+ The Revd Canon Dr William Taylor

 
A distinguished theological, ecumenical and ecclesiastical personality, namely The Revd Canon Dr William Taylor, an Anglican Priest and eminent scholar, has died in Guy's Hospital at around 11:00 am on Tuesday 7th July.
 

The Revd Canon Dr William Taylor was the Chairman of the Anglican and Eastern Churches Association and Vicar of St John Notting Hill. He had worked and lived in Jordan, Cairo, and Turkey; served in parishes in England, as a Chaplain in the Middle East, on the ecumenical staff of the Archbishop of Canterbury at Lambeth Palace, and as Dean of Portsmouth Cathedral.
 
He had travelled and lectured extensively throughout the Middle East and Central Asia. A linguist by training and inclination, his languages included Syriac, Arabic, and Turkish. 
 
His publications include Light from the East, Christians in the Holy Land (ed), Ahl al Dhimmi: A Study of minorities in Islam, Christianity in Iraq, Antioch and Canterbury, and Narratives of Identity - a copy of which was presented to HRH The Prince of Wales in 2013 - and Turkey, Looking Behind and Before (ed).
 
His Ph.D, from SOAS, is on the dhimmi system of the Orthodox Churches in the late Ottoman Empire.
 
Fr William requested that his body be donated to The London Anatomy Office for anatomical examination.
 
May his memory be eternal.
 
Photo: Fr. William (on the left) on Friday 1^st February 2019 at his Church of St. John in London, during the official presentation of the publication of Dr. Demetris Salapatas’ Doctoral Thesis.

Απεβίωσε σε ηλικία 99 ετών

 

Η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

 

Πέθανε χθες Δευτέρα 16/02/2026 σε ηλικία 99 ετών η ιστορικός και καθηγήτρια Πανεπιστημίου, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
 
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν η πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόνη, με πλούσιο συγγραφικό έργο για το Βυζάντιο, βραβεύσεις, αλλά και ενεργή παρουσία και παρεμβάσεις μέχρι το τέλος της ζωής της.
 
Μεταξύ άλλων είχε βραβευτεί στη Γαλλία με τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ βραβεύσεις είχε και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
 
Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.
 
Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
 
Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
 
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).
 
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France).
 
Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I). Είναι η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.
 
Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918-2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν. Σήμερα ζει μόνιμα στη Γαλλία.
 
Είναι Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα) και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών.
 
Επίσης, διετέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας, Πρύτανις της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων, Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg, Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης και Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στο Παρίσι. Είναι, ακόμη, μέλος του επιστημονικού εποπτικού συμβουλίου του Ιδρύματος Λαμπράκη και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών.
 
Στο Ελληνικό δημοψήφισμα του 2015 τάχθηκε υπέρ του «Ναι». Επίσης, τον Νοέμβριο του 2015 εξέδωσε μία ανακοίνωση και ένα βίντεο, με το οποίο δήλωσε την έμπρακτη στήριξή της για τον Κυριάκο Κ. Μητσοτάκη για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας, αφιερώνοντάς του και ένα ποίημα.
 
Ισχυρίστηκε ότι στον τάφο της Βεργίνας είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος, το οποίο και αναλύει στο βιβλίο της Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών.
 
Μαζί με άλλες εξέχουσες προσωπικότητες τον Ιούνιο του 2019 ζήτησε την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Επίσης, διετέλεσε μέλος της Επιτροπής «Ελλάδα 2021» για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση.
 
ΠΗΓΗ: ATHINAPRESS.GR

+ Πάνος Λιαλιάτσης

 
Απεβίωσε χθες και κηδεύεται σήμερα στην ιδιαίτερη Πατρίδα μας, το Ναύπλιο, ένας από τους σπουδαιότερους Νεοέλληνες Ποιητές, ο πανάξιος Άρχοντας της πέννας Πάνος Λιαλιάτσης, φίλος καλός και συνοδοιπόρος στα μονοπάτια της Πριγκίπισσάς μας της Ποίησης.
 

Ο μακ. Π. Λιαλιάτσης γεννήθηκε το 1936 στην ιστορική Ασίνη, την οποία έχει εξυμνήσει δεόντως ο Γιώργος Σεφέρης. Σπούδασε Θεολογία και Φιλοσοφία στην Αθήνα, στο Παρίσι και στη Σορβόννη. Δίδαξε στη Μέση Εκπαίδευση. Έγραψε και κυκλοφόρησε πέντε Ποιητικές συλλογές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται 128 Ποιήματα.
 
Ο Αναπλιώτης Ποιητής και εξαίρετος φίλος Φάνης Λελεμψής, στο άκουσμα της είδησης για την αναχώρηση του Πάνου Λιαλιάτση από τη σκηνή του βίου τούτου, σχεδίασε αμέσως -με θλίψη αλλά και έμπνευση- το παρακάτω φιλοσοφικό και λογοτεχνικό στιχούργημα:
 
Ο ΧΡΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΜΕΛΗΤΕΟΣ
 
Πέθανε ο ποιητής
Πάνος Λιαλιάτσης στο Ανάπλι
σε βαθιά γερατειά έμπνευσης.
Ο χρόνος είναι αμελητέος.
Ο χρόνος είναι ο κηδεμόνας
του καθενός.
Το ακροατήριο η σιγή
επωμίζεται τα πάθη.
 
ΦΑΝΗΣ ΛΕΛΕΜΨΗΣ
Ναύπλιο - Ανάπλι
26 Απρίλη 2025

Χαρμολύπη για τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο

 
Χαρμολύπη νιώθω στην ψυχή μου για την αναχώρηση προς την αιωνιότητα του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου. Έφυγε από τα πρόσκαιρα και η αναχώρησή του προκαλεί θλίψη, γιατί αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας, αλλά και σε όλη την Ορθοδοξία, στον καθέναν που τον γνώρισε, ή που δέχθηκε τις πνευματικές ευεργεσίες του  και που τον ένιωθε κοντά του, είτε είναι Αφρικανός, είτε Έλληνας, είτε Αλβανός, είτε οπουδήποτε στον γήινο αυτόν κόσμο. Ταυτόχρονα η αναχώρησή του δημιουργεί ένα χαρούμενο συναίσθημα ότι βρίσκεται κοντά στον Ιησού Χριστό και δέεται υπέρ της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας, της ταλανιζόμενης από σχίσματα κι από την εκκοσμίκευση ηγητόρων Της και για καθέναν από εμάς.
 

Ο μακαριστός αφήνει στην Εκκλησία ως παρακαταθήκη ένα εντυπωσιακό πνευματικό, επιστημονικό, εκκλησιαστικό, ιεραποστολικό, πολιτισμικό και κοινωνικό έργο που ελάχιστοι έχουν τα προσόντα και τη θέληση να το πετύχουν. Στην ιεραποστολή στην Αφρική και ως τοποτηρητής της Μητροπόλεως Κένυας, Ουγκάντας και Τανζανίας έμαθε τα σουαχίλι, επιμελήθηκε της μεταφράσεως στη γλώσσα αυτή των λειτουργικών βιβλίων, χειροτόνησε 62 γηγενείς ιερείς, και εκ του μηδενός έκτισε και εξόπλισε σχολεία και ιατρεία.
 
Όταν πήγε ως Αρχιεπίσκοπος στην Αλβανία η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπήρχε. Ο κομμουνιστής δικτάτορας  Χότζα είχε γκρεμίσει όλες τις εκκλησιές, ή τις είχε μετατρέψει σε χώρους πολλαπλών χρήσεων, σε κατοικίες, σε καταστήματα. Είχε καταργήσει τους ιερείς, τους οποίους και εδίωξε ως νέος Διοκλητιανός. Ξεκινώντας κυριολεκτικά από το μηδέν ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος και έχοντας να αντιμετωπίσει το μίσος των αλβανικών αρχών, με την βοήθεια του Θεού, έκαμε το θαύμα και από νεκρά που ήταν η Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας Την ανέστησε. Από την σε ερείπια Εκκλησία που παρέλαβε, μέσα σε σχετικά λίγα χρόνια, και παρά τις δυσκολίες που συνάντησε, παραδίδει μια ζωντανή Εκκλησία με πολυάριθμους ναούς και πνευματικά κέντρα, μεγαλοπρεπή καθεδρικό ναό στο κέντρο των Τιράνων, ιδρύματα, και εξαιρετικό πνευματικό, εκκλησιαστικό, εκπαιδευτικό και κοινωνικό έργο.
 
Τον γνώρισα για πρώτη φορά ως λαϊκό και κατηχητή στον ιερό ναό Αγίου Κωνσταντίνου Ομονοίας, όπου με πήγε καλός φίλος, σήμερα κληρικός, καλή του η ώρα. Ο Αναστάσιος με κέρδισε με την γλυκύτητα της ομιλίας του, με τα φωτισμένα λόγια που έλεγε και με την έκφραση της κατά Χριστόν αγάπης του προς όλους και προς εμένα που δεν με ήξερε. Στο μάθημα του Αναστασίου Γιαννουλάτου ο ευρύχωρος ναός ήταν γεμάτος από νέους, που διψούσαν για κάτι διαφορετικό από ένα ανούσιο και ακαταλαβίστικο κήρυγμα. Τον ξανασυνάντησα στο κτίριο της Ακαδημίας 45, όπου με πήγε ο ίδιος καρδιακός φίλος μου για να συμμετάσχουμε σε μαθήματα χριστιανικής ομάδας και να παίξουμε πινγκ πονγκ…Στο ισόγειο του κτιρίου υπήρχε σε πόρτα μια ταμπέλα που έγραφε «Πορευθέντες». Μας κίνησε την περιέργεια. Μάθαμε ότι αφορά στην ιεραποστολή στην Αφρική και πως εμπνευστής, δημιουργός και πρωτεργάτης ήταν ο Αναστάσιος Γιαννουλάτος. Τον συναντήσαμε, ακούσαμε λόγια του γεμάτα αγάπη για τους αφρικανούς αδελφούς μας και εντυπωσιαστήκαμε. Αρχίσαμε να διαβάζουμε βιβλία για ιεραποστόλους στην Αφρική, έλληνες και ξένους. Στα νεανικά μας χρόνια φανταζόμασταν στην Αφρική περιπέτειες, ηρωισμούς, αυτοθυσίες. Φαντασία εμείς, έργο εξαιρετικό ο Αναστάσιος, παρά την ασθενική του κράση. Όταν διαπίστωσε ότι πήραμε πολλή φόρα, αλλά το άλμα μας ήταν πολύ μικρό δεν μας αποθάρρυνε. Ο καθένας βοηθάει με τα τάλαντα που του έχει δώσει ο Θεός, μας είπε. Ιεραποστολή γίνεται και στην Ελλάδα, στη γειτονιά σας, στην ενορία σας, πρόσθεσε. Εκείνος πήρε τον δύσκολο δρόμο και πέτυχε να προσφέρει πολλά στην Εκκλησία. Εμείς χαμηλές πτήσεις. Ο φίλος πολύ καλύτερα από εμένα. Ως κληρικός στην Εκκλησία της Ελλάδος πράγματι βοηθάει την ιεραποστολή όχι μόνο στην ενορία του, αλλά  όπου υπάρχει ανάγκη, από τη Σερβία έως την Αφρική.
 
Τον είχα καθηγητή και στο Πανεπιστήμιο. Και εκεί ήταν παράδειγμα για μένα ηπιότητας, αγάπης και καλοσύνης, στοιχεία της προσωπικότητάς του, που συνδυάζονταν με αρίστη γνώση του μαθήματος που δίδασκε. Με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο μιλούσαμε στο τηλέφωνο. Μια από τις τελευταίες φορές μου συνέστησε να είμαι σταθερός στις αρχές και στις απόψεις μου, όσο και αν αυτή η σταθερότητα κοστίζει, και με παρότρυνε να εξακολουθήσω να γράφω. «Γράφε», μου είπε, «όσο ο Κύριος σου δίνει δύναμη και υγεία μη σταματήσεις να γράφεις».
 
Αιωνία η μνήμη του σεβαστού και πολύ αγαπητού μου Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστασίου.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Θανάσης Βαλτινός, ο ευπατρίδης σπουδαίος συγγραφέας

 
Ο Θανάσης Βαλτινός απήλθε του κόσμου τούτου αφήνοντας μνήμη σπουδαίου ευπατρίδη συγγραφέα. Με την λογοτεχνική του ιδιοφυία αποτύπωσε, μεταξύ άλλων, με γλαφυρότητα και ακρίβεια τον εμφύλιο πόλεμο. Κέντρο των διηγήσεών του το χωριό του, το Καστρί, ο εκεί συνοικισμός Καράτουλας και γενικά η επαρχία της Κυνουρίας, όπου πέρασε τα δεινά της κατοχής και του εμφυλίου στην παιδική και στη νεανική του ηλικία. Αν και γνώριζε ότι γράφοντας την αλήθεια για τον εμφύλιο θα γινόταν στόχος συκοφαντικών επιθέσεων και θα κινδύνευε να μείνει, ως λογοτέχνης, στην αφάνεια δεν δίστασε να επιλέξει αυτόν τον ανάντη δρόμο. Έζησε χωρίς εξαρτήσεις, λιτά, ως γνήσιος άνθρωπος των γραμμάτων, σε ένα μικρό διαμέρισμα του Παγκρατίου. Έως το τέλος της ζωής του ήταν απλός στους τρόπους, θαλερός, δραστήριος και γενναίος στην αντιμετώπιση των σε βάρος του συκοφαντικών επιθέσεων.
 

Προσωπικά του χρεωστώ ευγνωμοσύνη, γιατί με ενίσχυσε ηθικά, και με βοήθησε με τις επισημάνσεις του στη συγγραφή των δύο μου βιβλίων για τον Εμφύλιο. Έχοντας διαβάσει τα μυθιστορήματά του, που είχαν ως καμβά τον εμφύλιο, θέλησα, πριν εκδοθούν τα δικά μου, να του τα δώσω να τα διαβάσει και να μου πει τη γνώμη του. Όμως είχα αναστολές. Ένας σημαντικός συγγραφέας να καθίσει να διαβάσει δύο πολλών σελίδων πονήματα ενός άγνωστού του μελετητή, το έβλεπα δύσκολο και υπερβολικό εκ μέρους μου να το ζητήσω. Κοινός φίλος με ενίσχυσε στο να επικοινωνήσω μαζί του. Διστακτικά τον πήρα στο τηλέφωνο. Βαριά, αλλά οικεία και ευγενική η απάντηση. Με δισταγμό του εξήγησα τί ζητούσα. Με ενθάρρυνε. «Να μου τα στείλετε», μου είπε. «Κάθε τι που γράφεται για τον εμφύλιο με ενδιαφέρει, και αφού το ένα αφορά στη μάχη του Λεωνιδίου της Κυνουρίας ένας λόγος παραπάνω, αφού και εγώ έχω ασχοληθεί με το θέμα αυτό». 
 
Αμέσως του τα έστειλα, αλλά δεν περίμενα σύντομα να έχω απάντηση. Και όμως τα διάβασε και σύντομα είχα γραπτή την απάντησή του:
 
«Αθήνα, 2 Μαρτίου 2015
 
Αγαπητέ κύριε Παπαθανασόπουλε,
 
Θέλω να σας ευχαριστήσω για τα δύο ιστορικά μελετήματα, που είχατε την καλοσύνη να μου στείλετε προ καιρού. Τα ξαναδιάβασα πρόσφατα και οι εντυπώσεις μου είναι κατασταλαγμένες.
 
Το «Ιδεολογία και αίμα»* είναι ένας θησαυρός πληροφοριών και συσχετίσεων για μια εποχή άγρια και εξαιρετικά επικίνδυνη. Για μια εποχή επίμονα πλαστογραφημένη επίσης. Το 1943 ο κομμουνιστικός ΕΛΑΣ, επιδιώκοντας τη βίαιη επιβολή των θεωριών του, ξεκίνησε έναν εμφύλιο πόλεμο, τον διεξήγαγε ως Δημοκρατικός Στρατός με πείσμα, τον έχασε από ανικανότητα και, τα μέλη του, παίρνοντας τον πικρό δρόμο του εκπατρισμού άφησαν στο πεδίο νεκρούς και ερείπια.
 
Το διάγραμμα είναι σχηματικό βεβαίως. Έχουν περάσει 70 χρόνια ήδη και είναι εντυπωσιακή η επιμονή των τότε ηττημένων να επιβάλλουν -το έχουν καταφέρει σχεδόν- τη δική τους ιστορική εκδοχή.
 
Το «Ιδεολογία και αίμα» όλα αυτά, και μέσα στις ποικίλες διαστάσεις τους, τα παρουσιάζει με σαφήνεια και νηφαλιότητα. Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέροντα τον τρόπο άρθρωσης του μελετήματος. Χωρισμένο σε μέρη, παρουσιάζει σε κάθε ένα με πληρότητα τα διάφορα θέματα. Στο πρώτο π.χ. εξετάζεται ο ιδεολογικός εμφύλιος πόλεμος. Είναι η προετοιμασία του εδάφους πάνω στο οποίο θα κριθεί η τελική σύγκρουση. Πρόκειται για ένα ορυχείο στοιχείων. Οι κομμουνιστές είναι δεξιοτέχνες σε αυτά. Διαπιστώνει κανείς την οργανωτική τους επιμονή - μια κατάσταση νεύρωσης κατά κάποιον τρόπο. Θα υπάρξουν αντιδράσεις βεβαίως. Διανοητές κύρους θα κατεβούν στην αρένα. Αμφίπλευρα. Δεν πρόκειται ακριβώς για έναν πόλεμο προπαγάνδας. Παρατηρώντας αυτά από τη σημερινή απόσταση διαπιστώνει κανείς με μελαγχολία, πόσος πνευματικός ιδρώτας κύλησε για ένα αδειανό πουκάμισο, εν τέλει.
 
Σαν πρόσθετο προσόν πρέπει να αναφέρω την πλούσια βιβλιογραφία… Εύχομαι το μελέτημα να βρεθεί γρήγορα στη διάθεση του κοινού και να διαβαστεί από όσους γίνεται περισσοτέρους».
 
Για το δεύτερο βιβλίο μου** ο Θανάσης Βαλτινός  στην ίδια επιστολή του γράφει:
 
«Η μάχη του Αγίου Βασιλείου είναι κατά κάποιον τρόπο η συνέχεια και η ολοκλήρωση της μάχης του Λεωνιδίου. Η σημασία της στην εξέλιξη εκείνης της σύγκρουσης υπήρξε καθοριστική. Έχουν γραφεί πολλά και υπάρχουν πολλές μαρτυρίες κυρίως από τη μεριά των κομμουνιστών όπως επισημαίνετε. Το υλικό αυτής της προέλευσης κατά κανόνα είναι εμπαθές, προκατειλημμένο, δέσμιο κομματικών σκοπιμοτήτων.
 
Η μάχη του Αγίου Βασιλείου καταρράκωσε το μύθο του ηρωικού ανταρτικού στρατού. Όχι μόνο με την έκταση της συμφοράς μέσα στην ίδια την εστία του, αλλά και με τις “ατιμίες” που ακολούθησαν (π.χ. εκτέλεση Τσουκόπουλου***). Το ψυχολογικό κόστος υπήρξε πολύ μεγαλύτερο από το στρατιωτικό. Έτσι, ακόμα και χρόνια μετά, η προσέγγιση του επίμαχου περιστατικού είναι εντελώς συμπλεγματική. Ο Γιάννης Λέφας π.χ. (θα ήταν πιο ταιριαστό το Λούφας - μια ζωή ελίχθηκε επιβραβευμένος στη δημοσιοϋπαλληλική του καριέρα) προσπαθεί παιδαριωδώς να μειώσει την έκταση της επιτυχίας των ΛΟΚ μειώνοντας, ανάμεσα και σε άλλες εσκεμμένες παραποιήσεις, τον αριθμό των νεκρών ανταρτών. Σ’ αυτές τις εσκεμμένες στρεβλώσεις δίνετε μια αποστομωτική απάντηση, κυρίως με τον τρόπο που εκθέτετε τα γεγονότα. Χωρίς να υποκρύπτετε τη θέση σας -μια πράξη εντιμότητας- παραθέτετε μαρτυρίες από κάθε πλευρά, μαρτυρίες αυτοπτών κυρίως, ντοκουμέντα από επίσημα αρχεία, ημερολόγια μάχης και άλλα στοιχεία χωρίς καμιά διάκριση ιδεολογικού χαρακτήρα, αφήνοντας έτσι να μιλήσουν τα πράγματα ως έγιναν. Η μέθοδός σας εξελίσσεται με ψυχραιμία, αντικειμενικότητα και κυρίως έλλειψη φανατισμού. Ένα πρότυπο αντιμετώπισης παρόμοιων θεμάτων. Με φιλικούς χαιρετισμούς. Υπογραφή: Θανάσης Βαλτινός.
 
ΥΓ.1. Ένας πρόσθετος προσωπικός λόγος ικανοποίησης: Προκειμένου να χρησιμοποιήσω τη μάχη του Αγ. Βασιλείου “μυθιστορηματικά” έκανα παλιότερα δύο επιτόπιες “αυτοψίες” στην περιοχή. Οι πληροφορίες που συγκέντρωσα από ντόπιους ήταν γενικές και αόριστες, κυρίως ως προς τη χωροταξική εξέλιξη της μάχης. Ελάχιστοι μπόρεσαν να μου δώσουν κάποια στοιχεία. Πέρσι το καλοκαίρι -αργά πια- με οδηγό τις συντεταγμένες χάρτου στα σήματα που ανταλλάσσει ο Λουμάκης**** με τη στρατιωτική διοίκηση (και που βρήκα στις σελίδες του πονήματός σας) ακολούθησα από περιέργεια κυρίως, την πραγματική διαδρομή των Γ΄ και Δ΄ μοιρών προς τον στόχο. Ήταν μια πορεία εξοντωτική, ακόμα και σε συνθήκες καλοκαιρινής “εκδρομής” βεβαίως.
 
ΥΓ2: Επτά χρόνια μετά τη μάχη, ως έφεδρος ανθυπολοχαγός στην Πέμπτη μοίρα καταδρομών, συνάντησα τους τότε λοχαγούς Περικλή Μαντέλο και Γεώργιο Καρούσο. Αναφέρονται και οι δύο στο πόνημά σας. Τον Γ. Καρούσο τον συνάντησα και αργότερα εκτοπισμένο στο Καστρί Κυνουρίας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Εκεί είχαμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις για σχέδια που δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ».
 
Επαλήθευση στην πράξη των όσων έγραψε ο Βαλτινός
 
Μετά την γνωριμία μας συνδεθήκαμε φιλικά. Ήρθε στο Λεωνίδιο δυο - τρεις φορές και έμεινε για αρκετές ημέρες στην κοντινή παραλιακή του πολίχνη, τα Πούλιθρα. Απολάμβανε τον καθαρό ουρανό και την θάλασσα, πίνοντας ένα ποτήρι κόκκινο κρασί. Ήθελε να τον λέω απλά Θανάση, εγώ δυσκολεύθηκα αλλά στο τέλος πείσθηκα… Όταν εκδόθηκε το βιβλίο μου για τις μάχες Λεωνιδίου και Αγίου Βασιλείου, μου είπε πως πρέπει να παρουσιαστεί πρώτα στο Λεωνίδιο. Ο εκδότης, που είναι το Αρχείο Τσακωνιάς, δέχθηκε και ενέταξε την παρουσίαση στο 8^ο Τσακώνικο Συνέδριο, που διεξήχθη στο Λεωνίδιο τον Σεπτέμβριο του 2016. Παρουσιαστές δέχθηκαν να είναι ο Θανάσης Βαλτινός, πρόεδρος εκείνη τη χρονιά της Ακαδημίας Αθηνών, και ο Νίκος Μαραντζίδης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Τελικά ο κ. Μαραντζίδης έστειλε το κείμενο της παρουσίασης του, γιατί λόγοι ανεξάρτητοι της θελήσεώς του τον ανάγκασαν να μείνει στη Θεσσαλονίκη. Ο κ. Βαλτινός δεν χρησιμοποίησε το αυτοκίνητο της Ακαδημίας, αλλά πήγε στο Λεωνίδιο με αυτοκίνητο φιλικού του ζευγαριού.
 
Όταν ξεκίνησε η εκ μέρους του Θανάση Βαλτινού παρουσίαση του βιβλίου, περίπου δέκα άτομα, από τα οποία τα περισσότερα  είχαν πάει από την Αθήνα στο Λεωνίδιο για την παρουσίαση, λες και είχαν αποστολή. Και τα δέκα, άντρες κάποιας ηλικίας και γυναίκες, σηκώθηκαν όρθια και με αγριότητα άρχισαν να κραυγάζουν και να χειρονομούν, απειλώντας τον Πρόεδρο της Ακαδημίας. Άναρθρες οι κραυγές τους. Ξεχώρισα ότι τίποτε δεν λεγόταν για τις μάχες του Λεωνιδίου και του Αγίου Βασιλείου, αλλά κυρίως για το Μον Παρνές, το Κυπριακό, τους Άγγλους…
 
Ο συντονιστής της παρουσίασης ήρθε σε δύσκολη θέση. Τους παρακάλεσε να σιωπήσουν και αν έχουν να πουν κάτι για το βιβλίο θα τους δώσει τον χρόνο να μιλήσουν. Τίποτε αυτοί για το βιβλίο, εξακολούθησαν να φωνάζουν και να χειρονομούν. Οι σύνεδροι ήρθαν σε αμηχανία. Μερικοί φοβήθηκαν και αποχώρησαν. Άλλοι έμειναν ως θεατές, από περιέργεια για να δουν την εξέλιξη… Ο Θανάσης Βαλτινός όλοι την ώρα ήταν ατάραχος και τους έβλεπε με ένα χαμόγελο στα χείλη, καθόλου ειρωνικό. Είχε αντιμετωπίσει πολύ χειρότερα στη ζωή του, όπως μας είπε στο τραπέζι που ακολούθησε. Συνέχισε να ομιλεί παρά τις κραυγές και τα όσα προσβλητικά ελέγοντο σε βάρος του. Τελείωσε την ομιλία και αυτοί συνέχεια φωνασκούντες και χειρονομούντες βγήκαν στον περίβολο της αίθουσας, όπου παρά λίγο να πιαστούν στα χέρια με κάποιους συνέδρους που τους κατηγόρησαν για τραμπουκισμό.
 
Η ομιλία - παρουσίαση του Θανάση Βαλτινού
 
Για την ιστορία γράφεται η ομιλία - παρουσίαση του Θανάση Βαλτινού στο 8^ο Τσακώνικο Συνέδριο, στο Λεωνίδιο, του βιβλίου του υπογράφοντος «Πώς γράφτηκε ο εμφύλιος. Πώς περιέγραψαν οι δύο πλευρές τις μάχες του εμφυλίου Λεωνιδίου - Αγίου Βασιλείου (21-22 Ιανουαρίου 1949). Case study για την ιστορία του εμφυλίου πολέμου» (Έκδοση Αρχείου Τσακωνιάς - 2016):
 
«Το βιβλίο το έχω διαβάσει από καιρό και το εκτίμησα. Το διάβασα πάλι πρόσφατα. Το βρήκα εξαιρετικό από την άποψη του γραψίματος. Παραστατικό, σαφές και απολύτως πληροφορημένο, χαρακτηριστικά που αποτελούν βασική προϋπόθεση ενός ιστορικού συγγραφέα. Ο κ. Παπαθανασόπουλος είναι ένας γνωστός συγγραφέας, έχει γράψει και άλλα βιβλία πολύ ευρέος φάσματος, ωστόσο το παρουσιαζόμενο βιβλίο έχει καθαρά ιστορικό χαρακτήρα.
 
Η βασική αρετή του συγγραφέα είναι η τεκμηρίωση και η αντικειμενικότητα. Οι προσωπικές του πεποιθήσεις, ιδεολογίες, απόψεις μπαίνουν στην άκρη, ώστε να μην παρεμβαίνουν και να μην επηρεάζουν τον αναγνώστη, όπως συμβαίνει σε άλλα ιστορικά κείμενα, που μόνο ιστορικά δεν είναι.
 
Το θέμα του βιβλίου είναι οι μάχες του Λεωνιδίου και του Αγίου Βασιλείου στην Κυνουρία. Ήσαν μάχες αποφασιστικής σημασίας για την έκβαση του Εμφυλίου. Συνέβησαν στις αρχές του 1949, όταν οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Εθνικού Στρατού είχαν αρχίσει, αλλά δεν είχαν ολοκληρωθεί. Εγώ προσωπικά  διατηρώ μνήμες από εκείνη την εποχή. Όταν ήμουν στο Γυμνάσιο θυμάμαι τους ΛΟΚατζήδες, που είχαν περάσει και είχαν μείνει στην Τρίπολη.
 
Συμπληρωματικά στα όσα γράφει το βιβλίο να αναφέρω μια κρίσιμη στιγμή της μάχης του Αγίου Βασιλείου, όπως μου την διηγήθηκε ο πρωταγωνιστής της, ο έφεδρος Ανθυπολοχαγός Περικλής Μαντέλης. Πριν ξημερώσει η 22^α Ιανουαρίου 1949 και πριν ξεσπάσει η επίθεση των ΛΟΚατζήδων, μια μικρή διμοιρία των ανταρτών, με, αν θυμάμαι καλά, διμοιρίτισσα την αδελφή του Πρεκεζέ Παρασκευή, ανέβαινε προς την κορυφή του υψώματος, που δέσποζε στον Άη Βασίλη. Αυτή η αντάρτικη διμοιρία έπεσε πάνω στους διοικητές των δύο μοιρών των ΛΟΚ, ταγματάρχες Παπαθανασίου και Ψαράκη. Επικεφαλής τους ήταν ο επίσης ταγματάρχης Λουμάκης, ως αρχαιότερός τους. Στο ασθενικό φως της χαραυγής οι αξιωματικοί νόμισαν ότι ήσαν δικοί τους άνθρωποι, που έρχονταν προς το μέρος τους και πήγαν να τους μιλήσουν φιλικά. Έκπληκτοι όμως διαπίστωσαν ότι ήσαν αντάρτες, με τα όπλα τους έτοιμα να βαρέσουν. Θα τους έπιαναν οι αντάρτες και ίσως άλλη να ήταν η πορεία της μάχης αν δεν σώζονταν χάρη στην παρέμβαση του εφέδρου Ανθυπολοχαγού των ΛΟΚ Περικλή Μαντέλη. Με τον Μαντέλη γνωρίστηκα αργότερα, όταν υπηρετούσα ως έφεδρος αξιωματικός στη 5^η Μοίρα Καταδρομών, στη Δράμα. Στην αρχή μου είχε κάνει κάποιες νύξεις και αργότερα μου αποκάλυψε ότι αυτός γλύτωσε τους ταγματάρχες και αμέσως μετά εκδηλώθηκε η πετυχημένη επίθεση των ΛΟΚατζήδων.
 
Το βιβλίο περιγράφει με ακρίβεια, με ακρίβεια ωρολογίου, όλα τα περιστατικά των μαχών Λεωνιδίου και Αγίου Βασιλείου. Ως προς τη Μάχη του Αγίου Βασιλείου η περιγραφή βασίζεται κυρίως στα σήματα που έστελνε η στρατιωτική διοίκηση, σήματα που στέλνονταν την ώρα της μάχης. Είναι αξιοθαύμαστη η επιμέλεια, η προσοχή και η προσπάθεια του συγγραφέα να αποδώσει (και αποδίδει) τη μάχη κατά τρόπο συναρπαστικό. Και βεβαίως τα σχόλια που ακολουθούν πλαισιώνουν τα κύρια ιστορικά χαρακτηριστικά.
 
Από την άλλη μεριά ο συγγραφέας του βιβλίου έχει τις βασικές αρετές του ιστοριογράφου, την αντικειμενικότητα και την αρτιότητα. Επίσης σημαντική είναι η λεπτομερής παρουσίαση των πηγών του. Ο Παπαθανασόπουλος αναφέρει κάθε φορά το ποιοι είναι οι συνομιλητές του, οι πληροφορητές του και από τη μια μεριά και από την άλλη. Νομίζω ότι σε έναν σχετικά επαρκή αναγνώστη του βιβλίου είναι αρκετά εύκολο να καταλάβει την επιστημονική θέση του συγγραφέα, την ουδέτερη κατά κάποιο τρόπο και την αντικειμενική παρουσίαση των πραγμάτων.
 
Πρέπει τέλος να πω ότι ο συγγραφέας δεν κρύβει τη δική του προσωπική, ιδεολογική ή πολιτική του τοποθέτηση, που επίσης είναι μια αρετή και που βεβαίως δεν επηρεάζει κατά κανένα τρόπο την ακεραιότητα και αντικειμενικότητά του στη συγγραφή του βιβλίου».
 
Επίλογος
 
Για πρώτη φορά γράφω κάτι δημόσια, που με αφορά. Το έκαμα γιατί ανάμεσα σε αυτό το κάτι υπάρχουν σημαντικές απόψεις του Θανάση Βαλτινού για τον εμφύλιο, που πρέπει να μείνουν ως παρακαταθήκες αλήθειας και εντιμότητας. Τα βιβλία του, τα σχετικά με τον εμφύλιο, απομυθοποιούν τα γραφόμενα ψεύδη. Είναι η αλήθεια μέσα στην ομίχλη της αποπληροφόρησης. Το βιβλίο του «Ορθοκωστά» -ιστορικό Μοναστήρι της Κυνουρίας, που οι άνδρες του ΕΛΑΣ μετέτρεψαν σε χώρο φυλάκισης και εκτέλεσης των αντιφρονούντων- είναι δίστομη μάχαιρα κατά του ολοκληρωτισμού. Γράφει σε ένα σημείο ότι ο σκοπός του ΕΛΑΣ ήταν να εξουδετερώνει όσους δεν τον ακολουθούσαν: ή τους σκότωνε ή τους κολλούσε  τη ρετσινιά του προδότη… (Από την έκδοση της «Εστίας», σελ. 110).   
 
Ο Θανάσης Βαλτινός θα μείνει στην ιστορία ως ένας χαρισματικός συγγραφέας  και ως ένας γενναίος αγωνιστής της ελευθερίας και της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Ο Δήμος Νότιας Κυνουρίας (έδρα το Λεωνίδιο) τιμώντας το έργο και την προσφορά του συντοπίτη του στα ελληνικά γράμματα, επί προηγουμένου Δημάρχου Χαράλαμπου Λυσίκατου, τον ανακήρυξε ομοφώνως επίτιμο Δημότη του και του επέδωσε τιμητικά το κλειδί του Δήμου.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου
 
*Στο «Ιδεολογία και αίμα», με συμβουλή του Θανάση Βαλτινού,  άλλαξε ο τίτλος σε «Εμφύλιες Μάχες Ιδεών - Ο ιδεολογικός εμφύλιος στην Ελλάδα 1946-1960». Εκδόθηκε από το «Επίκεντρο» το 2018.
** Κυκλοφορήθηκε από το «Αρχείο Τσακωνιάς» το 2016 με τον τίτλο «Πώς γράφτηκε ο Εμφύλιος - Πώς περιέγραψαν οι δύο πλευρές τις μάχες του εμφυλίου Λεωνιδίου - Αγίου Βασιλείου (21-22 Ιανουαρίου 1949). Case study για την ιστορία του εμφυλίου πολέμου».
*** Κατά τον Βουρνά και άλλα στελέχη της Αριστεράς, ο Τσουκόπουλος ήταν το εξιλαστήριο θύμα της ηγεσίας του ΚΚΕ για τις ήττες στις Μάχες Λεωνιδίου και Αγίου Βασιλείου Κυνουρίας.      
**** Διοικητής των ΛΟΚ στη μάχη του Αγίου Βασιλείου.

Απεβίωσε ο Χρήστος Γιανναράς

 
Ο Χρήστος Γιανναράς έφυγε χθες από τη ζωή πλήρης ημερών, σε ηλικία 89 ετών, αφήνοντας πίσω του πλούσιο συγγραφικό έργο, αλλά και μια μακρά και καταξιωμένη ακαδημαϊκή πορεία στον χώρο της φιλοσοφίας.
 

Το συγγραφικό του έργο περιστράφηκε κυρίως γύρω από την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, ενώ βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες.
 
Την είδηση του θανάτου του ανακοίνωσε ο γιος του, Σπύρος Γιανναράς.
 
Ο Χρήστος Γιανναράς δίδαξε φιλοσοφία για μια περίοδο περίπου 20 ετών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ενώ εκείνος πέρασε ως επισκέπτης καθηγητής και από πολλά άλλα κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα.
 
Ήταν διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου. Υπήρξε, επίσης, επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, του St. Vladimir’s Orthodox Seminary της Νέας Υόρκης, του ΕΚΠΑ και της Σχολής του Τιμίου Σταυρού της Βοστώνης.
 

Από το 1993 έως και μόλις λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Χρήστος Γιανναράς αρθρογραφούσε στην Καθημερινή, ενώ στο βιβλίο του με τον τίτλο «Να Επαναστατήσει η Αξιοπρέπεια» συγκεντρώνει τμήμα των Επιφυλλίδων που είχαν δημοσιευθεί στην Καθημερινή της Κυριακής.
 
Το χρονικά τελευταίο άρθρο του δημοσιεύθηκε στην «Κ» τον περασμένο Φεβρουάριο.
 
Το τελευταίο βιβλίο του, με τον τίτλο «Αντιπαλεύοντας την Παρακμή», κυκλοφόρησε πέρυσι, το καλοκαίρι του 2023, από τις εκδόσεις Αρμός.
 
Ο Χρήστος Γιανναράς γεννήθηκε στην Αθήνα στις 10 Απριλίου 1935. Σπούδασε θεολογία στην Αθήνα και φιλοσοφία στη Βόννη και στο Παρίσι. Από το 1982 μέχρι το 2002 υπήρξε τακτικός καθηγητής της φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα, αρχικά στο τότε ενιαίο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών και μετά στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. Δίδαξε φιλοσοφική ορολογία και μέθοδο, πολιτική φιλοσοφία και πολιτιστική διπλωματία. Επίσης, δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Ελβετίας κ.α.
 
ΠΗΓΗ: Η Καθημερινή

+ π. Κωνσταντίνος Καλλιανός

 
Ο αγαπητός αδελφός και συλλειτουργός Πρωτοπρ. Κωνσταντίνος Καλλιανός από τη Σκόπελο, τακτικός συνεργάτης του ιστολογίου μας για μακρά σειρά ετών, με 539 δημοσιεύσεις σε αυτό, εκοιμήθη ξαφνικά χθες το μεσημέρι και μετέστη από τα γήϊνα προς τα ουράνια, από τα πρόσκαιρα στα αιώνια, από τα φθαρτά στα άφθαρτα, προκειμένου να συναντήσει τον Πλάστη και Δημιουργό του.
 

Είχε σταματήσει εδώ και λίγο καιρό να μου στέλνει τα υπέροχα, εύγλυπτα και κυριολεκτικά παπαδιαμαντικά λαογραφικά κείμενά του, τα οποία δημοσιεύονταν στο Ημερολόγιο Αποδημίας κάθε Δευτέρα, γιατί δεν αισθάνονταν πολύ καλά στην υγεία του.
 
Δεν είχαμε συναντηθεί ποτέ διαπροσωπικά. Επικοινωνούσαμε πάντα μεταξύ μας με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail). Πρόσφατα, στις 16 Απριλίου, του έστειλα αυτό το μήνυμα:
 
«Αδελφέ μου καλησπέρα!
Χαθήκαμε!
Εύχομαι να είσαι καλά.
Ετοιμαζόμαστε για τις Μεγάλες Ημέρες!!!
Αναστάσιος»
 
Μου απάντησε, στις 20 Απριλίου, με τα παρακάτω λόγια:
 
«Ευχαριστώ καλέ κι ευγενικέ μου π. Αναστάσιε, που μέσα στη ζάλη της καθημερινότητας με θυμήθηκες.
Μπορεί να μη γνωριστήκαμε, όμως η μακροχρόνια συνεργασία μας και άψογη ήταν, φιλόξενη, φιλάδελφη και με γνήσια ἀγάπη ήταν και είναι στεφανωμένη.
Γιατί δε λησμονῶ αυτή μας την φικόλακο φιλία. Ὅμως ἐδῶ και καιρό  ταλαιπωροῦμαι ἀπό ἀσθένειες, που με ἔχουν καταστήση ἀνίκανο ακόμα και να λειτουργήσω.
Εὔχου πολυσέβαστέ μου π. Αναστάσιε, νά κατορθώσω να ξανακαθίσω στην ἁγιασμένη ὀμάδα τοῦ Η.Α., ποῦ με ανάπαυε τόσο.
Ζητῶ να με συγχωρέσεις καῖ να εὔχεσαι για μένα.
Ευχές στην οικογένεια.
Καλή Βαγιανή και πάντερπνα εισόδια στη Μ. Εβδομάδα.
Ἀσπάζομαι φιλεόρτως και φιλαδέλφως το χέρι Σου.
Ελάχιστος παπα-Κων.»
 
Επίσης, μου έστειλε και την παρακάτω φωτογραφία, με λεζάντα: «Στο βάθος το Άγιο Όρος». Πάντα μου έστελνε φωτογραφίες από τον πανέμορφο τόπο του, για να συνοδεύουν τα λογοτεχνικά κείμενά του και πάντοτε οι φωτογραφίες του συνοδεύνταν από λεζάντες.
 

Απευθύνουμε αυθόρμητη ικεσία προς τον ζωοδότη και φιλάνθρωπο Κύριο, όπως αναπαύσει τον μεταστάντα στις ολόφωτες σκηνές των αγίων Του.
 
Καλό παράδεισο να έχει.

1ο Ετήσιο Μνημόσυνο π. Ηλία Αλευρά

 
Ήταν πέρσι σαν σήμερα που εκοιμήθη ο «Άγιος της Αργολίδας», ο πνευματικός μας πατέρας Πρωτοπρ. Ηλίας Αλευράς. Προσευχόμαστε ο Άγιος Θεός μας να τον κατατάξει "Ἐν σκηναῖς δικαίων". Κορυφαίες του βίου μας στιγμές είναι αυτές. Τις κρατάμε με ιερό δέος και μνήμη ζωντανή.
 

Προς τιμήν και μνήμην του μακ. π. Ηλία, η κατηχήτρια της εκκλησίας μας στο Bristol, Λαμπρινή Δελλαπόρτα, ετοίμασε μια πανέμορφη ζωγραφιά με μολύβια, που απεικονίζει τον π. Ηλία τελούντα την Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία. Την ευχαριστούμε για την ευγενική της διάθεση και τη συγχαίρουμε για το πολύ όμορφο αποτέλεσμα.

+ Καθ. Γεώργιος Π. Πατρώνος

 

Διακονώντας δια βίου τον Λόγο

(24/2/1935 - 15/8/2021)

 

Στις 15 Αὐγούστου 2021 ἐκοιμήθη μία μεγάλη, μά σεμνή καί ἀθόρυβη, μορφή τῆς σύγχρονης Ἑλλάδας καί τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ὁ Γεώργιος Πέτρου Πατρῶνος, Ὁμότιμος Καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἄρχοντας Διδάσκαλος τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας.

 

Ἦταν κορυφαῖος, ἀξεπέραστος, χαρισματικός δάσκαλος πού σέ συνέπαιρνε μέ τήν ἁπλότητα καί τήν ἀμεσότητα τοῦ λόγου του. Μύησε στή Θεολογική ἐπιστήμη χιλιάδες νέους ἐπιστήμονες, κληρικούς καί λαϊκούς, στή Θεολογική Σχολή τῆς Ἀθήνας καί, ταυτόχρονα, ἐπί σειρά ἐτῶν, δίδαξε στήν Ἀνωτέρα Ἐκκλησιαστική Σχολή Ἀθηνῶν καί σέ πλῆθος ἄλλες Σχολές, Φροντιστήρια Κατηχητῶν καί Ἱερατικές Συνάξεις πολλῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων στήν Ἑλλάδα καί στό ἐξωτερικό, ἐνῶ ποτέ δέν ἔπαψε νά διακονεῖ μέ τίς γνώσεις καί τήν ἐμπειρία του Κατηχητικές Ὁμάδες, Ἐνοριακές Συνάξεις, πολιτιστικούς Συλλόγους κ.λπ.

 

Γεννήθηκε στό Λέχοβο τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας τόν χειμῶνα τοῦ 1935. Μεγάλωσε μέ πολύ δύσκολες συνθῆκες σέ μία ἐξαιρετικά ταραγμένη περίοδο τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας. Τό σπίτι του πυρπολύθηκε ἀπό τούς Γερμανούς, κινδύνευσε κατά τόν ἐμφύλιο, ὁ πατέρας του φυλακίστηκε ἀδίκως καί ὁ ἴδιος ἔζησε στίς παιδουπόλεις τῆς Θεσσαλονίκης. Τελείωσε τό Δημοτικό Σχολεῖο τοῦ χωριοῦ του καί μέ μύριες στερήσεις τό Γυμνάσιο Καστοριᾶς.

 

Ἡ πρώτη του ἐπαφή μέ τή διδασκαλία ἦρθε ἐνῶ ἀκόμη ἦταν μαθητής στό Γυμνάσιο. Δραστήριος, φιλομαθής, ἔξυπνος, μέ θάρρος καί ἐντυπωσιακή προσωπικότητα πρωτοστατοῦσε στήν κίνηση τῶν Κατηχητικῶν τῆς Καστοριᾶς, διοργανώνοντας διάφορες δράσεις καί ἀναλαμβάνοντας νά κάνει κατηχητικά μαθήματα στούς συμμαθητές του.

 

Ἄν καί μᾶλλον ἡ κλίση του ἦταν πρός τίς θετικές ἐπιστῆμες, ἀποφάσισε νά γίνει θεολόγος ἐντασσόμενος, παράλληλα, ὡς δόκιμο μέλος, στήν ἀκμάζουσα τότε Ἀδελφότητα Θεολόγων «Ἡ Ζωή», ἐργαζόμενος σκληρότατα στά γραφεῖα καί στό κατηχητικό ἔργο καθ᾿ ὅλη τήν παραμονή του σέ αὐτή.

Στίς ἀρχές τῆς δεκαετίας τοῦ ᾿60 ἀποχώρησε ἀπό τήν Ἀδελφότητα. Θέλησε νά ἐνισχύσει τίς προσπάθειες τῆς ἱεραποστολῆς στήν Ἀφρική. Μέ αὐτή τήν προοπτική ἔφυγε γιά μεταπτυχιακές σπουδές στήν Ἀγγλία ὅπου παρέμεινε ἀπό τό 1963 μέχρι τό τέλος τοῦ 1965 ἐντρυφώντας στό πεδίο τῆς Ἱεραποστολικῆς καί τῶν Βιβλικῶν Σπουδῶν, ἐργαζόμενος ἐντατικότατα στίς βιβλιοθῆκες τῶν Σχολῶν, στίς ὁποῖες σπούδαζε, καί συγκεντρώνοντας ὑλικό γιά διδακτορική διατριβή μέ προσανατολισμό στά θέματα τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος.

 

Ἤδη ἀπό ἐκείνη τήν περίοδο εἶχε στραφεῖ στήν ἔρευνα τῆς Ἐσχατολογίας, ἑνός πεδίου πού στή Δυτική Εὐρώπη ἦταν στό ἐπίκεντρο τοῦ ἐνδιαφέροντος, ἐν ἀντιθέσει πρός τήν Ἑλλάδα καί, γενικότερα, τόν Ὀρθόδοξο κόσμο πού ἦταν ἄγνωστο καί στό ὁποῖο ἔγινε ὁ εἰσηγητής τῆς σχετικῆς προβληματικῆς. Μέ μιά φράση οἱ ἐσχατολογικές σπουδές στήν Ἑλλάδα χωρίζονται στήν πρό καί μετά τόν Πατρῶνο ἐποχή.

 

Τόν Δεκέμβριο τοῦ 1965 διέκοψε τίς σπουδές του στήν Ἀγγλία καί παρουσιάστηκε στήν Καστοριά, ὅπου διορίσθηκε Καθηγητής στή Μέση Ἐκπαίδευση. Τά τέσσερα χρόνια πού παρέμεινε στή θέση αὐτή ἄφησε εὐδιάκριτο τό ἀποτύπωμά του, ὄχι μόνο στό σχολεῖο καί στόν μαθητικό χῶρο, ἀλλά σέ ὁλόκληρη τήν τοπική κοινωνία διοργανώνοντας τίς περίφημες Μαθητικές Διαλέξεις, στίς ὁποῖες παρουσίαζε σειρά συγχρόνων κοινωνικῶν, λογοτεχνικῶν, πολιτιστικῶν, θεολογικῶν καί ἄλλων θεμάτων, μέ προοδευτικό πνεῦμα καί σεβασμό στόν ἀκροατή. Τό ἀποτέλεσμα ἦταν οἱ διαλέξεις τοῦ νεαροῦ θεολόγου Πατρώνου νά ἀποτελοῦν τό πολιτιστικό γεγονός τῆς πόλεως καί ὁ ἴδιος, δίχως νά τό ἐπιδιώκει, νά βρίσκεται στό ἐπίκεντρο τῆς προσοχῆς.

 

Κατά τή διάρκεια τῆς θητείας του στό Γυμνάσιο Καστοριᾶς ξεκίνησε νέο κύκλο μεταπτυχιακῶν σπουδῶν στό Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ἀξιοποιώντας τήν ἐμπειρία καί τό ὑλικό πού εἶχε συγκεντρώσει στήν Ἀγγλία.

 

Τό 1970, ἔγγαμος πλέον, κατέβηκε στήν Ἀθήνα ἐργαζόμενος δίπλα στόν Καθηγητή Σάββα Ἀγουρίδη, τόν ὁποῖο σεβόταν καί τιμοῦσε μέχρι τό τέλος. Τό 1975 ἀναγορεύθηκε διδάκτωρ μέ διατριβή πού πραγματεύεται τό θέμα Ἱστορία καί Ἐσχατολογία στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ (ἀπετέλεσε τομή στή σχετική ἔρευνα) καί τό ἑπόμενο ἔτος διορίσθηκε ἐπιμελητής. Ἐπίκουρος ἔγινε τό 1984, Ἀναπληρωτής τό 1987 καί Τακτικός τό 1991. Ἀφυπηρέττησε τό 2002.

 

Κατά τήν πανεπιστημιακή θητεία του διακρίθηκε γιά τήν ἱκανότητα τῆς διδασκαλίας, τήν εὐθύτητα καί τήν εὐγένειά του. Ἦταν πολύ ἀγαπητός στούς φοιτητές, προσηνής, φιλικός, πάντοτε μέ τό χαμόγελο καί τόν καλό λόγο.

 

Ὀξυδερκής ἑρμηνευτής, ἀκούραστος ἐρευνητής, πολυγραφότατος μελετητής. Τά βιβλία του εἶναι δεκάδες, τά ἄρθρα του ἑκατοντάδες, τά κηρύγματα καί οἱ ὁμιλίες του χιλιάδες. Ἔχεις τήν αἴσθηση ὅτι ποτέ δέν ἔλεγε ὄχι σέ κανέναν ἀποδεχόμενος ἀμέτρητες προσκλήσεις σέ συνέδρια, ἱερατικές συνάξεις, κύκλους μελέτης Ἁγίας Γραφῆς, ἐνοριακές συντροφιές, φροντιστήρια κατηχητῶν, παρέες φίλων καί παλαιῶν μαθητῶν του.

 

Τό γραφεῖο του ἦταν πάντοτε ἀνοικτό καί γεμᾶτο φοιτητές. Ποτέ δέ κουραζόταν νά μιλᾶ, νά συζητᾶ, νά ἐξηγεῖ… Εἶχε πάθος γιά τή διδασκαλία, ἀπόλυτο σεβασμό στόν συνομιλητή του, ἀνοχή στούς συναδέλφους του καί ἔλεγε μέ θάρρος καί σοβαρότητα τή γνώμη του.

 

Ἀναμφίβολα, τό πιό δυνατό του σημεῖο ἦταν ἡ διδασκαλία· ἡ παρουσία του στό ἀμφιθέατρο. Τρέχαμε νά τόν ἀκούσουμε μέ πάθος. Σέ κάθε μάθημα περιμέναμε κάτι καινούργιο νά μᾶς πεῖ. Δέν ἔμενε ποτέ στά βιβλία του, τά ὁποῖα ἦταν πρωτότυπα καί πολύ ἐνδιαφέροντα, ἀλλά πάντοτε ἔκανε ἕνα παράλληλο μάθημα στηριγμένο στίς πιό πρόσφατες μελέτες καί στά τελευταῖα συμπεράσματά του. Ἔτσι ὁ φοιτητής ἐπωφελοῦνταν διπλά: στό ἀμφιθέατρο ἀπό τήν προφορική διδασκαλία καί στίς ἐξετάσεις ἀπό τή μελέτη τοῦ συγγράμματος.

 

Τά θέματά του ἦταν πάντοτε σύγχρονα καί ἄκρως ἐνδιαφέροντα: ἱεραποστολή, σχέσεις δύο φύλων, γάμος καί ἀγαμία, ἡ θεολογία στήν καθημερινότητά μας, ἐσχατολογία καί ἱστορία, ἱστορία τῆς Καινῆς Διαθήκης κ.λπ.

 

Τό ἴδιο ἀκριβῶς καί στό μεταπτυχιακό! Στίς συναντήσεις ἔνιωθες ὅτι βρισκόσουν σέ μία ὄμορφη παρέα, ὅπου αἰσθανόσουν ἄνετα οἰκεῖα καί ἀνθρώπινα, ἀλλά ταυτόχρονα ἐνώπιόν σου ἀνοιγόταν ἕνα ἐντατικό ἐργαστήρι μελέτης, πεδίο συζητήσεων καί συνεχοῦς ἀνταλλαγῆς ἀπόψεων καί θέσεων. Ὁ Πατρῶνος ἔβαζε βαθμούς, ὅπως σέ ὅλους ἦταν γνωστό, ἀλλά στό τέλος τοῦ ἑξαμήνου, μαζί μέ τόν βαθμό, εἶχες ἀποκτήσει πολλά περισσότερα μέ ἀνθρώπινο τρόπο, δίχως καλά καλά νά τό καταλάβεις, σχεδόν χωρίς νά τό ἐπιδιώξεις…

 

Γι᾿ αὐτόν τόν λόγο γεμίζαμε, ἐπί δεκαετίες, κατά χιλιάδες τά ἀμφιθέατρα καί τόν ἀκούγαμε κρεμασμένοι ἀπό τά χείλη του.

 

Σημαντικότατο διδακτικό, κατά κυριολεξία ἱεραποστολικό, ἔργο ἀνέπτυξε στήν Ἀφρική, ὅπου διακόνησε σέ συνεργασία μέ τόν Ἀναστάσιο Γιαννουλᾶτο, σημερινό Ἀρχιεπίσκοπο Ἀλβανίας. Τό πέρασμά του ἀπό ἐκεῖ ἦταν καθοριστικό γιά τόν ἴδιο. Ἐφάρμοσε στήν πράξη ὅσα διάβαζε, ὅσα εἶχε μελετήσει, ὅσα γνώριζε ὅτι ἀποτελοῦν τήν καρδιά τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας. Ἦταν ὅμως καθοριστικό καί γιά ὅσους κατήχησε, γιά ὅσους γνώρισε, γιά ὅσους τόν ἄκουσαν νά μιλᾶ καί νά παρουσιάζει μία Ἐκκλησία τῆς ἀγάπης καί τοῦ σεβασμοῦ.

 

Ὁ ἄμβωνας, ἡ ἕδρα ἦταν τό σπίτι του. Ἦταν ὁ φυσικός του χῶρος. Τά διακόνησε, μέ τόν ἕνα ἤ τόν ἄλλο τρόπο περισσότερο ἀπό ἑβδομήντα χρόνια μέ πάθος, μέ συνέπεια, μέ σεβασμό στόν ἀκροατή. Ἐνέπνεε τούς φοιτητές του, συνέπαιρνε τό κοινό του, κρατοῦσε ἀμείωτο τό ἐνδιαφέρον τοῦ ἐκκλησιάσματος.

 

Παρουσίαζε μία εἰκόνα γιά τή συζυγία καί τήν οἰκογένεια ἐντελῶς διαφορετική ἀπό αὐτή πού οἱ περισσότεροι θεολόγοι καί ἱεροκήρυκες παρουσιάζουν. Μέ ἐπίκεντρο τήν ἀγάπη τοῦ ζεύγους, γιά τήν ὁποία πάντοτε μιλοῦσε ὡς κάτι τό ἱερό, πέρα ἀπό ἀγκυλώσεις καί στείρα ἠθικολογία πού τόσα ἔχει κοστίσει στήν ποιμαντική μας καί τόσα δεινά ἔχει ἐπιφέρει στό ἐκκλησιαστικό σῶμα καί τήν κοινωνία, κατόρθωνε νά μᾶς ἀνοίγει τά μάτια, νά διευρύνει τούς πνευματικούς μας ὁρίζοντες μέ τρόπο ἁπλό, πρακτικό καί ἀνθρώπινο.

 

Πολλά τοῦ χρωστᾶμε, ὅλοι ἐμεῖς πού εἴχαμε τή χαρά καί τήν τιμή νά μαθητεύσουμε κοντά του καί αὐτές οἱ στιγμές, οἱ πρῶτες μετά τήν ἐκδημία του εἶναι κάπως περίεργες, καθώς κυριαρχοῦν αἰσθήματα, δέν θά ἔλεγα μόνο θλίψεως, μᾶλλον θά ἔλεγα χαρμολύπης. Κι αὐτό διότι σέ ὅλη του τή ζωή ἀγωνίστηκε μέ πίστη στόν Θεό, σεβασμό καί ἀφοσίωση πρός τόν μαθητή/φοιτητή/ἀκροατή, συνέπεια στήν ἀποστολή του, ἀγάπη πρός τήν Παναγία τήν ὁποία θεωροῦσε προστάτιδά του. Καί πράγματι, ὅπως καί ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται ἦταν!

 

Τόν προστάτευε ἀπό τή γέννησή του, στίς σπουδές του, τόν στήριζε στίς δυσκολίες πού ἀντιμετώπισε καί δέν ἦταν λίγες. Πίσω ἀπό κάθε κρίσιμη καμπή τοῦ βίου του βρισκόταν ἡ Χάρη της. Ἀφηνόταν στά χέρια της μέ ἐμπιστοσύνη κι Ἐκείνη ποτέ δέν τόν ἀπογοήτευσε. Τό ἴδιο συνέβη καί στό τέλος προσφέροντάς του τό ἔσχατο δῶρο: τόν πῆρε μαζί της στούς οὐρανούς κατά τήν Κοίμησή της καί ὁλοκληρώθηκε ἔτσι μία ζωή ἀδιάκοπου ἀγῶνα, συνεχοῦς προσφορᾶς, ἀκάματου μόχθου καί ζωντανῆς ἀγάπης.

 

Ἂς ἔχει ἀνάπαυση μετά τῶν Ἁγίων!

 

Ἄς εἶναι ἐλαφρύ τό χῶμα τῆς πατρίδας του πού θά τόν σκεπάσει!

 

Ἑλ. Ζαρίφη καί Ἀθ. Μουστάκης

 

ΠΗΓΗ: Θεολογικά και άλλα τινά ~ Athanasios Moustakis’ blog