Νέος Βρετανός Πρέσβης στην Αθήνα

 
Δήλωση του νέου Βρετανού Πρέσβη στην Ελλάδα Στήβεν Λίλλι CMG, με την ευκαιρία επίδοσης των διαπιστευτηρίων του.
 

Τον συγχαίρουμε για τα άριστα ελληνικά του.
 
Το βίντεο είναι εδώ

Parthenon

 
The Parthenon has watched Athens change for nearly 2,500 years.
 

In the 5th century BC, it stood in the full splendour of Classical Greece, with sculpted details and painted elements that made the Acropolis far more colourful than many imagine today.
 
Now, even in ruin, it remains one of the most powerful symbols of Greek history and identity.
 
One sacred hill. Two very different centuries. One Greek legacy that still stands.

Ακρόπολη: Το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού

 
Μια ονομασία πού θα παραπέμπει στην σύνδεση τού Παναθηναϊκού με την πόλη των Αθηνών, όπως επιβάλλεται από την ιστορία αλλά και το ίδιο το όνομα του συλλόγου.
 

Μια ονομασία που συσπειρώνει όλη την οπαδική βάση. Το όνομα μιας Παναθηναϊκής προσωπικότητας, όσο ένδοξο κι αν είναι, θα προκαλέσει μια μερίδα αμφισβήτησης με υπαρκτά ή ανύπαρκτα επιχειρήματα. Δυστυχώς εμείς οι Παναθηναϊκοί, αλλά και οι Έλληνες γενικώτερα, είμαστε επιρρεπείς στη διχόνοια.
 
Μια ονομασία αναγνωρίσιμη από όλους, κυριολεκτικά, τους κατοίκους του πλανήτη. Εκτοξεύοντας το brand name της ομάδας.
 
Μια ονομασία που ολοκληρώνει σημειολογικά την ιστορία μέσα από τα τρία σύγχρονα ποδοσφαιρικά γήπεδα τής Αττικής:
 
Α). Ακρόπολη (του Παναθηναϊκού), για τον «χρυσό αιώνα» και την ένδοξη αρχαιότητα.
 
Β). Αγιά Σοφιά (της ΑΕΚ), για το Βυζάντιο.
 
Γ). Γεώργιος Καραϊσκάκης (του Ολυμπιακού) για την νεώτερη ιστορία.

Vyronas - The Athens Suburb

 
On 16 April 1924, Henry Morgenthau, President of the Refugees’ Settlement Commission, officially named the new settlement “Vyronas”. It was named in honour of Lord Byron who had died at Missolonghi, in the cause of Greek independence, on 19 April 1824.
 

The new settlement sat 3 kilometres south east of the centre of Athens and spread towards the slopes of Mount Hymettus. In 1920, the population of Athens was 292,000; by 1924 it had jumped to about 450,000 following an influx of refugees from Ionia - what is now the western coast of Turkey.
                       
«Η Ιωνία τίναξε την ανθισμένη ποδιά της και τα λουλούδια πέσανε κάτω από τον Υμηττό» έγραψε ο Μενέλαος Λουντέμης το 1924.
 
"Ionia shook her flowery apron and the flowers fell below Hymettus" wrote the famous Greek writer Menelaos Lountemis in 1924
 
The number of refugees coming to Greece from Ionia continued to increase: the Treaty of Lausanne of January 1923 made provision for a largescale exchange of populations between Greece and Turkey - Christians, coming one way; Muslims, going the other. Estimates of the number of Christians coming to Greece vary between 1.2 million and 1.5 million.
 
The experience of the refugees entering Greece was typically that they would spend several months in refugee camps before being offered the most basic homes on what was, at the time, often uncultivated land or land on which livings had barely been scratched.
 
At least, the refugees could move out of the tents and shacks in which they had been living and had somewhere to start rebuilding their lives and communities. The new homes were built close together; the community built its own school and church.
 
It has often struck me that the architect who designed these simple homes might have been a nine-year old boy with a pencil and ruler. The front elevation of his design was for a small single storey dwelling, with a front door, on either side of which was a small square window. The floor plan would have shown two rooms, one behind each window. As he warmed to the task, the boy went on to design some two storey properties as well, in a like manner, for larger or multi-generational families.
 

The boy architect probably didn’t give much thought to the building materials to be used and may not even have known the word “πλίθα”; in the same way I suspect most English people do not know the English word “adobe”; I didn’t know it until I wrote this article! It means a “mud brick”.
 
The attraction of the πλίθα was that it was cheap and quick to manufacture. It required:
 
Ø clay-rich earth (the binding material)
Ø sand (to prevent cracking)
Ø straw (fibres that strengthen the brick)
Ø water (to form the paste)
 
It was dried in the sun, and did not need to be fired in a kiln.
 
What was necessary, however, was the application of thick coats of plaster to keep the homes water-tight. The few remaining homes of this era have an accordingly ‘lumpy’ appearance.
 
When the new homes were handed over, they were often incomplete - lacking doors and windows. But the refugees were resourceful people and it is easy to imagine the spirit of generosity in which the members of the new community helped one another. These were people who worked hard and rebuilt new lives from almost nothing. I have heard warming stories of wonderful gardens made behind these simple homes; many refugees had brought seeds and shoots of their favourite flowers, trees and herbs from their old homes and these took root here.
 
Athens is now a vast urban sprawl: Vyronas is regarded as an inner-suburb of Athens. It has been a municipality in its own right since 1934. It would be unrecognisable to the earliest residents: almost all the original homes were replaced by concrete “πολυκατοικίες” - “apartment blocks” in the1950s and 60s. They, in turn, are now showing their age.
 
What Vyronas retains is a strong sense of identity, community and historical resonance. Next time you are in Athens, pay it a visit perhaps, wander off the usual tourist track.
 
Richard Devereux

Και πάντα πλήθεια!

 
Τα φανάρια  στους δρόμους ανάβουν πλέον νωρίτερα αφού τα σύννεφα που φορούν τα μουντά τους ρούχα, λόγω εποχής, προσθέτουν φερετζέδες στα μάγουλά τους. Το έχουν βάλει πείσμα να μας θυμίζουν πως ο χειμώνας δε θα αργήσει. Μα χρειαζόμαστε υπενθύμιση; Τα πάντα γύρω μας αυτό μας δείχνουν.
 

Τα κιτρινιασμένα φύλλα ξεκολλούν από τα δέντρα και χοροπηδούν σαν αφηνιασμένα άλογα που ο αμαξηλάτης δεν μπορεί να τα κάνει ζάφτι, για να πέσουν στο χώμα εξουθενωμένα και πάλι να σηκωθούν για  να αράξουν στις ρίζες των δέντρων μετανιωμένα που σήκωσαν αντάρα. Τα ίδια φύλλα που δεν ξέρουν πιά τι κάνουν και στην απελπισία τους, μουσκεμένα και τσαλακωμένα το βάζουν στα πόδια γραμμή  για να σωριαστούν αυτή τη φορά πάνω στους δρόμους και τα πεζοδρόμια δημιουργώντας στρώματα γλίστρας κατάλληλα για πεσίματα, κατάγματα και στραμπουλήγματα, πριν καταθέσουν τα όπλα. Οι χοντρές σταγόνες της βροχής ανακατεύονται σαν κακιές πεθερές εκεί που δεν τις πέφτει λόγος με το χώμα, γεμίζοντας τις λακκούβες με  λασπόνερα, ενώ πρωταγωνιστούν οι ομπρέλες, κόκκινες, κίτρινες, πράσινες, μπλέ, που και που καμιά μαύρη για να ταιριάζει με την μουντζούρα της εποχής. Χρειάζεται τίποτα άλλο;
 
Περνούν οι μέρες και λογιζόμαστε πως  φτάσαμε και πως προσπεράσαμε την γιορτή του Αγίου Φιλίππου; Στις Εικόνες φαίνεται νέος που θυμίζει Άνοιξη, αλλά αλοιώτικα μας τα λέει το καλαντάρι που δηλώνει με υπογραφή πως είναι φθινόπωρο και μάλιστα πλησιάζει στην λήξη του. Παρ’ όλο το γκρίζο χρώμα που μας τριγυρίζει, κάτι στον αέρα ψιθυρίζει  πως ως εδώ, ως εκεί τα Χριστούγεννα δεν θα αργίσουν. Χαρμόσυνα μαντάτα λοιπόν που φέρνει στις αποσκευές της η Σαρακοστή που προμηνύει την μεγάλη Γιορτή. "Άρχεται η νηστεία των Χριστουγέννων" γράφει το ημερολόγιο, "αρχίζει η νηστεία του Αη-Φιλίππου" έλεγε η γιαγιά μου απλοποιώντας την καθαρεύουσα, μολονότι συχνά την μεταχειριζόταν.
 
<Μητέρα, τι θα ψήσουμε αύριο;> ρωτούσε η θεία μου. <Εύκολο είναι παιδί μου>,  απαντούσε η γιαγιά  που δεν λάτρευε και τόσο το κρέας εκτός από το κυδωνάτο που ήταν, ας πούμε, και το αγαπημένο της φαγητό και η ειδικότητά της δίπλα στα ζαρζαβατικά στα οποία έδειχνε όλη της την μαεστρία. Αλλά, αφού η νηστεία αυτή επιτρέπει να τρώμε ψάρι εκτός Τετάρτης και Παρασκευής και ζώντας στα Θεραπειά όπου τα ψάρια αφθονούσαν, δεν πολυσκοτιζόμασταν και ότι δεν βρίσκαμε στην δική μας παραλία, κάποιος θα πεταγόταν στο Σαρίγερι, τρία χωριά παρακάτω, και θα το έβρισκε. Βέβαια ήταν και τα Εισόδια, που όποια μέρα και να είναι <καταλύεται ιχθύς>. Και μεταξύ των ιχθύων, σαν την βασίλισσα στην κυψέλη στα μελίσσια, στον Βόσπορο βασιλεύει η παλαμίδα. Η Πολίτικη παλαμίς, στην καθαρεύουσα, που όπως και να μαγειρευτεί μαγεύει και τέρπει λάρυγγα και γεύση. Η γιαγιά μου που δεν ήθελε <ψαρίλες> μέσα στο σπίτι, έβγαζε το μπρούντζινο μαγκάλι στο κατώφλι του σπιτιού της (το εξιστορούσε αργότερα) και την έψηνε στη χόβολη τυλιγμένη σε φύλλα συκιάς που ακόμα φυτοζωούσαν  κρεμάμενα στην γρια-μάνα τους που η κακομοίρα προσπαθούσε να τα κρατήσει πάνω της.
 
Και η λακέρδα; Εκείνες οι κατιφεδένιες ροδοκόκκινες φέτες τυλιγμένες με φροντίδα σε λαδόχαρτο απο το Μπαλούκ Παζάρ στο Πέρα που μόνο και να τις θυμάται κανείς ανοίγει η όρεξη. Λίγες σταγόνες λεμόνι και μια φέτα φρέσκο καρβέλι του φούρνου έφτανε να σε κάνουν να αγαπάς αυτήν την νηστεία. Από την άλλη πλευρά ήταν και τα μύδια, τηγανιτά με κουρκούτι από αλεύρι και ντούζικο, ακόμα και με μπύρα, συνοδεία πράσινης σαλάτας ΚΙVIRCIK (σγουρή) και πάλι συνοδεία χοντροκομμένες φέτες φρέσκου ψωμιού και ο ταραμάς, που θέλει καλό δούλεμα για να ασπρίσει, σταγόνα-σταγόνα το λάδι και το λεμόνι, προσεκτικά το μούσκεμα και το στράγγισμα του μπαγιάτικου ψωμιού και χαλάλι οι ώρες του ξεπετσώματος. Ευτυχώς που ήταν η λεμονόκουπα δίπλα στην γούρνα για να φύγει η μυρωδιά από τα χέρια.
 
Και το μυδοπίλαφο, με κουκουνάρια και σταπίδες που δεν χρειάζεται πιρούνι αφού τα τσόφλια κάνουν καλή δουλειά. Τώρα να μην σκεφτώ τους λαχανοντολμάδες και να ξεχάσω την σάλτσα από το ροβυδόζουμο χτυπημένο σαν κρέμα με μπόλικο μαϊντανό από πάνω; Γαρίδες και τσαγανοί και αντζούγιες που γέμιζαν το τραπέζι, και "πάντα πλήθεια", όπως ευχόταν η γιαγιά μου αφού έκανε τον Σταυρό της (και εμείς οι υπόλοιποι) πριν καθίσει στο τραπέζι για να φάμε. Την μισο-πείραζε ο μπαμπάς μου (που δεν ήταν και πολύ της νηστείας, παρ’ όλο που όλα αυτά που υπήρχαν αραδιασμένα ήταν  της αρεσκείας του, απλά δεν γούσταρε την λέξη) ρωτώντας της γιατί τρώμε αυτό και όχι το άλλο. Εκείνη που ήξερε τα πάντα γύρω από τις θρησκευτικές υποδείξεις, αφού καταγινόταν με την Σύνοψη που είχε μόνιμη θέση δίπλα στο προσκεφάλι της, έκανε πως δεν καταλάβαινε το πείραγμα. Παλαιότερα, αν είχε καμιά απορία, για αυτά τα πράγματα, θα πήγαινε κατ’ ευθείαν στον Παπά Θανάση, τον Ιερομόναχο Αθανάσιο Βροντόλαλο που αν δεν κάνω λάθος είχε Χιώτικια καταγωγή και που είχε βαφτίσει, παντρέψει, εξομολογήσει και κηδέψει κόσμο και κοσμάκη. Ήταν αυστηρός ο Παπά-Θανάσης -η ευχή του μαζί μας, όπως το είχαν συνήθειο να λεν- συνάμα σοφός και μέσα σε όλη του την αυστηρότητα, πολύ αγαπητός και μυστικοσύμβουλος της κάθε οικογένειας. Φυσικά, η συμβουλή του ήταν διαταγή. "Έτσι είπε ο παπα-Θανάσης"!
 
Ένας άλλος σοφός των Θεραπειών,  σοφότατος και αυτός ήταν ο Ζωγράφος, όχι ζωγράφος με πινέλα και καβαλέτο -μπορεί να είχε και τέτοιο ταλέντο- αλλά ήταν γιατρός. "Ο Ζωγράφος ο Γιατρός" με το όνομα. Αυτός ήταν ο άλλος μυστικοσύμβουλος της κάθε οικογένειας. Δεν τον πρόφτασα, αλλά πρόφτασα την αδελφή του, την κυρία Ευρυδίκη που ήταν η γιαγιά της παιδικής μου φίλης Αλέκας, που ήταν κόρη της καλλίφωνης κυρίας  Ιφιγένειας και του καπετάν Βασίλη -ο οποίος ήταν μαζί με τους άλλους Επιτρόπους στο παγκάρι με τα κεριά- και μικρή αδελφή της Τζούλιας και της Μαρίνας...
 
Βέβαια. <Ούτε όλα του γιατρού, ούτε όλα του Πνευματικού> ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων, ο Ζωγράφος ο γιατρός που λέτε και όπως ελέγετο, είπαμε,  υπήρξε πριν την δική μου εποχή, ήταν ένας αρχοντάνθρωπος, που γιατρονομούσε και  γιάτρευε τους πάντες και τα πάντα, τους έχοντες και τους μη έχοντες -δίχως να παίρνει κούρα από τους δεύτερους, όπως επίσης έλεγαν-, και όχι μόνο, αλλά και να αφήνει διακριτικά ένα χαρτζιλίκι, <<για τα παιδιά>> δίπλα στο πιατάκι του καφέ που με ευχαρίστηση έπινε. Σοφός και μάλλον αρχοντογέννητος άνθρωπος.
 
Το αρχοντικό του γειτόνευε με την Αγία Παρασκευή, το στασίδι της συζύγου του, ήταν αν όχι δίπλα, παραδίπλα στην ταριχευμένη καρδιά του Γεωργίου Ζαρίφη στην Εκκλησία, στην ίδια σειρά με αυτό της μαμάς μου, ακόμα μπορώ και φέρνω στα μάτια μου τη μπρούτζινη καλογυαλισμένη ταμπελίτσα με το όνομα της "Όλγα Ζωγράφου". Σε αυτό καθόταν πλέον η νύφη της, η κυρία Ευριδίκη.
 
Παρασύρθηκα κάπως και από τα εδέσματα που μας πρόσφερε η νηστεία του Αγίου Φιλίππου, βρέθηκα να μιλώ για κάποιους ανθρώπους που μόνο ακουστά τους είχα, αλλά έτσι γίνεται με μένα, η μια κουβέντα φέρνει την άλλη και όταν τα Θεραπειά παρελαύνουν μπροστά στα μάτια μου, η Αγία Παρασκευή με όλα της τα υπάρχοντα κρατά την σημαία.
 
Γεννημένος στην Γαλιλαία και Ελληνιστής ο Άγιος που με την γιορτή του "άρχεται η νηστεία" και η προετοιμασία για τις μεγάλες μέρες της Χριστιανοσύνης, άφησε τα επίγεια στην Ιεράπολη, το σημερινό Παμουκ Καλέ, κοντά στο Ντενιζλί, αυτόν τον  βελουδένιο κατάλευκο σαν βαμβάκι τόπο, με τα ιαματικά νερά,  στην δικιά μας Ανατολή. Παλιά, πολύ παλιά, λέμε για την εποχή των Σταυροφοριών, υπήρχε Ι. Ναός εκεί και τα ερείπια υπάρχουν ακόμα.  Το 2011, σκαπάνη αρχαιολόγων ανακάλυψε τάφο που κατά πάσα η πιθανότητα είναι αυτός του Αγίου Φιλίππου.
 
Δεν ξέρω αν βρίσκεται Εκκλησία αφιερωμένη στην μνήμη του στην Πόλη,  βρίσκεται όμως στην παλιά όμορφη Αθήνα, στο Θησείο, ιστορική, ιστορικότατη θα έλεγα. Σε αυτήν πήγα πολλές φορές περπατώντας από την Πανδρόσου, στο Μοναστηράκι και από εκεί προς το Θησείο. Υπάρχει και ακόμη μιά (θα υπάρχουν και άλλες σε άλλα μέρη), στην Νίκαια, όχι της Βιθυνίας και της Γαλλίας αλλά της Αττικής. Στον γεμάτο πεύκα λόφο, της Δεξαμενής Νικαίας, όπως ανακάλυψα διανύοντας έναν αναγνωστικό  περίπατο, σε ένα άρθρο του 2018  στην εφημερίδα <Τα Αθηναϊκά>, πως στις 20 Νοεμβρίου 1947 θεμελιώθηκε Ιερός Ναός αφιερωμένος στον Άγιο Φίλιππο και στην Αγία Ελισάβετ προς τιμήν του πριγκιπικού (τότε) ζεύγους Ελισάβετ και Φιλίππου. Τα θυρανοίξια έγιναν με κάθε επισημότητα τον Νοέμβριο του 1949. Όταν το ζεύγος ήρθε στην Ελλάδα το 1950, επισκέφθηκε την περιοχή φυσικά και την Εκκλησία και φυτεύτηκαν δυο κυπαρίσσια εις ανάμνηση του γεγονότος.
 
Να τι μαθαίνει κανείς διαβάζοντας...
 
Περάσαμε τα Εισόδια, μεγάλη Γιορτή στο Πέρα της Πόλης μας, της Αγίας Αικατερίνης σήμερα, του Αγ.  Στυλιανού αύριο και του Αγίου Ανδρέα σε λίγες μέρες.
 
Σε όσους γιόρτασαν, γιορτάζουν και θα γιορτάζουν, ευχές για ό,τι καλύτερο.
 
Νίκη Beales
 
Μπάκιγκχαμ, Αγγλία
25 Νοεμβρίου 2025

Μεγέθη ευρωπαϊκών πόλεων

 
Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα συγκριτική εικόνα του μεγέθους των ευρωπαϊκών πόλεων βάσει της διοικητικής τους έκτασης. Όπως φαίνεται, οι διαφορές είναι εντυπωσιακές: το Λονδίνο, με 1.572 km², αποτελεί τη μεγαλύτερη πόλη της Ευρώπης από πλευράς διοικητικών ορίων, ενώ η Ρώμη και το Βερολίνο ακολουθούν με 1.285 και 891 km² αντίστοιχα. Αντίθετα, πόλεις όπως η Αθήνα (μόλις 39 km²) ή η Ζυρίχη (87 km²) καλύπτουν πολύ μικρότερες εκτάσεις, παρότι αποτελούν σημαντικά μητροπολιτικά κέντρα με υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.
 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το μέγεθος της διοικητικής περιοχής δεν αντικατοπτρίζει πάντα την πραγματική αστική εξάπλωση μιας πόλης. Για παράδειγμα, το Παρίσι, με έκταση μόλις 105 km², περιβάλλεται από μια ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή πολλαπλάσιου μεγέθους. Ο πίνακας αυτός αναδεικνύει πόσο διαφορετικά ορίζονται τα διοικητικά όρια από χώρα σε χώρα και πώς αυτά επηρεάζουν την εικόνα που έχουμε για το «μέγεθος» μιας πόλης στην Ευρώπη.

Η Παναγία η Αθηνιώτισσα

 
Η Παναγία η Αθηνιώτισσα ήταν στο σημαντικότερο μνημείο του κόσμου, στον Παρθενώνα, και η ιστορία της διαψεύδει τους αντιθέους προπαγανδιστές και εκθέτει τους αλαζόνες Άγγλους. Οι πρώτοι υποστήριξαν και προσπάθησαν να εγκαταστήσουν στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως την προπαγάνδα τους, ότι οι χριστιανοί κατέστρεψαν τον Παρθενώνα. Οι δεύτεροι χάλασαν την ομορφιά του μνημείου εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία των σκλαβωμένων Ελλήνων να αντισταθούν. Υπήρξαν και οι άλλοι πολιτισμένοι, οι Ενετοί, οι οποίοι βομβάρδισαν την κατεχόμενη από τους Οθωμανούς Ακρόπολη των Αθηνών και δεν δίστασαν να βομβαρδίσουν και τον ναό του Παρθενώνα, τον οποίο οι πολιορκούμενοι αλλόθρησκοι είχαν μετατρέψει σε πυριτιδαποθήκη. Ο Βρετανός Έλγιν και ο Ενετός Μοροζίνι ήσαν οι υπαίτιοι του βαρύτατου τραυματισμού των αριστουργημάτων που παραμένουν πάντα οι σε βάρος τους μάρτυρες βαρύτατων κατηγοριών.
 

Οι Έλληνες περί τον έβδομο μετά Χριστόν αιώνα αποφάσισαν να μετατρέψουν τον εγκαταλελειμμένο  Παρθενώνα σε χριστιανικό ναό και να τον αφιερώσουν στην Παναγία την Αθηνιώτισσα. Έτσι τον συντήρησαν και τον σεβάστηκαν ως κληρονομιά των προγόνων τους. Οι τροποποιήσεις στις οποίες προέβησαν δεν έθιξαν καθόλου το μνημείο. Ο Ναός έως το 1458 και την κατάληψη της Αθήνας  από τους Οθωμανούς παρέμεινε Ορθόδοξος Χριστιανικός, παρά το ότι οι Φράγκοι είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα από το 1311 και οι Έλληνες δεινοπάθησαν από την καταπίεσή τους… Οι Οθωμανοί μετέτρεψαν τον Ναό σε τζαμί, που έτσι παρέμεινε έως το 1833 που απελευθερώθηκε η Αθήνα και ο Όθωνας την ανακήρυξε πρωτεύουσα του ελεύθερου Ελληνικού κράτους. Σημειώνεται ότι και οι Οθωμανοί σεβάστηκαν το μνημείο και δεν αλλοίωσαν την εξωτερική του μορφή.
 
Κατά τη διάρκεια των οκτακοσίων περίπου ετών που ο Παρθενώνας ήταν ο Χριστιανικός ναός της Παναγίας της Αθηνιώτισσας ήταν πανορθόδοξο προσκύνημα, ανάλογο της Αγίας Σοφίας της Κωνσταντινούπολης και του Παναγίου Τάφου στα Ιεροσόλυμα. Στους βίους των Οσίων Λουκά του Στειριώτη και Οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε αναφέρεται ως μεγάλο προσκύνημα. Το πιο σημαντικό από αυτά ήταν του ενδόξου Αυτοκράτορα Βασιλείου Β΄, του επιλεγομένου -κακώς κατά την βυζαντινολόγο Ελένη Αντωνιάδου - Μπιμπίκου- «Βουλγαροκτόνου». Παρά το ότι οι Αυτοκράτορες δεν εξήρχοντο από την Βασιλεύουσα, εκτός αντιμετώπισης εχθρών, ο Βασίλειος αισθάνθηκε την ανάγκη να μεταβεί στην Αθήνα ως προσκυνητής, προσφέροντας στην Παναγία αναθήματα μεγάλης αξίας. Η ενέργειά του φέρνει στο μυαλό τη συνέχεια του Ελληνισμού, αφού ο Βασίλειος προσέφερε αναθήματα στο Χριστιανικό Ναό, όπως προ χιλίων τριακοσίων περίπου ετών ο Μέγας Αλέξανδρος είχε προσφέρει στον τότε Ναό της Αθηνάς τριακόσιες περσικές πανοπλίες μετά τη νίκη του στον Γρανικό ποταμό επί των Περσών.  
 
Όλα τα στοιχεία της Παναγίας της Αθηνιώτισσας, που ήταν χριστιανικό προσκύνημα για τους Έλληνες επί οκτακόσια περίπου χρόνια, έχουν εξαφανιστεί, με την Κοραϊκή λογική της απάλειψης κάθε βυζαντινού στοιχείου από το μνημείο, και της αποκατάστασής του στην αρχαία του μορφή. Οι Κοραϊστές ασπάσθηκαν την άποψη του Γκίμπον,  ότι υπάρχει μόνο η αρχαία και η σύγχρονη Ελλάδα. Τα ανάμεσα τους 1500 χρόνια ως να μην υπήρξαν, επειδή ήσαν παρακμιακά και μη ελληνικά…     
 
Τον Παρθενώνα, αυτό το παγκόσμιο αριστούργημα αρχιτεκτονικής και γλυπτικής σεβάστηκαν οι Έλληνες, αλλά δεν το σεβάστηκαν οι Ενετοί πρώτα, που κατέστρεψαν όλη τη δυτική πλευρά του ναού και ο Βρετανός λόρδος Έλγιν που κακοποίησε βάναυσα, βάρβαρα,  μετόπες, αετώματα και τη ζωφόρο του. Ο τρόπος που τα αφαίρεσε και τα μετέφερε και ο δόλιος σκοπός του να τα πουλήσει στο Βρετανικό κράτος για να πλουτίσει είναι εγκληματικός. Και όμως το Βρετανικό κράτος τον επαίνεσε και ονόμασε τα γλυπτά του Παρθενώνα «Ελγίνεια», λες και αυτός τα δημιούργησε…
 
Η αλαζονεία των Βρετανών φτάνει στις ημέρες μας. Η βρετανική κοινή γνώμη φαίνεται ότι πλέον έχει αποδεχθεί την επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα στον οικείο χώρο τους. Όμως υπάρχουν ακόμη φωνές ισχυρών παραγόντων, που αντιδρούν αρνητικά και αντί να αναγνωρίζουν τη βαρβαρότητα του Έλγιν, βλέπουν την υπεροχή της ισχύος τους… Έτσι ο γνωστός θεωρητικός της «Μεγάλης Βρετανίας» Νάιτζελ Φάρατζ δήλωσε τον περασμένο Ιούλιο: «Αν τα γλυπτά του Έλγιν είχαν παραμείνει στην Ελλάδα, σήμερα δεν θα υπήρχαν. Το Βρετανικό Μουσείο έχει υπάρξει εξαιρετικός προστάτης κάποιων από τους μεγαλύτερους θησαυρούς του κόσμου και πρέπει να συνεχίσει να είναι». Ο αναγνώστης να προσέξει: «Τα γλυπτά του Έλγιν», όχι του Φειδία, ή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, ή των Φειδία, Ικτίνου και Καλλικράτη, όχι των δημιουργών, αλλά του αφαιρέσαντος αυτά από το μνημείο. Επίσης παγκοίνως αναγνωρίζεται ότι τα γλυπτά που έμειναν στο μνημείο και γλύτωσαν από το γκρέμισμα διατηρήθηκαν καλύτερα από ό,τι στο Βρετανικό Μουσείο και βεβαίως διατηρούνται πολύ καλύτερα σήμερα, στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως.
 
Η Ευγενία Μίγδου σε πολύ ενδιαφέρον άρθρο της (Καθημερινή, 13 Ιουλίου 2025, σελ. 14) θίγει το θέμα των έργων τέχνης που αποσπάστηκαν από τους τόπους, οι οποίοι τα γέννησαν και βρίσκονται σε μουσεία πλουσίων και ισχυρών χωρών, και αναφέρεται στο βιβλίο της Μπένεντικτ Σαβόι «Σε ποιόν ανήκει η ομορφιά;» Γράφει:
 
«Οι δυτικοί θεσμοί προβάλλουν το επιχείρημα ότι τα μουσεία προστατεύουν τους λαθρανασκαφείς και ισχυρίζονται ότι τα διαφυλάσσουν και τα αναδεικνύουν προς όφελος της ανθρωπότητας… Χαρακτηριστικά η Σαβόι παραθέτει επεισόδιο από την επίσκεψη το 2014 της δικηγόρου Αμάλ Αλαμουντίν  για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Τότε ένας δημοσιογράφος της Telegraph είχε αναφωνήσει αγανακτισμένος: Τα μάρμαρα του Παρθενώνα ανήκουν στην Αγγλία κα Κλούνεϊ. Αν ο λόρδος Έλγιν δεν είχε λεηλατήσει αυτά τα έργα τέχνης, θα είχαν καταλήξει στα θεμέλια σουβλατζίδικων στην Αθήνα…». Ο αφελής, στη μεγαλομανία του, δε σκέφθηκε το αδιάσειστο γεγονός, ότι τα γλυπτά που δεν λεηλατήθηκαν από τον Έλγιν και παρέμειναν στον χώρο τους διατηρήθηκαν άθικτα και, φυσικά, δεν έγιναν θεμέλια για σουβλατζίδικα…
 
Το σημαντικό για τα γλυπτά του Παρθενώνα είναι πως βρίσκονται μοιρασμένα στο Μνημείο, στο Μουσείο της Ακροπόλεως και στο Βρετανικό Μουσείο. Είναι περίπου μισά - μισά. Είναι απολύτως λογικό να ενωθούν στον χώρο από τον οποίο αποσπάσθηκαν. Η άσκηση αυθαίρετης κυριαρχίας και η μετατροπή της πειθούς σε δίκαιο του κατέχοντος και υπερέχοντος είναι απόδειξη αυταρχισμού και βαρβαρότητας.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βραβεία Ακαδημίας Αθηνών

 
Το Ανώτατο Πνευματικό Ίδρυμα της Πατρίδας μας, η Ακαδημία Αθηνών, προκήρυξε τα νέα βραβεία για το 2024. Τρία από αυτά, που ανήκουν στην Β΄ ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ αφορούν την Ποίηση. Είναι τα παρακάτω:
 

1. Βραβείο Γ. Αθάνα, με χρηματικό έπαθλο 1.500 ευρώ, για τη βράβευση της καλύτερης εκδεδομένης ποιητικής συλλογής νέου, κατά προτίμηση, ποιητού. Προθεσμία υποβολής των έργων, σε τέσσερα (4) αντίτυπα, έως τις 30 Απριλίου 2024. Tο βραβείο θα απονεμηθεί τον Δεκέμβριο του 2024. H Ακαδημία, αν κρίνει ότι κανένα από τα υποβληθέντα έργα δεν είναι άξιο για βράβευση, έχει το δικαίωμα να απονείμει το βραβείο οίκοθεν σε άλλον νέο ποιητή.
 
2. Βραβείο Λάμπρου Πορφύρα, με χρηματικό έπαθλο 1.500 ευρώ, για τη βράβευση Έλληνα λυρικού ποιητή, για πρόσφατα δημοσιευμένη ποιητική συλλογή. Προθεσμία υποβολής των έργων, σε τέσσερα (4) αντίτυπα, έως τις 30 Απριλίου 2024. Tο βραβείο θα απονεμηθεί τον Δεκέμβριο του 2024. H Ακαδημία, αν κρίνει ότι κανένα από τα υποβληθέντα έργα δεν είναι άξιο για βράβευση, έχει το δικαίωμα να απονείμει το βραβείο οίκοθεν σε άλλον ποιητή.
 
3. Βραβείο Αικατερίνης Σταθοπούλου με χρηματικό έπαθλο 1.500 ευρώ, για τη βράβευση μιας εκ των καλυτέρων ποιητικών συλλογών, που έχει εκδοθεί εντός της τελευταίας τριετίας. Προθεσμία υποβολής των έργων, σε τέσσερα (4) αντίτυπα, έως τις 30 Απριλίου 2024. Το βραβείο θα απονεμηθεί τον Δεκέμβριο του 2024. Αν η προκήρυξη αποβεί άγονη ή κανένα από τα υποβληθέντα έργα δεν κριθεί άξιο για βράβευση, η Ακαδημία δύναται να απονείμει το βραβείο οίκοθεν σε άλλη ποιητική συλλογή.

Καινούργια πόλη

Ο αγαπητός φίλος Ποιητής και Φιλέλληνας Richard Devereux συνέταξε όμορφο Ποίημα, αφιερωμένο στην Αθήνα και η σκηνοθέτις Diana Taylor ετοίμασε το βίντεο της παρούσας ανάρτησης, με σκοπό την ευρύτερη προβολή του Ποιήματος.

Ο Ριχάρδος ανέφερε χαρακτηριστικά:

 
Every night people in Greece are building a New City, they are not going to live there. The film explores the dreams in Athens of those who have been displaced and looking for a new order.
 
Το Ποίημα έχει ως εξής:
 
 
New City
 
I am building a new city,
a small one, you understand,
for me and my friends.
It doesn’t need a name. It’s not on any map.
There’s no road in and no road out.
I can’t, of course, tell you where it is.
Only that it’s on an island
by a long stretch of untrod sand.
 
The work is going well.
Each night my friends help me build a little more,
picking up where we left off.
Our stone homes have windows and doors;
each night the lads are painting
the shutters green and white-washing the walls.
Some are laying out the gardens,
planting fruit trees, sowing seeds –
every flower you have ever seen.
 
Soon we are having beehives delivered
for the homeless bees.
There will be windmills on the hills
with blue sails free to swell
as much or as little as the wind blows.
And a Church – believers, and those who don’t,
taking turns to be the papás.
You’ll find the kafeneíon in the Square,
below the old plátanos tree.
 
When the job’s done, we’ll all sit there,
sore bums on wicker chairs,
strong coffees bubbling in the bríki,
recalling how happy we were
building the new city.
 
        When we’re done
        I’m not going
        to move there
        just visit, like now,
        a few hours every night
        when I’ve fallen asleep
        in the basement
        of the polykatoikia
        next to the others
        the cripples, illegals, refugees,
        & those who nod off
        with a needle in their arm.
        These are my friends
        who are helping me
        build the new city.

Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών

 

9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών

24 με 27 Σεπτεμβρίου 2023 του Κύκλου Ποιητών

 

Στους μικρόψυχους καιρούς ένα σπουδαίο λογοτεχνικό γεγονός που αφουγκράζεται τις αγωνίες του πλανήτη.
 
Στο 9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών του Κύκλου ποιητών, 51 ξένοι και Έλληνες ποιητές από 13 χώρες ερμηνεύουν τον κόσμο μέσω της ποίησης και διαβάζουν ποιήματά τους σε επτά σημεία της Αθήνας και του Πειραιά. Ένα πραγματικό φεστιβάλ λέξεων, ήχων, στίχων, μουσικής, κίνησης, βίντεο, ταινιών μικρού μήκους, απονομής βραβείου. Έναρξη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών την Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου στις 8 μμ, όπου την γενική επιμέλεια έχει ο σκηνοθέτης και συγγραφέας Θοδωρής Γκόνης. Λήξη στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά την Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου στις 8 μμ.
 
Ενδιάμεσα σταθμοί στο Σπίτι της Κύπρου, στα βιβλιοπωλεία Επί λέξει και Μωβ Σκίουρος, στο Μουσείο Μπενάκη, και στην Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς. Στο 9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών ακούμε γλώσσες πολλών εθνών που αφουγκράζονται τις αγωνίες του πλανήτη. Κάτι μεγάλο, κάτι ωραίο, κάτι μοναδικό.
 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

 

9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών

 
Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου, 7:00 μ.μ.
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Σκηνοθετεί ο Θοδωρής Γκόνης
Οι ποιητές επί σκηνής Tοζάν Αλκάν, Αναστάσης Βιστωνίτης, Ζέφη Δαράκη, Κνουτ Έντεγκορτ, Αντώνης Μακρυδημήτρης, Παντελής Μπουκάλας, Κωνσταντίνος Μπούρας, Κριστίνα Νταμπρόφσκα, Ναταλίγια Ντόβγοπολ, Ρικάρντο Ντουράντι, Αλίσια Στόλινς, Σιάμ Σούντχακαρ, Μοσάμπ Αμπού Τόχα, Τίτος Πατρίκιος, Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, καθισμένοι σε ένα μεγάλο τραπέζι, διαβάζουν χαμηλόφωνα το ποίημα που αγαπούν, δύο ηθοποιοί απαγγέλλουν και σερβίρουν ταυτόχρονα κόκκινο κρασί στα ποτήρια των ποιητών, ένας μουσικός παίζει μουσική, στην οθόνη προβάλλονται τα πρόσωπα των ποιητών και των ηθοποιών-σερβιτόρων. Ατμόσφαιρα γιορτής. Μια βραδιά λέξεων, ήχων, στίχων, μουσικής, κίνησης, βίντεο. Συμμετέχουν οι ηθοποιοί: Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη και Αναστασία Χατζάρα. Πιάνο: Θοδωρής Ιωσηφίδης. Σκηνογράφος: Ματίνα Μέγκλα.
 
Δευτέρα 25 Σεπτεμβρίου, 6 μ.μ.
Μουσείο Μπενάκη, Οδός Κουμπάρη
Συντονίζει η Αναστασία Σιώτου
Πολ Βαγγελίστι, Χρήστος-Αρμάντο Γκέζος, Δημήτρης Γκιούλος, Κνουτ Έντεγκορτ, Αγγελική Κορρέ, Κριστίνα Νταμπρόφσκα
 
Δευτέρα 25 Σεπτεμβρίου, 8 μ.μ.
Βιβλιοπωλείο «Επί λέξει», Ακαδημίας 32
Συντονίζει η Δήμητρα Χριστοδούλου
Κατερίνα Αυγέρη, Πέτρος Λυγίζος, Παυλίνα Μάρβιν, Ρικάρντο Ντουράντι, Σιάμ Σουντχακάρ, Πέτρος Στεφανέας
 
Δευτέρα 25 Σεπτεμβρίου, 8 μ.μ.
Σπίτι της Κύπρου, Ξενοφώντος 2Α
Εκονοποίηση 2023
Συντονίζει ο Κωνσταντίνος Μπούρας
Επιμελείται η Σοφία Βλάχου-Γαρπόζη
Με έργα ζωγραφικής, κολάζ και φωτογραφίες, συμμετέχουν οι Γιώργος Γώτης, Ευτυχία Αλεξάνδρα-Λουκίδου, Λίλη Μιχαηλίδου, Κωνσταντίνος Μπούρας, Ηρώ Νικοπούλου, Λιλή Ντίνα, Μαριέττα Πεπελάση, Βασίλης Ρούβαλης, Γιάννης Στεφανάκις, Κωστής Τριανταφύλλου
 
Τρίτη 26 Σεπτεμβρίου, 8 μ.μ.
Βιβλιοπωλείο «Μωβ Σκίουρος», Πλατεία Καρύτση
Συντονίζει η Λένα Καλλέργη
Χρήστος Κολτσίδας, Πίτερ Κόουλ, Δημήτρης Λεοντζάκος, Ναταλίγια Ντόβγοπολ, Φάνης Παπαγεωργίου, Αλέξανδρος Χρονίδης
 
Τρίτη 26 Σεπτεμβρίου, 8 μ.μ.
Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς, Ηλιουπόλεως 102Α, Νίκαια
Συντονίζει η Ειρήνη Ρηνιώτη
Χέλεν Άιβορυ, Θάνος Γώγος, Μάρια Ντεγιάνοβιτς, Θωμάς Τσαλαπάτης, Άνα Μπράρντιτς, Μάρτιν Φιγκούρα
 
Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου, 8 μ.μ.
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής
Συντονίζει η Ειρήνη Παπακυριακού
Χέλεν Άιβορι, Μαριγώ Αλεξοπούλου, Πολ Βαγγελίστι, Παναγιώτης Βούζης, Γιώργος Γώτης, Λένα Καλλέργη, Πίτερ Κόουλ, Γιώργος Μπλάνας, Ηρώ Νικοπούλου, Γιάννης Πατίλης, Ειρήνη Ρηνιώτη, Μάρτιν Φιγκούρα, Λιλιάνα Φούρτζη, Λίνα Φυτιλή, Αλέξανδρος Χρονίδης
 
Απονομή του βραβείου The Barbara Fields-Siotis Poetry Award του Κύκλου ποιητών στον ποιητή Γιώργο Μπλάνα. Εισήγηση Αγγελική Κορρέ.
 
Η Ναταλία Γεράκη (φλάουτο) και η Σίσυ Μακροπούλου (άρπα) ντύνουν μουσικά την βραδιά με το «Μαγικό ξημέρωμα πάνω στον ‘‘πρωινό’’ τρόπο» του Ραβί Σανκάρ (1920-2012), τον «Χορό των Μακαρίων Πνευμάτων» του Christoph Willibald Gluck (1714-1787) και το «Μεταξύ πράξεων» του Jacques Ibert (1890-1962).

Αθηνών περιήγηση

Ο Νίκος μας, με την Πριγκίπισσα σύζυγό του Έριν και τη φίλη της Κλειώ, βρίσκονται αυτές τις ημέρες στην Ελλάδα και απολαμβάνουν τις χαρές της αγαπημένης Πατρίδας, στην διαμαντόπετρα Αθήνα.

Εκεί είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν την Ακρόπολη και όλα τα ιερά μνημεία του θρυλικού λόφου. Στη συνέχεια περιηγήθηκαν στις γύρω από την Ακρόπολη περιοχές, του ιστορικού και παραδοσιακού κέντρου των Αθηνών, όπως τα Αναφιώτικα, την Πλάκα και το Μοναστηράκι.

 
Ο Νίκος ξενάγησε -με επιστημοσύνη και ιστορική ακρίβεια- την Κινέζα σύζυγό του, τη φίλη της, καθώς και όλους εμάς, στα σπουδαία αυτά σημεία του Ελληνικού Πολιτισμού.

Κινέζοι στην Αθήνα

Ο Νίκος μας, με την Πριγκίπισσα Έριν και τη φίλη της Κλειώ (αρχαιοελληνικό όνομα το οποίο αποδιδόταν στη Μούσα της Ιστορίας), επισκέπτονται αυτό τον καιρό την Ελλάδα. 

Πρώτος τους σταθμός είναι η Αθήνα, όπου απολαμβάνουν το ωραίο παραδοσιακό φαγητό και τις καλές και οργανωμένες παραλίες. Στη συνέχεια θα ταξιδέψουν και σε άλλες περιοχές...

Ο ιδρυτής του Bath και η Αθήνα

 
Η αρχαία αγγλική πόλη Bath θεωρείται ρωμαϊκή. Όμως, σύμφωνα με την αγγλική μυθολογία την ίδρυσε ο μυθικός Βασιλιάς της Αγγλίας Μπλέιντουντ (Bladud), το όνομα του οποίου σημαίνει «Λύκος-λόρδος» (Ουαλικά: blaidd «λύκος» + iudd «λόρδος»).
 

Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Μπλέιντουντ εστάλη από τον πατέρα του στην Αθήνα για σπουδές φιλελεύθερων τεχνών. Επέστρεψε μετά τον θάνατο του πατέρα του, μαζί με τέσσερις φιλόσοφους, και ίδρυσε πανεπιστήμιο στο Στάμφορντ του Λινκολνσάιρ, το οποίο άκμασε μέχρι την περίοδο που έκλεισε από τον Άγιο Αυγουστίνο του Καντερμπέρι λόγω των αιρέσεων που διδασκόταν εκεί.
 
Αναφέρεται πως κυβέρνησε για είκοσι χρόνια από το 863 π.Χ. ή ίσως το 500 π.Χ., την περίοδο δηλαδή που κατασκεύασε τη πόλη του Bath, δημιουργώντας τις εκεί θερμές πηγές. Λέγεται δε, πως αφιέρωσε την πόλη στη θεά Αθηνά.
 

Σύμφωνα με τον θρύλο, ίδρυσε την πόλη επειδή όταν βρισκόταν στην Αθήνα απέκτησε λέπρα, και όταν επέστρεψε στην πατρίδα του φυλακίστηκε ως αποτέλεσμα αυτού. Ωστόσο διέφυγε μακριά και άρχισε να κρύβεται. Βρήκε απασχόληση ως χοιροβοσκός στο Σουεϊνγουίκ, περίπου 3 χιλιόμετρα (2 μίλια) από την μεταγενέστερη θέση του Μπαθ, και παρατήρησε πως οι χοίροι του πηγαίναν σε έναν βάλτο όταν ο καιρός ήταν κρύος και επέστρεφαν καλυμμένοι με λάσπη. Ανακάλυψε πως η λάσπη ήταν ζεστή, και πως τους άρεσε η θερμότητα της. Παρατήρησε ακόμη πως οι χοίροι που καλυπτόταν με λάσπη δεν υπέφεραν από δερματικές ασθένειες όπως γινόταν με τους άλλους, και έτσι δοκίμασε ένα λασπολουτρό για τον εαυτό του. Αυτό θεράπευσε την λέπρα του. Έπειτα επέστρεψε στην θέση του ως φυσικός κληρονόμος του πατέρα του, και ίδρυσε την πόλη του Μπαθ, ώστε να επωφεληθούν και άλλοι όπως αυτός.
 
Το γλυπτό της παρούσας ανάρτησης βρίσκεται σε κεντρικό πάρκο της πόλης, δίπλα από το ποτάμι που την διασχίζει.
 
ΠΗΓΗ: Βικιπαίδεια

Streets of Athens / Δρόμοι της Αθήνας

Ένας καινούργιος ψηφιακός δίσκος (CD), με τον γενικό τίτλο Something in Between κυκλοφόρησε στην Αγγλία αυτές τις ημέρες (6 Μαρτίου 2023), με κάποιο ελληνικό ενδιαφέρον, αφού ένα τραγούδι του τιτλοφορείται «Streets of Athens» και αναφέρεται στην αγαπημένη διαμαντόπετρα στης γης το δαχτυλίδι.

Συνθέτης και τραγουδιστής είναι ο Mike Cohen. Στιχουργός είναι ο αγαπητός φίλος και εκλεκτός συνοδοιπόρος στα μονοπάτια της Ποίησης Richard Devereux.
 
Στις 16 Feb 2015 ο Mike δήλωσε χαρακτηριστικά:
 
Richard and I wrote this song about our musical heroes. It also pays homage to a remarkable politician Manolis Glesos. Austerity and homelessness in Athens. What does the future hold?
 
Χθες ο Richard ανέφερε:
 
Streets of Athens imagines Mike and I going for a walk around Athens with our musical heroes: Ralph (Mike's) and Mikis Theodorakis (mine).
 
Οι στίχοι του τραγουδιού έχουν ως εξής:
 
The Streets of Athens
 
Athens is where the West meets
The turbulent, incongruous East.
How strange to see her streets
Named after old philosophers.
We watch the kaleidoscope turn
Through present – to future – from past.
 
Let’s walk together
Through the streets of Athens;
You and me and Ralph McTell
And Mikis Theodorakis.
 
For 400 years, more or less,
The Turkish Pasha held the keys
To the ancient Parthenon
Where a minaret was built
And the crescent flag once flew
And strange, haunting bugles blew.
 
The Parthenon looked down upon
The city that starved in ’41.
Manolis Glezos climbed up the pole
And cut down the flutterin’ Swastika.
He’s over 90 now – a young man still ––
An MP for the Radical Party.
 
Let’s walk together
Through the streets of Athens;
You and me and Ralph McTell
And Mikis Theodorakis.
 
Come with me to Omonia Square,
See the beggars who are always there:
Some crippled, some blind - life’s been unkind.
They’re hawkin’ Lottery tickets;
Makes you think how likely is it
There’s a winner in that withered hand.
 
The Greek Gods were the Sun and the Sea;
Now the sun is dim and the sea is rough,
There’s a cold wind blowin’ from the North,
It whispers its name: ‘Austerity’.
There’s people starvin’ again in Athens,
In Omonia Square, almost everywhere.
 
Let’s walk together
Through the streets of Athens;
You and me and Ralph McTell
And Mikis Theodorakis. 

Η Μεγάλη Παναγία και οι διαφωτιστές

Η Μεγάλη Παναγία ήταν μια από τις μεγαλοπρεπέστερες βυζαντινές εκκλησίες των Αθηνών. Ήταν η ζωντανή ιστορία δεκατεσσάρων αιώνων αγάπης των Ελλήνων προς την Θεοτόκο. Ο Ναός κατεστράφη με εντολή του καθηγητού Στεφάνου Κουμανούδη, το 1885. Ήταν ένα από τα πολλά θύματα των διαφωτιστών του 19^ου αιώνα. Με φανατισμό ταλιμπάν κατά κάθε βυζαντινού μνημείου, με ένα μίσος κατά του βυζαντινού πολιτισμού  και με πρόσχημα την αρχαιολογική έρευνα της προχριστιανικής Αθήνας κατέστρεψαν σ’ αυτήν είκοσι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησιές της Παναγίας, μεταξύ των οποίων και την πρώτη Εκκλησία της, την Μεγάλη Παναγιά.

Στις αρχές του 5^ου αιώνα ο Έπαρχος του Ιλλυρικού Ερκούλιος (408–412) για να ησυχάσουν οι έριδες μεταξύ χριστιανών και παγανιστών στην Αθήνα, ως προς τον τόπο της λατρείας στο κέντρο της πόλης, κατένειμε μεταξύ τους τον χώρο της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Στους μεν παγανιστές παραχώρησε τα κτίρια της ανακαινισμένης Βιβλιοθήκης, στους δε χριστιανούς την εξωτερική αυλή, για να κατασκευάσουν Ναό. Η έξυπνη αυτή κίνηση του Ερκούλιου οδήγησε στην ειρηνική συνύπαρξη στον ίδιο χώρο των δύο ομάδων πολιτών.

Έτσι δημιουργήθηκε ο πρώτος γνωστός χριστιανικός ναός της Αθήνας, η Μεγάλη Παναγιά. Ήταν τετράκογχος ρυθμού βασιλικής μαρμάρινος ναός. Ιστορικοί  υποστηρίζουν ότι λόγω του μεγέθους του και της κεντρικής του θέσης ήταν για αιώνες ο καθεδρικός ναός του Αρχιεπισκόπου των Αθηνών. Η ιστορία του Ναού είναι μακρά, από το 408 έως το 1885 όταν ο Κουμανούδης τον εκθεμελίωσε. Τον 11^ο αιώνα πυρκαγιά κατέστρεψε μεγάλο μέρος του αρχαίου ναού και στη θέση του ανεγέρθηκε βυζαντινός ναός. Το 1261 ανεγέρθηκε κωδωνοστάσιο, το 1687 υπέστη ζημιές, κατά τον ενετο-τουρκικό πόλεμο, το 1774 παραχωρήθηκε στη Μονή Παναχράντου της Άνδρου. Στη δεκαετία του 1830 κατέστη ενοριακός ναός. Στα έτη 1853 - 1858 η Αρχαιολογική Εταιρεία προέβη σε επισκευές του Ναού. Το 1880 ο Αρχιεπίσκοπος  Μεσσηνίας Πανάρετος Κωνσταντινίδης περιέγραψε τον Ναό, έργο πολύτιμο, αφού σε λίγα χρόνια τον γκρέμισαν...

Ο Χαρ. Μπούρας σε άρθρο του στο Δελτίο της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας σημειώνει  σχετικά: «Το 1885 κατεδαφίστηκε χάριν αρχαιολογικών ανασκαφών η μερικώς ερειπωμένη, γνωστή ως Μεγάλη Παναγιά, εκκλησία των Αθηνών. Στην βραχύτατη έκθεσή του ο Στέφανος Κουμανούδης δεν απέκρυψε την περιφρόνησή του για το βυζαντινό μνημείο, του οποίου σεβάσθηκε μόνον ένα τμήμα από την παλαιοχριστιανική του φάση, τους τρεις κίονες και την παραστάδα, που υψώνονται και σήμερα στον χώρο της βιβλιοθήκης του Αδριανού... Κατεδάφιση του ναού και ανασκαφή του πέριξ χώρου (χωρίς καμία επιστημονική τεκμηρίωση για την καταστροφή) εκ μέρους του Κουμανούδη... Ο Κουμανούδης δεν άφησε πληροφορίες για τα μαρμάρινα δάπεδα, που αφήρεσε από διάφορα μέρη του Ναού».

Και συνεχίζει ο αείμνηστος καθηγητής: « Η καλλιτεχνική αξία της Μεγάλης Παναγιάς, με τις καλοδιατηρημένες τοιχογραφίες της, ήταν οπωσδήποτε πολύ σημαντική. Ακόμα μεγαλύτερη ήταν οπωσδήποτε η ιστορική της αξία, δεδομένου ότι είχε τέσσερις οικοδομικές φάσεις και τον χαρακτήρα ενός διαχρονικού μνημείου. Η καταστροφή της εντάσσεται σε ένα κύμα κατεδαφίσεων και μεταμορφώσεων των βυζαντινών μνημείων, που ζημίωσε ανεπανόρθωτα κατά τον 19^ο αιώνα τον μεσαιωνικό μνημειακό πλούτο των Αθηνών».

Το μίσος και η προκατάληψη σε βάρος του μεσαιωνικού βυζαντινού ελληνισμού συνεχίζεται. Μια επίσκεψη στο Μουσείο της Ακρόπολης και η παρακολούθηση του «ενημερωτικού» ντοκιμαντέρ, που παίζεται εκεί, το αποδεικνύει.  Είναι ανακριβές ότι οι χριστιανοί  κατέστρεφαν τα αρχαία μνημεία. Για μιαν άλλη πτυχή της σχέσης του αρχαίου με τον μεσαιωνικό ελληνισμό μίλησε πρόσφατα ο κ. Δημήτρης Αθανασούλης, προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Στην Σίκινο ανακάλυψε με τους συνεργάτες του τον ασύλητο τάφο της Νεικώς και γι’ αυτόν προέβη στην «Καθημερινή» στην ακόλουθη δήλωση: « Αρχαία κτίρια, που έγιναν εκκλησίες, υπάρχουν πολλά. Εδώ όμως πρόκειται για σπανία περίπτωση, καθώς σε ένα μνημείο συναντάμε δυο βασικές συνιστώσες του ελληνικού πολιτισμού, κλασική περίοδο και Μεσαίωνα, απόλυτα διακριτές, αλλά και συνδυασμένες με έναν σοφό τρόπο και με σεβασμό». Πιο συγκεκριμένα ο κ. Αθανασούλης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στην ίδια θέση υπάρχει, όπως γράφει, το ανακαλυφθέν λαξευμένο ταφικό επίγραμμα, μαυσωλείο μιας γυναίκας, της Νεικώς και η εκκλησία της Παναγίας, που έγινε πολύ αργότερα. Η Νεικώ, από τον τάφο της, απαντά σε όσους μισούν και συκοφαντούν μια σημαντική και μακρά χρονικά περίοδο του Ελληνισμού.

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου