που δεν αποτεφρώνουν» (Ησ. 43, 2).

Η Σαρακοστή θα πρέπει να σημαίνει για όλους συμμετοχή στην αναζήτηση για το “unum necessarium”, σε διάφορους φυσικά βαθμούς έντασης για τον καθένα. Γεθσημανή και Γολγοθάς προηγούνται του θαύματος του κενού μνημείου. Μόνο εκείνος που θα χάσει τη ζωή του θα την σώσει. Κι όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, εκείνος που θα χάσει τη ζωή του για το Θεό θα την σώσει, αφού δοκιμασθεί και καθαρθεί μέσα από την ανανεωμένη, αφοσιωμένη και εξαγνισμένη διακονία του προς τους συναθρώπους του.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Απρίλιος 1968, No. 36, σσ. 2-4

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Προβληματισμοί

(Ομιλίες που δόθηκαν από τον π. Βαρνάβα στο World Service του BBC

στο Κάρδιφ - Δεκέμβριος 1983)

A.

Είμαι Ιερομόναχος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κατοικώ σε ένα ερημητήριο αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία, το οποίο βρίσκεται σε μια όμορφη και ήσυχη κοιλάδα, ανάμεσα στους λόφους της Κεντρικής Ουαλίας. Η ζωή μου περιστρέφεται γύρω από την καθημερινή τέλεση των λειτουργικών Ακολουθιών της Εκκλησίας, και τις Κυριακές και Εορτές με συνοδεύουν και άλλοι σ’ αυτό τον κύκλο της προσευχής. Η βάση του είναι η λατρεία του Τριαδικού Θεού, συνδυαζόμενη με δεήσεις για τον κόσμο, που φαίνεται πως στην παρούσα φάση περνά από μια ιδιαίτερα σοβαρή κρίση, αφού σε όλες τις χώρες υπάρχουν πόλεμοι, φήμες πολέμων και αγωνίες εθνών, που προκαλούν θλίψη, απόγνωση, σφαγή, καταστροφή και θάνατο.

8η Ιουνίου 1991

Δεν είναι η πρώτη κρίση που αυτός ο κόσμος έχει περάσει. Αν διαβάσουμε την Αγία Γραφή με σωστό πνεύμα θα ανιχνεύσουμε παρόμοιες εποχές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η διαφορά σήμερα είναι πως τα όπλα καταστροφής έχουν την δυνατότητα να επιφέρουν πολύ πιο καταστροφικές και ολέθριες επιπτώσεις. Ο άνθρωπος έχει πράγματι στα χέρια του σήμερα τη δυνατότητα για αυτοκαταστροφή, και φαίνεται πως η πνευματική του καλλιέργεια δεν συμβαδίζει με τη διανοητική του ανάπτυξη. Μια άλλη μεγάλη διαφορά, μεταξύ της παρούσας και της αρχαίας εποχής, είναι ότι έχουμε στο σημερινό κόσμο πολλές χώρες των οποίων οι κυβερνήσεις είναι επισήμως άθεες. Στους αρχαίους καιρούς όλες οι δυνάμεις είχαν κάποια μορφή θρησκευτικής πίστης, ευσεβούνταν ένα Ον που βρισκόταν πέρα και πάνω από αυτούς και προσπαθούσαν να ακολουθούν έναν ηθικό κώδικα και μια συμπεριφορά που τους επιβαλλόταν από τη θρησκεία στην οποία ανήκαν. Δεν μπορεί να υπάρξει τέτοια προσφυγή, όταν έχουμε να κάνουμε με δυνάμεις αθεϊστικές, όπου το μόνο κριτήριο είναι το προσωπικό συμφέρον και η αυτοσυντήρηση.

Δεν είναι καθόλου εύκολο να προσπαθήσει κανείς να υφάνει στην προσευχή του όλες τις ανάγκες του σύγχρονου κόσμου. Όταν δε εμφανίζεται κάποια ιδιαίτερη θηριωδία η πίστη του ανθρώπου στην Πρόνοια του Θεού μπορεί να προσβληθεί σοβαρά.

Εδώ είναι που η ζωή του ενσαρκωμένου Υιού του Θεού έρχεται για να μας βοηθήσει. Αυτός ήλθε εκπληρώνοντας την προφητεία του Ησαΐα, που έλεγε πως ήταν ο Εμμανουήλ, «Ο Θεός μαζί μας», ο Πρίγκιπας της Ειρήνης, και οι άγγελοι έψαλλαν κατά τη Γέννησή Του, πριν από 2000 χρόνια περίπου, «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Στη δημόσια διακονία Του μιλούσε συχνά για Ειρήνη: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, γιατί δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», «Ειρήνη σας αφήνω, τη δική μου ειρήνη σας δίνω», αλλά δεν ήταν ποτέ ειρήνη με οποιοδήποτε τίμημα. Αντιθέτως ήταν ειρήνη σε εξαιρετική τιμή, στην τιμή της ίδιας της ζωής Του, όταν συμφιλίωσε τελικά τον άνθρωπο με τον Θεό μέσω του θανάτου Του πάνω στο Σταυρό. Ο Σταυρός, αν και όχι το τέλος της ιστορίας, κατέχει κεντρικό σημείο σ’ αυτήν, αφού στη ζωή ο καθένας έχει το δικό του σταυρό, που ποτέ δεν μπορεί να παρακαμφθεί σε έναν πεσμένο κόσμο. Όταν αυτοί οι σταυροί έλθουν προς το μέρος μας, θα πρέπει να δούμε τον δικό μας υπό το φως του Σταυρού του Χριστού, και τον Σταυρό του Χριστού θα πρέπει να τον δούμε υπό το φως της Ανάστασής Του.

Θα πρέπει να αναλογιστούμε βαθιά αυτά τα θέματα, έτσι ώστε όταν μας προσεγγίσουν δοκιμασίες να είμαστε έτοιμοι να τις συναντήσουμε χωρίς να καταρρεύσουμε υπό το βάρος τους. Ο Σταυρός θα πρέπει να λάμψει με μια μυστικιστική φεγγοβολιά, προσφέροντάς μας νηφαλιότητα σε περιόδους έξαρσης και υποστήριξη σε περιόδους θλίψης.

Β.

Οι καταστροφές που συμβαίνουν σήμερα είναι μεγάλης κλίμακας. Εκατομμύρια έχουν σκοτωθεί στους δύο μεγάλους πολέμους αυτού του αιώνα, εκατομμύρια έχουν ακρωτηριαστεί, κι ο απολογισμός είναι ακόμη ημιτελής, αφού εξακολουθούν να συμβαίνουν κατακλυσμοί. Για έναν σκεπτόμενο και λογικό άνθρωπο υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις της ζωής: 1). Είμαστε τα θύματα μιας τυφλής τύχης που κανείς δεν μπορεί να ελέγξει και την οποία πρέπει να δεχτούμε όσο καλύτερα μπορούμε, ή 2). Υπάρχει ένα σχέδιο, ένας σκοπός, μια ανώτερη δύναμη που κατευθύνει τη δημιουργία, την οποία μόνο αμυδρά μπορούμε να κατανοήσουμε, αλλά το σχέδιο υπάρχει.

Για τον Χριστιανό μόνο η δεύτερη από αυτές τις εναλλακτικές λύσεις είναι πιθανή, αφού δεν μπορούμε να δεχθούμε τη λύση που λέει πως μια τυφλή τύχη ελέγχει το πεπρωμένο μας. Αν πιστεύουμε σε έναν προσωπικό Θεό Αυτός είναι Δημιουργός των πάντων, και πρέπει να είναι ο κάτοχος της αρετής -αγαθότητα, αγάπη, αγνότητα, υπομονή- αφού αυτές βρίσκονται και αποτιμώνται σε εμάς, τα δημιουργήματά Του. Αλλά αν Αυτός είναι παντοδύναμος και εραστής της δημιουργίας Του, πώς γίνεται και επιτρέπεται στα δεινά να συμβαίνουν στη δημιουργία Του; Ένα από τα κύρια συστατικά της αγάπης είναι η ελευθερία, κι επειδή ο Θεός επιθυμεί να Τον αγαπούμε ελεύθερα μας έχει προσφέρει το ανεκτίμητο δώρο της ελευθερίας. Είμαστε ελεύθεροι να πούμε Ναι ή Όχι στις απαιτήσεις Του, και πολύ συχνά ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει την ελευθερία του για να πει Όχι στο Θεό, και λόγω αυτής της συμπεριφοράς μας προκύπτουν όλα τα δεινά. Μας έχουν δείξει τους δρόμους του καλού και του κακού, αλλά πολύ συχνά λόγω της τυφλότητάς μας έχουμε επιλέξει εκείνον του κακού. Εάν ήμασταν απολύτως ειλικρινείς με τους εαυτούς μας θα μπορούσαμε να επισημάνουμε κάποια συγκεκριμένη στιγμή της ζωής μας όπου κάναμε μια λανθασμένη επιλογή. Θα πρέπει να ασκούμε από καιρού εις καιρόν αυτή τη μέθοδο της αυτο-εξέτασης και να βλέπουμε που οι βουλήσεις μας έχουν έλθει σε σύγκρουση με το θέλημα του Θεού. Είμαστε πολύ έτοιμοι να κατηγορήσουμε τον Θεό όταν τα πράγματα πάνε στραβά και να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας πολύ εύκολα.

Η ζωή είναι κάτι το μυστηριώδες και βαθύ, παρόμοιο με μια μεγαλειώδη μουσική συμφωνία, και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να συγκριθεί με μια Βικτωριανή σύνθεση γεμάτη με μια διαδοχή των συγχορδιών. Τό μυστικό της υπέροχης μουσικής είναι η επίλυση των διαφωνιών και η διαδοχή των κινήσεων που οδηγεί σε ένα φινάλε. Έτσι είναι η ζωή και μερικές φορές οι διαφωνίες της συντρίβονται και συνθλίβονται. Δεν επιλύονται όλες οι διαφωνίες της ζωής σε αυτή την πλευρά του πέπλου του θανάτου, κι έτσι, κατά μία έννοια, οι δοκιμασίες είναι απόδειξη της μετά θάνατον ζωής, όπου εκεί, «εν τη οικία του Πατρός Μου μοναί πολλαί εισιν», όπως μίλησε ο Χριστός στο κεφ. 14 του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, οι διαφωνίες της ζωής επιλύονται, όπου γνωρίζουμε όπως γνωριζόμεθα και αντικρίζουμε τα πράγματα υπό το φως της αιωνιότητας.

Έτσι, λοιπόν, όσο η ζωή προχωράει, θα πρέπει να διδασκόμαστε τη σημασία της έννοιας «αποδοχή». Αυτό συνεπάγεται αναγνώριση ενός Όντος ανώτερου και σοφότερου από εμάς, και μια συνειδητοποίηση πως υπάρχει ένα μυστήριο στην καρδιά της ζωής, το οποίο δεν μπορούμε να ξετυλίξουμε, και το οποίο δεν θα πρέπει να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε ή να ερμηνεύσουμε, δεδομένου ότι είναι πέρα από εμάς στο παρόν στάδιο ανάπτυξής μας. Δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε ως θεοί στη γη -αυτό ήταν η αλαζονεία του Αδάμ- κι είναι παράξενο να αναφέρεται, καθώς αναπτυσσόμαστε στην πνευματικότητα και στην αποδοχή της ταπεινής μας κατάστασης, ενδυόμεθα την ακτινοβολία της θεότητας, θεωνόμεθα καθώς περπατάμε στο δρόμο του προσκυνήματος μας, και παρότι περνάμε μέσα από βαθιά νερά και σκοτεινά τούνελ, γνωρίζουμε ότι Αυτός είναι μαζί μας στην πορεία του δρόμου και στο τέλος του ταξιδιού για να μας καλωσορίσει στον «οίκο αιώνος» μας (Εκκλησιαστής 12, 5).

Γ.

Πόσο πραγματικά ευκολώτερο είναι να συνεχίσουμε να ζούμε έχοντας έναν σκοπό για το προσκύνημά μας, συνειδητοποιώντας ότι προερχόμαστε από τον Θεό, ζούμε θεάρεστα κατά το διάστημα της παραμονής μας στη γη, και επιστρέφουμε σ’ Αυτόν όταν το επίγειο ταξίδι ολοκληρωθεί. Η φράση «ζούμε θεάρεστα» (ή «πορευόμενοι με τον Θεό», όπως παρουσιάζεται στην αγγλική Βίβλο) συναντάται συχνά στην Αγία Γραφή. Διαβάζουμε, για παράδειγμα, ότι «ο Νώε ήταν άνθρωπος δίκαιος και ζούσε θεάρεστα» (Γέν. 6, 9). Αυτός είναι ένας τρόπος για να πούμε ότι προσπάθησε να ζήσει μια ζωή που ήταν αρμονική με τη θεία ηθική, μια θετική ζωή, γεμάτη καλοσύνη, ευγένεια, συμπόνια, υπομονή και αγάπη.

Από την εποχή του Χριστού, του ενσαρκωμένου Υιού του Θεού, γνωρίζουμε πως ο Θεός συμπορεύθηκε μαζί μας προσωπικά, δοκίμασε το γέλιο και τα δάκρυα της ζωής, τις χαρές και τις πίκρες, τον πόνο και τη θεραπεία, το σκότος και το φως, τον θάνατο και την αναγέννηση. Δεν υπάρχει οδός της ζωής που να μην την γνωρίζει, και στο τέλος της επίγειας ζωής Του, στην Ανάληψη, έλαβε την ανθρώπινη φύση μας στο χώρο του θείου - τη γήινη, σωματική εμπειρία στην απεραντοσύνη της θεότητας.

Llanelli - Ουαλίας, 9η Μαΐου 1991

Γνωρίζοντας τους κινδύνους του γήινου προσκυνήματός μας και την ευπάθεια της ανθρώπινης φύσης μας, έχει αφήσει πίσω Του όλα τα είδη των βοηθειών, για να μας δώσει τη δυνατότητα να ολοκληρώσουμε το επίγειο προσκύνημά μας με αξιοπρέπεια. Είμαστε άραγε αρκετά ταπεινοί να δεχθούμε αυτές τις βοήθειες, ή είμαστε τόσο περήφανοι που θεωρούμε πως μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς τη βοήθεια της χάριτος;

Πάνω απ’ όλα υπάρχει μια κοινωνία χριστιανών, που ονομάζεται Εκκλησία και που Αυτός αναμόρφωσε από τον εβραϊκό λαό. Αυτή είναι μια αγκαλιά παγκόσμιας εμβέλειας σήμερα, που συμπεριλαμβάνει τα πάντα μέσα στην ευσπλαχνία της. Ανεξάρτητα από τον οποιοδήποτε χαρακτηρισμό δίνουμε στην Εκκλησία -προσωπικά θεωρώ πως η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι το αυθεντικό σώμα- θα βρούμε σ’ αυτή τη χριστιανική κοινωνία κάποια βοηθήματα ανεκτίμητης αξίας, όπως η Προσευχή, η Λατρεία, τα Μυστήρια, η Αγία Γραφή, και η Εκκλησία θα μας εμφανισθεί ως η σκιά «μεγάλου βράχου σε διψασμένη γη», όπως αναφέρει ο προφήτης Ησαΐας (Ησ. 32, 2).

«Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί» - είμαστε όλοι αλληλοεξαρτώμενοι. Ακόμα κι ο πιο απομακρυσμένος ερημίτης έχει ανάγκη κάποιον πνευματικό φίλο να τον συμβουλεύεται από καιρού εις καιρόν. Αλλά η πνευματική βοήθεια δεν εξασφαλίζεται με χαμηλό κόστος. Εάν επιθυμούμε να ανήκουμε σε μια θρησκευτική ομάδα υπάρχουν κανονισμοί που θα πρέπει να τηρούνται. Κι αν αναζητούμε καθοδήγηση από έναν δάσκαλο της πνευματικής ζωής θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να εκτελούμε τις οδηγίες του. Εδώ είναι που εισέρχεται το στοιχείο της πειθαρχίας, της άσκησης.

Η προσευχή είναι η ανύψωση της καρδιάς και του νου προς τον Θεό. Δεν είναι όμως εύκολο να απομακρυνθούμε από τον κόσμο, από τη σάρκα και τον διάβολο. Κι εδώ είναι που αρχίζουμε να εφαρμόζουμε σε κάποιο βαθμό τη νηστεία, η οποία μας δίνει μια σαφέστερη εικόνα, καθώς υποτάσσουμε το σώμα στην ψυχή.

Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ό,τι τρώει. Είναι χαμηλότερος από τους αγγέλους αλλά υψηλότερος από τα θηρία, αν και όταν πέφτει βυθίζεται χαμηλότερα απ’ αυτά. Αυτή την πνευματική διάσταση του ανθρώπου θα πρέπει να την θυμόμαστε συνεχώς, αφού «το γαρ φρόνημα της σαρκός θάνατος, το δε φρόνημα του πνεύματος ζωή και ειρήνη» (Ρωμ. 8, 6).

Έτσι φθάνουμε στην εναρκτήρια σκέψη αυτών των ομιλιών, την Ειρήνη του Θεού την πάντα νουν υπερέχουσα, την ειρήνη που ο κόσμος δεν δύναται να προσφέρει, και για τούτο δεν μπορεί και να αφαιρέσει, την ειρήνη που μας δίνεται στην τιμή του ζωογόνου Αίματος του Χριστού, και η οποία μάλιστα εκπορεύεται από Αυτόν και τελικά οδηγεί σε Αυτόν.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Άνοιξη - Καλοκαίρι 1984, No. 75, σσ. 1-3

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Ελληνική ανάπαυλα

           Φέτος σχεδίασα μ’ ένα φίλο να επισκεφθώ για άλλη μια φορά την Ελλάδα. Είχα μια επιθυμία να γευθώ λίγο τον ήλιο για να θεραπευθεί ο πόνος στα πόδια μου κι επίσης ήθελα να ανταποκριθώ στην πρόσκληση φίλων μου από την Αθήνα που ανυπομονούσαν να με δουν και πάλι. Την τελευταία στιγμή ο συνταξιδιώτης μου αποφάσισε να μην με ακολουθήσει, ακολουθώντας τη συμβουλή του γιατρού του. Έτσι ξεκίνησα μόνος μου από το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, την Κυριακή το απόγευμα, 15 Σεπτεμβρίου, με το τρένο, περνώντας από το Λονδίνο και φθάνοντας μέχρι το Ντόβερ. Από εκεί πήγα στην Οστένδη και μετά δια μέσου Βελγίου, Γερμανίας, Αυστρίας και Γιουγκοσαβίας έφθασα στην Ελλάδα την Τετάρτη απόγευμα στις 18 Σεπτεμβρίου, απολαμβάνοντας λαμπρή ηλιοφάνεια και ζεστασιά, από τη Γιουγκοσλαβία ακόμα, σε πλήρη αντίθεση με το καταστροφικό καλοκαίρι που είχαμε στη Βρετανία.

Το ταξίδι μέσω Γερμανίας και Αυστρίας ήταν ένα πανόραμα τάξης, καλλιέργειας και ομορφιάς, ένας φόρος τιμής στην αξιοσημείωτη δύναμη της ανάκαμψης που διακατέχει αυτούς τους λαούς. Η Γιουγκοσλαβία ήταν αντιθέτως πολύ μεγάλη, με ακατάστατα χωράφια στις πλευρές της σιδηροδρομικής γραμμής και με απερίγραπτη αταξία μέσα και γύρω από τις πόλεις όπου περάσαμε. Η Ελλάδα ήταν όπως συνήθως καλοδεχτική, με περιβόλια από ελιές, σταφύλια, εσπεριδοειδή, σε κάθε καλλιεργήσιμο μέρος, και βέβαια με πολλά προσκυνητάρια και εκκλησίες οπουδήποτε κι αν κοιτούσε κανείς.

Η παραμονή μου στην Αθήνα επαλήθευσε εκείνο το χωρίο του Εκκλησιαστή: «Ρίξε το ψωμί σου πάνω στα νερά και μετά από πολλές μέρες μπορεί να το βρεις» (11, 1), αφού φιλοξενήθηκα από μία φίλη, μια χήρα που αργότερα έγινε μοναχή, στο παλιό της σπίτι στην Αθήνα. Ξεναγήθηκα σε πολλούς τόπους από έναν πρώην ενορίτη μου, από την εποχή που ήμουν στο Willand, κι από έναν Έλληνα, στου οποίου το γάμο με μια Ουαλή είχα συμμετάσχει όταν τελέσθηκε πριν από 10 χρόνια κοντά στο Dolgellau. Ένας παλιός Ορθόδοξος φίλος μου, από τα χρόνια 1974-77, όταν διακονούσα την Ενορία του Κέϊμπριτζ, με ξενάγησε στην Αίγινα.

Στην Αδελφή Αυγουστίνα, στους Ανέστη και Δέσποινα Κωνσταντινίδη, στους Κωνσταντίνο και Eirian Δεμερτζή, καθώς και στην Constance Babington - Smith, οφείλω την απόλυτη ευτυχία που μου προσέφερε η επίσκεψή μου στην Ελλάδα. Για τούτο επιθυμώ να καταγράψω εδώ την ευγνωμοσύνη μου για τη γενναιοδωρία τους. Δεν δύναμαι πλέον να κινούμαι μόνος μου, γι’ αυτό με τη βοήθειά τους μπόρεσα να δω όλα αυτά που επιθυμούσα να δω, κι έτσι είμαι τώρα σε θέση να καταγράφω τις εντυπώσεις μου.

Οι πολυάριθμες εκκλησίες των Αθηνών ήταν μια συνεχή τέρψη, γιατί ήταν ανοικτές και ζωντανές, με καντήλια να είναι αναμμένα μπροστά στις εικόνες, με ανθρώπους να κινούνται μέσα - έξω, με κληρικούς διαθέσιμους για συνομιλία, κι ένα λείψανο του Τιμίου Σταυρού για προσκύνηση, που είχε μεταφερθεί ειδικά από τον Άθωνα στην Αθήνα. Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου εκεί συνάντησα ομάδες ανθρώπων, κι είχα και την μεγάλη χαρά να συναντήσω έναν Ιερέα, που είχα 10 χρόνια να τον δω, τον π. Θεοδώρητο, ο οποίος είχε διακονήσει στο Μάντσεστερ, και τώρα ήταν Προϊστάμενος στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, που είναι μία από τις πλέον πολυσύχναστες ενοριακές εκκλησίες των Αθηνών.

Έμεινα βαθύτατα εντυπωσιασμένος από την ευλάβεια και την προσήλωση στο Τυπικό που έδειχναν όλοι οι κληρικοί των οποίων τις Ακολουθίες παρακολούθησα σε διάφορα μέρη. Σε αρκετές περιπτώσεις συνάντησα μικρές ομάδες Ορθόδοξων πιστών και μπόρεσα να τους μιλήσω για την Ορθοδοξία στη Βρετανία και για το εντελώς διαφορετικό περιβάλλον στο οποίο μας έλαχε ο κλήρος να υπηρετούμε. Ονόματα βέβαια όπως αυτά του Αρχιεπισκόπου Μεθοδίου, του Μητροπολίτου Αντωνίου και του Επισκόπου Καλλίστου είναι πολύ γνωστά, αλλά το πως η πίστη διαδίδεται στην ύπαιθρο είναι μια άλλη ιστορία.

Σε ανδρικά και γυναικεία μοναστήρια με υποδέχθηκαν με αληθινό μοναστικό καλωσόρισμα και παρότι οι μεγάλες, καλο-περιποιημένες και εδραιωμένες από πολλούς αιώνες μοναστικές κοινότητες ήταν μια αντίθεση με το δικό μου ταπεινό ερημητήριο στα βουνά της Ουαλίας, εντούτοις χάρηκα που είδα πως τελούνται οι ίδιες Ακολουθίες εδώ όπως και στον Προφήτη Ηλία - αφού πηγάζουμε από την ίδια πηγή, την Παράδοση της Ερήμου.

Μεγάλη συγκίνηση ένιωσα στην Αίγινα και στο προσκύνημα του Αγίου Νεκταρίου, από τη μεγάλη απλότητα και την πτωχεία του ιδρυτή Αγίου. Υπήρχαν πολλοί προσκυνητές αλλά δεν έχει γίνει εμπορευματοποιημένο όπως η Λούρδη. Μάλλον έχει το άρωμα της Αρς, με τον Άγιο της οποίας, τον Curé της Αρς, ο Άγιος Νεκτάριος έχει πολλά κοινά.

Μια ημέρα την αφιέρωσα στην Πελοπόννησο, αφού είχα περάσει από τον Ισθμό της Κορίνθου κι έφτασα στην Κόρινθο, επισκεπτόμενος εκκλησίες και δύο γυναικεία Μοναστήρια. Πόσο συναρπαστικό ήταν να διαβάσω τον κατάλογο των Επισκόπων μέχρι το 1960 στον Καθεδρικό Ναό, όπου ο πρώτος στη λίστα ήταν ο Απ. Παύλος! Εδώ ερμηνευόταν η αδιάκοπη Παράδοση της Ορθοδοξίας και ο ισχυρισμός της για ρίζωμα στην Αποστολική Πίστη, δεδομένου ότι ο Καθεδρικός Ναός ήταν γεμάτος από πιστούς που προσκυνούσαν τα αναρίθμητα προσκυνητάρια του. Έτσι, δεν θα μπορούσε κανείς να πει ότι ήταν απλά ένα τουριστικό αξιοθέατο.

Έφυγα από την Ελλάδα ακολουθώντας άλλη διαδρομή, μέσω Πατρών, Κέρκυρας, Πρίντεζι, Ρώμης, Τουρίνο, Λυών και Παρισιού, κι ενώ θα ήθελα να είχα σταματήσει σε κάποιες από αυτές τις περιοχές, ήμουν εξαιρετικά κουρασμένος και δεν μπορούσα να περπατήσω όπως τον παλιό καιρό.

Έτσι, επέστρεψα στο New Mills μέσω Torquay, όπου συλλειτούργησα με τον π. Παναγιώτη, την Κυριακή 6 Οκτωβρίου, στον υπέροχο εκείνο και αρχαίο πρώην Αγγλικανικό Ναό του Αγ. Ανδρέου. Ήταν παράξενο, αλλά αισθάνθηκα σαν να ήμουν πίσω στην Ελλάδα, αφού αυτή η παλιά εκκλησία μας μεταφέρει πίσω στις ημέρες που η Εκκλησία στη Βρετανία ήταν σε διακοινωνία με την Ορθόδοξη Εκκλησία, και το ίδιο ευγενικό, φιλόξενο και χριστιανικό πνεύμα ήταν παρόν εκεί, στον Ιερέα και στους ανθρώπους. Αυτό είναι το πνεύμα που δίνει ζωή, και θα πρέπει με κάποιο τρόπο να επανακτήσουμε το πνεύμα της Αποστολικής Εκκλησίας, κι αφού ανυψωθούμε πάνω από αντιπαραθέσεις και πολεμικές, με ευχαρίστηση να εμβαθύνουμε στην πίστη μας, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μας γνωρίσουν και να καταλάβουν πως «ήμασταν μαζί με τον Ιησού» (Πράξεις 4, 13).

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton

Orthodox Leaflet, Φθινόπωρο - Χειμώνας 1985, No. 78, σσ. 2-4

Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Οι Μακαρισμοί

Στοχασμοί της Σαρακοστής

Εκείνες οι μεγαλειώδεις λέξεις, που όλες ξεκινούν με τη λέξη «Μακάριοι», Blessed, блаженн, Gwyn en byd, είναι όλες ιδιαίτερα οικείες στους Ορθόδοξους πιστούς, αφού ψάλλονται τις περισσότερες Κυριακές κατά τη Μικρή Είσοδο, όταν ο διάκονος εισοδεύει το Ευαγγέλιο. Προέρχονται από την επί του Όρους Ομιλία και εντοπίζονται στα Ευαγγέλια, Αγ. Ματθαίου 5, 3-12 και Αγ. Λουκά 6, 20-23.

«Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Στου Αγ. Λουκά είναι μόνο «πτωχοί», αλλά εν πάσει περιπτώσει σημαίνει πως είμαστε μακάριοι όταν αναγνωρίζουμε ότι χωρίς Χριστό είμαστε πτωχοί. Ο Χριστός είπε προς την Εκκλησία της Λαοδικείας: «ὅτι λέγεις ὅτι πλούσιός εἰμι... καὶ οὐκ οἶδας ὅτι σὺ εἶ ὁ ταλαίπωρος καὶ ὁ ἐλεεινὸς καὶ πτωχὸς καὶ τυφλὸς καὶ γυμνός, συμβουλεύω σοι ἀγοράσαι παρ' ἐμοῦ χρυσίον πεπυρωμένον ἐκ πυρὸς ἵνα πλουτήσῃς» (Αποκ. 3, 17-18). Όταν αναγνωρίζουμε τον Χριστό σαν τον πλούτο μας και γνωρίζουμε πως χωρίς Αυτόν είμαστε πτωχοί, τότε είμαστε πραγματικά μακάριοι.

«Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται». Στους μετανοούντες που πενθούν για τις αμαρτίες τους και είναι συμπονετικοί προς άλλους, που παρηγορούν χωρίς να κρίνουν, που υποστηρίζουν χωρίς να καταδικάζουν, θα εξαλειφθούν τα δάκρυά τους, αφού κι εκείνοι με τη σειρά τους εξαλείφουν τα δάκρυα από τα μάτια άλλων.

«Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν». Λίγο πιο κάτω, στο Ματθαίου 11, 29 ο Χριστός περιγράφει τον εαυτό Του ως «πρᾷο καὶ ταπεινὸ τῇ καρδίᾳ». Διακρίνει την ταπεινότητα ως προσωπικό Του χαρακτηριστικό. Και πραγματικά είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της πνευματικότητας και η βάση όλων των αρετών, αλλά δεν θα πρέπει ποτέ να συγχέεται με την μετριοφροσύνη, που είναι το στολίδι των πολύπειρων, έξυπνων αλλά ψευδο-πνευματικών καθοδηγών.

«Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται». Ο Αμώς (8, 11) γράφει τα εξής: «Ἐξαποστελῶ λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτων οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι τὸν λόγον Κυρίου». Μακάριοι όντως είναι εκείνοι που αισθάνονται αυτή την πείνα και τη δίψα και αρχίζουν την αναζήτησή τους για την Αλήθεια, και την βρίσκουν στον Λόγο Του - Ενσαρκωμένο, Γεγραμμένο και Ζώντα στην Εκκλησία Του.

«Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται». Η παραβολή του αγνώμονος δούλου (Ματθ. 18, 21-35) αποτελεί μια ζοφερή υπενθύμιση ότι θα αντιμετωπισθούμε από τον Θεό όπως έχουμε αντιμετωπίσει κι εμείς τον πλησίον μας. Το έλεος ρέει από τον Θεό προς εμάς και μέσω ημών: θα πρέπει να είμαστε ένα κανάλι ελέους, όχι μια δεξαμενή για δική μας χρήση.

«Μακάριοι οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται». Το υπέρτατο όραμα προορίζεται για αυτούς που έχουν καθαρή καρδιά. Αυτοί και μόνο βλέπουν καθαρά και το όραμα τους καθαρίζει ακόμα περισσότερο, καθώς συνεχίζουν να ατενίζουν Αυτόν στον οποίο αντανακλάται το πλήρωμα της ζωής.

«Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται». Υπάρχουν πολλοί “εραστές της ειρήνης” λίγοι όμως “ειρηνοποιοί”. Η ειρήνη που πραγματοποιείται με οποιοδήποτε τίμημα δεν είναι εκ Θεού, βλέποντας πως κόστισε στον Χριστό το ίδιο Του το αίμα για να κάνει να επικρατήσει ειρήνη μεταξύ του δημιουργήματος και του Δημιουργού. Η ειρήνη είναι πολύτιμη και θυσιαστική, αλλά είναι η ειρήνη του Θεού η πάντα νουν υπερέχουσα, η οποία μετέχει στο συμφιλιωτικό έργο του Χριστού στον σημερινό κατακερματισμένο και πεπτωκότα κόσμο.

«Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Οι πραγματικά δίκαιοι δεν μπορούν ποτέ να περάσουν αλώβητοι μέσα από τη ζωή. Ο Κύριός τους διέσχισε την οδό των παθών με χαρά κι έτσι το ίδιο θα πρέπει να κάνουν κι αυτοί. Αλλά αυτοί βαδίζουν στο δρόμο Του, συμμερίζονται τον Σταυρό Του και μετέχουν στη χαρά Του όταν η νύχτα της θλίψης συγχωνεύεται στην αυγή του αιωνίου φωτός.

«Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ρῆμα καθ᾿ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Τα κακά πράγματα που ειπώθηκαν εναντίον μας πρέπει να είναι ψεύτικα. Αλίμονό μας αν υπάρχει αλήθεια στις κατηγορίες των εχθρών μας. Αν η συνείδησή μας είναι καθαρή ενώ μας έχουν συκοφαντήσει, θα πρέπει να υποφέρουμε με ευχαρίστηση και να προσευχόμαστε για τους εχθρούς μας, όπως και ο Κύριός μας έπραξε πάνω στο Σταυρό.

Είθε αυτή η Σαρακοστή να μας φέρει πιο κοντά στην εκτίμηση της αληθινής μακαριότητας, όπως Αυτός την βίωσε και την δίδαξε στην επί του Όρους Ομιλία.

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton
Orthodox Leaflet, Άνοιξη - Καλοκαίρι 1986, No. 79, σσ. 6-7
Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

Ορθοδοξία στη Μεγ. Βρετανία

Τα τελευταία χρόνια έχουμε ασχοληθεί μέσα από τις σελίδες αυτού του περιοδικού με όλες τις αυτοκέφαλες και αυτόνομες Εκκλησίες της Ορθοδοξίας. Ας ρίξουμε τώρα μια ματιά στη θέση της Ορθοδοξίας στις δυτικές χώρες, έτσι όπως παρουσιάζεται πρακτικά σήμερα. Κι ας ξεκινήσουμε με τη Μεγ. Βρετανία.

Υπάρχουν ίσως 200.000 Ορθόδοξοι στη Βρετανία σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι είμαστε μια μικρή μειονότητα, που ομοιάζουμε αριθμητικά αλλά και σε άλλα ζητήματα στους Ρ/Καθολικούς, και συγκεκριμένα στη θέση που είχαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Από τότε οι Καθολικοί έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα, έχουν ανοικοδομήσει εκκλησίες και μοναστήρια, επανασύστησαν την ιεραρχία τους και είναι σήμερα το μεγαλύτερο σώμα θρησκευόμενων χριστιανών στη Βρετανία. Αλλά βέβαια έχουν το πλεονέκτημα του ότι μπορούν να ισχυρίζονται, χωρίς να τους αντιλέγει κανείς, πως η Αγγλία ανήκε προηγουμένως στο Πατριαρχείο της Ρώμης, και πως οι Ακολουθίες που προσφέρουν στη λατρεία τους (ιδιαίτερα μετά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού) είναι τέτοιες που οι άνθρωποι της Δύσης μπορούν εύκολα να παρακολουθήσουν και να εκτιμήσουν. Πράγματι ο Ρ/Καθολικισμός έχει πια εγκλιματισθεί και δεν μπορεί να θεωρείται ως ένα ξένο σώμα, όπως συνέβαινε κάποια εποχή.

Αυτό δεν συμβαίνει με την Ορθοδοξία. Είναι αλήθεια πως η εξωτερική της όψη θεωρείται από τους περισσότερους Άγγλους ως πολύ ξένη προς αυτούς. Αυτή την εποχή υπάρχουν επτά επίσκοποι, που όλοι διαμένουν στο Λονδίνο, από τους οποίους οι τρεις είναι Έλληνες, οι δύο Ρώσοι, ένας Σέρβος και ένας Πολωνός. Υπάρχουν μερικές ελληνικές εκκλησίες στο Λονδίνο (περίπου 20), κι άλλοι Ρώσικοι, Πολωνικοί, Σέρβικοι, Ουκρανικοί και Λετονικοί χώροι λατρείας, διάσπαρτοι σ’ όλο το Λονδίνο. Υπάρχουν τέσσερεις μικροί μοναστικοί οίκοι, ένας στο Λονδίνο, ένας στο Έσσεξ, ένας στο Buckinghamshire και ένας στο Devon. Επιπρόσθετα υπάρχουν εκκλησίες σε περίπου όλες τις μεγάλες πόλεις της Αγγλίας, παράλληλα με μικρές ομάδες Ορθοδόξων που εξυπηρετούνται λατρευτικά από επισκέπτες Ιερείς. Δεν υπάρχει Σεμινάριο, κι έτσι εκείνοι που επιθυμούν να χειροτονηθούν είτε προετοιμάζονται με σειρά μαθημάτων δι’ αλληλογραφίας, που αποστέλλεται από την Ακαδημία του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι, ή από του Αγίου Βλαδιμήρου στη Νέα Υόρκη, ή από την Ελλάδα ή την Σερβία, είτε χειροτονούνται χωρίς καμμία συγκεκριμένη εκπαίδευση.

Δεν υπάρχει εκκλησία όπου οι Ακολουθίες να τελούνται αποκλειστικά στην αγγλική, κι ούτε πειράματα γίνονται στη Βρετανία με χρήση Δυτικού Τυπικού, αν και ήταν στο Λονδίνο όπου ο Overbeck συνέλαβε αυτό τον τύπο παρουσίασης της Πίστεως. Πάντως, όλα σχεδόν τα Ορθόδοξα κέντρα, ανεξάρτητα από την εθνική τους καταγωγή, έχουν ένα μικρό αριθμό Βρετανών που έγιναν μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο αριθμός αυτός αυξάνεται με σταθερούς ρυθμούς. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αυξανόμενη δογματική αστάθεια των Δυτικών Εκκλησιών. Θα μπορούσαν μάλιστα να υπάρχουν περισσότεροι τέτοιοι προσήλυτοι, εάν η Ορθοδοξία παρουσίαζε ένα λιγότερο διηρημένο πρόσωπο. Κι εδώ ερχόμαστε στο μεγάλο μας μειονέκτημα. Δεν υπάρχει Ομολογία που να μιλάει για συλλογικότητα (sobornost, togetherness) περισσότερο από την Ορθοδοξία. Όμως στην πράξη το δείχνει πολύ λίγο. Η μόνη περίπτωση που οι Ορθόδοξοι μπορούν να βρίσκονται συναγμένοι μαζί, είναι όταν παρίστανται σε μια Οικουμενική συνάντηση, την οποία έχουν οργανώσει η Ρωμαϊκή ή η Αγγλικανική Εκκλησία! Φαίνεται πως υπάρχει όσο το δυνατόν λιγότερη συνεργασία ανάμεσα στους επτά ιεράρχες, και η σε μεγάλο βαθμό αντίδραση κατά του Οικουμενισμού σημαίνει και την περαιτέρω παραμέληση της όποιας καθαρά Ορθόδοξης δραστηριότητας.

Σε μια πρόσφατη δήλωσή του ο Αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας γράφει: «Υπάρχουμε και αποτελούμε το Ανατολικό τμήμα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας». Στη συνέχεια αποδεικνύει ότι οι Δυτικές Εκκλησίες μπορούν να ισχυρίζονται πως είναι το Δυτικό τμήμα. Μπορεί κάποιος να απορεί πως Θεολόγοι στην Ελλάδα και αλλού μένουν κατάπληκτοι με την ευρύτητα οράματος που παρακάμπτει όλες τις θεολογικές δυσκολίες του παρελθόντος, χωρίς καμμία απόπειρα για σοβαρή λύση των πραγματικών προβλημάτων που παρουσιάζουν; Αυτό βέβαια θα ευχαριστεί εκείνους που επιδιώκουν πάση θυσία την ενότητα, αλλά δεν μπορεί να ικανοποιεί εκείνους που επιζητούν την ενότητα εν αληθεία. Και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι σοβαροί ερευνητές για την ενότητα εν αληθεία, όχι μόνο στην Ορθοδοξία αλλά επίσης και στις μεγάλες Δυτικές Ομολογίες, οι οποίες πραγματικά δίνουν τη μάχη για διαφύλαξη των αιωνίων αληθειών, και προσβλέπουν στην Ανατολική Εκκλησία να παραμείνει σταθερή και αμετακίνητη αυτή την ώρα της σοβαρής κρίσης.

Πολλά περισσότερα θα μπορούσαν να αναφερθούν, αλλά ας ολοκληρώσουμε αυτό το κείμενο με μερικές φράσεις που έχουν ληφθεί από ένα άρθρο του Δρα Philip Sherrard, του Βασιλικού Κολεγίου Λονδίνου, ο οποίος είναι προσήλυτος στην Ορθοδοξία. Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στους «Times» στις 13 Μαρτίου 1971:

«Ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα στην ιστορία της σύγχρονης Χριστιανοσύνης είναι αναμφίβολα η συνάντηση και η αλληλεπίδραση της Ορθόδοξης και της Δυτικο-χριστιανικής Παράδοσης. Για πρώτη φορά μετά από αιώνες η Ορθοδοξία αποτελεί μια ζωντανή παρουσία στη Δύση, λειτουργικά και πνευματικά, ενώ τα σπουδαία δογματικά ρεύματά της εισέρχονται και ενσωματώνονται στη Δυτική Παράδοση, και μ’ ένα αδιόρατο τρόπο την επαναγονιμοποιούν εκ των έσω».

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton
Orthodox Leaflet, Απρίλιος 1971, No. 48, σσ. 3-5
Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας