Ἁγιασμένες Μορφές στά νησιά τῶν Βορείων Σποράδων

Στὴ μνήμη τοῦ σεβαστοῦ μου καθηγητοῦ, Ἰω. Χρ. Κωνσταντινίδου

Τά νη­σιά τῶν Βο­ρε­ί­ων Σπο­ρά­δων, δη­λα­δή ἡ Σκι­ά­θος, ἡ Σκό­πε­λος καί ἡ Ἁ­λόν­νη­σος, μαζὺ μέ τά ἐ­ρη­μόν­νη­σα, ὑ­πῆρ­ξαν ἀ­ναμ­φί­βο­λα τό­ποι στο­ύς ὁ­πο­ί­ους κα­τέ­φυ­γαν πνευ­μα­το­φό­ροι πα­τέ­ρες μέ σκο­πό τήν ἄ­σκη­ση, τήν ἡ­συ­χί­α κά­ι τόν ἀ­για­σμό τους. Για­τί ἦ­σαν οἱ τόποι αὐτοὶ, χῶ­ροι ἡ­συ­χα­στι­κοί, ε­ύ­κα­τά­νυ­κτοι, εὐ­λο­γη­μέ­νοι, καί ἐν­θέ­ου θε­ω­ρί­ας, πρίν ἀ­κό­μα ἡ κα­τα­λυ­τι­κή "του­ρι­στι­κή ἀ­ξι­ο­πο­ί­η­ση" το­ύς με­τα­βάλ­λει σέ τό­πους, δυστυχῶς, σαρ­κο­λα­τρί­ας καί εὐ­δαι­μο­νι­σμοῦ.

Ὅ­μως γιά τόν ἀ­να­γνώ­στη πού ἐ­πι­θυ­μεῖ νά γνω­ρί­σει δι­α­φο­ρε­τι­κά, ἀπ᾿ ὅ,­τι τά δι­ά­φο­ρα ἔν­τυ­πα καί οἱ του­ρι­στι­κοί ὁ­δη­γοί πα­ρου­σι­ά­ζουν, τά νη­σιά αὐ­τά, θά γί­νει σύ­ντο­μος λό­γος γιά Μορ­φές Ἁ­γί­ων, πού τά ση­μά­δε­ψαν καί πα­ράλ­λη­λα τά σφρά­γι­σαν μέ τή δω­ρεά τῆς γνή­σιας πνευ­μα­τι­κῆς ζω­ῆς -ἄ­σχε­τα ἄν οἱ με­τα­γε­νέ­στε­ροι τήν ἀ­πο­ποι­ή­θη­καν ἤ με­ρί­μνη­σαν ὥ­στε νά πα­ρα­με­ρι­στεῖ μέ τρό­πο...

Μέχρι τήν πα­ρου­σί­α τοῦ ὀ­σί­ου Ἀ­θα­να­σί­ου τοῦ Ἀ­θω­νί­του, ὁ ὁ­ποῖ­ος ἔρ­χε­ται στίς Βόρειες Σπο­ρά­δες καί συγ­κε­κρι­μέ­να στό Πε­λα­γον­νή­σι, τή ση­με­ρι­νή Κυ­ρά-Πα­να­γιά, τό ὄντως πε­ρί­φη­μο ἐ­ρη­μο­νή­σι κον­τά στήν Ἁ­λόν­νη­σο, γιά τό ἀ­γο­ρά­σει ἀ­πό το­ύς ἐ­κεῖ μο­να­χο­ύς, τό μό­νο πού γνω­ρί­ζου­με εἶ­ναι ἡ πα­ρου­σί­α στή Σκό­πε­λο, μέ ἀν­τί­στοι­χη ἀ­κτι­νο­βο­λί­α καί στά ὑ­πό­λοι­πα νη­σιά, τοῦ Ἁ­γί­ου Ρη­γί­νου πρώ­του, κατὰ τὶς μέχρι σήμερα πληροφορίες μας, Ἐ­πι­σκό­που Σκο­πέ­λου.

Ό Ἄ­γιος Ρη­γῖ­νος, σύμ­φω­να μέ τό λι­τό συ­να­ξά­ρι Του, κα­τά­γον­ταν "ἐξ Ἑλ­λά­δος" καί ἐ­γι­νε Ἐ­πί­σκο­πος Σκο­πέ­λου σέ χρό­νια δύ­σκο­λα, ὅ­ταν ὁ Ἰ­ου­λια­νός ὁ Πα­ρα­βά­της εἶ­χε κη­ρύ­ξει τήν ἐ­πα­να­φο­ρά τῆς εἰ­δω­λο­λα­τρί­ας. Μαρ­τύ­ρη­σε τόν 4ο αἰ. στή Σκό­πε­λο. Ἡ πα­ρά­δο­ση δι­α­σώ­ζει, με­τα­ξύ τῶν ἄλ­λων, ὅ­τι μα­ζί μέ τόν Ἅ­γιο μαρ­τύ­ρη­σαν καί 40 Σκο­πε­λί­τες.

Στή συ­νέ­χεια ἔ­χου­με τήν ἁ­γι­α­στι­κή πα­ρου­σί­α τοῦ Ἁ­γί­ου Ἀ­θα­να­σί­ου τοῦ Ἀ­θω­νί­του, ὁ ὁ­ποῖ­ος ἐρ­χό­με­νος νά λά­βει ὑ­πό τήν προ­στα­σί­α καί τήν πνευ­μα­τι­κή κα­θο­δή­γη­ση τό ἡ­συ­χα­στή­ριο τῆς Κυ­ρα-Πα­να­γιᾶς -τῶν Γυ­μνο­πε­λα­γη­σί­ων ὅ­πως ὀ­νο­μά­ζον­ταν τό­τε. Δὲν εἶναι βέβαιο, ὡστόσο αὐτὸς ποὺ ὑπογράφει τὸ παρὸν, ὑποθέτει πὼς αὐτὴ ἡ καταλυτικὴ παρουσία τοῦ ὀσίου Ἀθανασίου, κι ὁ ἀραγὴς σύνδεσμος τῶν νησιῶν μὲ τὴ Μεγίστη Λαύρα τοῦ Ἁγίου Ὄρους εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴ ὕπαρξη πολλῶν μετοχίων στὰ νησιὰ αὐτὰ, τὸν ἀριθμὸ τῶν ὁποίων δὲν μπορέσαμε νά πληροφορηθοῦμε παρ᾿ ὅλες τὶς προσπάθειες μας.

Ά­σφα­λῶς ἡ πα­ρου­σί­α Του στή γει­το­νι­κή Κυ­ρά Πα­να­γιά θά πρέ­πει νά τό ποῦ­με μέ βε­βαι­ό­τη­τα ὅ­τι προ­κα­θό­ρι­σε καί τήν ἔ­λευ­σή Του στή Σκό­πε­λο πού ἦ­ταν καί ἡ ἕ­δρα τῆς Ἐ­πι­σκο­πῆς τῆς πε­ρι­ο­χῆς ἐ­κε­ί­νης.

Τά στοι­χεῖ­α πού ἔ­χου­με γιά τήν πα­ρου­σί­α ἄλ­λων ἁ­γι­α­σμέ­νων Μορ­φῶν στίς Βόρειες Σπο­ρά­δες μέ­χρι τόν 17ο αἰ. εἶ­ναι, μέ­χρι σή­με­ρα, ἀ­νύ­παρ­κτες.

Τόν 17ο αἰ. λοι­πόν, ὅ­ταν ἀρ­χί­ζουν τά νη­σιά νά συ­νέρ­χον­ται ἀ­πό τήν κα­ται­γι­στι­κή ἐμ­φά­νι­ση τοῦ αἱμ­μο­χα­ροῦς Μπαρ­μπα­ρόσ­σα, ἐμ­φα­νί­ζον­ται τά πρῶ­τα με­τό­χια τοῦ Ἁ­γί­ου ὄ­ρους στά νη­σιά Σκι­ά­θο, Σκό­πε­λο -πι­θα­νῶς καί Λι­α­δρό­μια (Ἁ­λόν­νη­σο)- ἀλ­λά καί στά Ἐ­ρη­μό­νησ­σα. Με­τό­χια τά ὁ­ποῖ­α συν­τε­λοῦν στήν Ὀρ­θό­δο­ξη πνευ­μα­τι­κή ἀ­να­γέν­νη­ση τῶν νη­σι­ω­τῶν μέ τήν πα­ρου­σί­α φω­τι­σμέ­νων κι ἁ­γι­α­σμέ­νων πα­τέ­ρων, πού ὑ­πῆρ­ξαν πα­ράλ­λη­λα κο­μι­στές ἱ. λει­ψά­νων καί πε­ρι­πύ­στων ἱ. Εἰ­κό­νων.

Στή Σκό­πε­λο, στίς ἀρ­χές τοῦ 18ου αἰ. ἔρ­χε­ται, ὕ­στε­ρα ἀ­πό πρόσκληση τῶν Σκοπελιτῶν καί μέ τήν οἰκονομική συνδρομή τοῦ Μητροπολίτου πρ. Ἄρτης Νεοφύτου Μαυρομάτη, ὁ ὅσιος Ἱερόθεος ὁ Ἰβηρίτης γιά νά διδάξει στή ἐκεῖ νεόσύστατο Σχολή. Παράλληλα ὁ ὅσιος κηρύττει καί στηρίζει μέ τόν συμβουλευτικό / ποιμαντικό του τρόπο τούς Σκοπελίτες, ἐνῶ τούς παραδειγματίζει ζῶντας ὁ ἴδιος σέ ἀσκητικό τόπο καί μέ ἡσυχαστικό τρόπο. Μαθητής τοῦ ὁσίου ὑπῆρξε ὁ πολύς Καισάριος Δαπόντες.

Ὁ ὅσιος θά μεταβεῖ ἀργότερα στό νησάκι Γιοῦρα μαζί μέ τόν μαθητή του, τόν ἱερομόναχο Μελέτιο, ὅπου στίς 13 Σεπτεμβρίου 17 θά τελειωθεῖ ἐν εἰρήνῃ.

Στά μέσα τοῦ 18ου ἔρχεται στή Σκόπελο νά διδάξει καί ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, τοῦ ὀποίου εἰκόνα, ἀπό τίς παλαιότερες,  σώζεται στό νησί.

Τήν ίδια ἐποχή στό νησάκι Πιπέρι, βρίσκεται ἡ συνοδεία τοῦ ἁγιασμένου ἱερομονάχου Διονυσίου Ζαγοραίου, πνευματικοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ ἀγιορείτου, καί ἀσκητεύει στό μοναστήρι τῆς Παναγίας Ζωοδόχου Πηγῆς. Εἶναι τὸ μοναστήρι ποὺ ἔγινε μοναχὸς ὁ πολὺς Καισάριος Δαπόντες, λόγιος τοῦ 18^ου αἰ.   

Στὰ τέλη τοῦ 19^ου μὲ  ἀρχὲς τοῦ 20^οῦ αἰ. ἔρχεται στὴ Σκόπελο ὅπου ἐπανιδρύει τὴ διαλυμμένη ἀπὸ τοὺς Βαυαροὺς Μονὴ τοῦ Τιμίου Προδρόμου, ὁ ἰερομόναχος Σωφρόνιος Κεχαγιόγλου, Ἁγιορείτης καὶ φίλος τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου. Ὁ  Γέροντας θὰ συστήσει καὶ ἀδελφότητα μοναζουσῶν ὑπὸ τὴν καθοδήγηση τοῦ πνευματικοῦ του τέκνου, τῆς Ξένης μοναχῆς (Γαλατσάνου). Παράλληλα ὁ συνασκητὴς του, ὁ μοναχὸς Σίλβεστρος Μονοκρούσης, ἀπὸ τὴν Κεφαλληνία, Ἁγιορείτης κι αὐτὸς, θὰ δημιουργήσει καὶ Σχολὴ Βυζαντινῆς μουσικῆς, στὴν ὁποία ἀρκετοὶ νέοι Σκοπελίτες θᾶ φοιτήσουν καὶ θὰ στελεχώσουν τὰ ἀναλόγια τῶν ἐνοριῶν. Τὴ μονὴ τοῦ Προδρόμου θὰ ἐπισκεφτεῖ καὶ ὁ Ἅγιος Νεκτάριος, ὁ ὀποῖος μάλιστα θὰ τὴ θεωρήσει καὶ ἰδανικὸ τόπο γιὰ νὰ ἡσυχάσει.

Τέλος, στὴ γείτονα Σκιάθο θὰ ἔλθει στὰ τέλη τοῦ 18^ου αἰ. ἡ φωτισμένη συνοδεία τοῦ ὁσίου Γέροντος Νήφωνος τοῦ Κοινοβιάρχου, ἡ ὁποία καὶ θὰ συστήσει τὴν περίφημη Μονὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Τὸ μοναστήρι αὐτὸ θὰ βοηθήσει πνευματικὰ ὄχι μόνο τὴ Σκιάθο ἀλλὰ καὶ τὰ ὐπόλοιπα νησιὰ ἀκτινοβολώντας τὸ φιλοκαλικὸ πνεῦμα, τὸ κολλυβαδικὸ.

Μέ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 θὰ ἔλθουν στὴ Σκιάθο πολλοὶ ἁγιορεῖτες πατέρες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ βιογράφος τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἀγιορείτου, ὁ ἱερομόναχος Εὐθύμιος ὁ Σταυρουδᾶς, ὁ οποῖος θὰ καταστεῖ πνευματικὸς τοῦ νησιοῦ.

Τὴν παράδοση τῶν ἱεροπρεπῶν, κατὰ τὸν Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Κολλυβάδων, θὰ συνεχίσει ὁ Σκιαθίτης ἱερομόναχος Διονύσιος ὁ ἐπικαλούμενος Γέροντας, γόνος παλαιᾶς λευιτικῆς οἰκογενείας τοῦ Κάστρου καὶ γιός τοῦ Διδασκάλου τοῦ Γένους Ἐπιφανίου Δημητριάδου. 

π. Κ.Ν. Καλλιανός