Ιωάννης Ζαμπέλιος

 

Ο πρώτος δραματουργός της Επανάστασης

 

Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος (1787-1856) ήταν χρονικά ο πρώτος δραματουργός του νέου εθνικού μας βίου και μεγάλος πατριώτης. Γεννήθηκε στη Λευκάδα, το νησί που από τα Ιόνια είναι εγγύτερα στην Ηπειρωτική Ελλάδα. Όπως γράφει ο Τάκης Μπαρλάς, ο Ιωάννης Ζαμπέλιος από τα νεανικά του χρόνια έως τον θάνατό του έζησε με τη λαχτάρα της ελευθερίας της Ελλάδος. Την έκαμε πράξη σε όλη του τη ζωή και εμπνευσμένο τραγούδι στις τραγωδίες του. Προσθέτει επίσης ότι για τον Ζαμπέλιο μπορεί να επαναληφθεί αυτό που γράφτηκε για τον συμπατριώτη του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη: «Ήταν ο τραγουδιστής που πάντα πολεμά και ο πολέμαρχος που πάντα τραγουδά» (Άρθρο Τ. Μπαρλά εις αφιέρωμα του περιοδικού «Νέα Εστία» για τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του Ιωαν. Ζαμπέλιου, Τόμος 60ός, τεύχος 701, 15 Σεπτεμβρίου 1956, σελ. 1272).

 

Γόνος αρχοντικής οικογένειας ο Ζαμπέλιος έμαθε γράμματα στο νησί του, μεταξύ των οποίων και τα αρχαία ελληνικά. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και πήρε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο τις Πίζα. Δεν σταμάτησε εκεί τις σπουδές του. Συνέχισε στην Παβία και στο Μιλάνο, όπου επιδόθηκε στη γνωριμία και στην καλλιέργεια της λογοτεχνίας. Στο Μιλάνο γνώρισε τον ποιητή Μόντι και τον θεατρικό συγγραφέα Αλφιέρι. Ένα χρόνο έμεινε στο Παρίσι, όπου γνώρισε τον Κοραή και εκείνος τον προέτρεψε να ασχοληθεί με το γράψιμο θεατρικών έργων. Όταν πληροφορήθηκε για την επανάσταση του παπά Βλαχάβα κίνησε για την Ελλάδα προκειμένου να ενωθεί με τους επαναστάτες, αλλά στην Ανκόνα πληροφορήθηκε το τραγικό του τέλος και γύρισε στην Μπολόνια. Το 1810 πεθαίνει ο πατέρας του και επιστρέφει στη Λευκάδα, που ήταν πλέον υπό Αγγλική κυριαρχία. Λόγω των προσόντων του και του κύρους που διέθετε μεταξύ των συμπατριωτών του ανέλαβε τη θέση του εισαγγελέα, από την οποία και παρά την παρακολούθηση των Άγγλων εξουσιαστών προσέφερε  μεγάλες υπηρεσίες στο Έθνος.

 

Το 1819 ο Ζαμπέλιος μυείται στη Φιλική Εταιρεία από τον φίλο και συναγωνιστή του στην Μπολόνια γιατρό Ιωάννη Ζαπραλή και πολλοί κληρικοί και λαϊκοί τον ακολούθησαν. Από τις 10 Ιανουαρίου 1821 με αρκετές προφυλάξεις και ιδιόμορφα καμουφλάζ, λόγω της φιλοτουρκικής στάσης των Άγγλων,  αποβιβάστηκαν στο νησί, σαν κυνηγημένοι πρόσφυγες, οι Έλληνες οπλαρχηγοί και συζήτησαν για την Επανάσταση. Μεταξύ αυτών οι σπουδαιότεροι ήσαν οι Ανδρούτσος, Καραϊσκάκης, Στουρνάρης, Πανουργιάς και από τα νησιά ο Υδραίος Γιακουμάκης Τομπάζης (Πρωτοπρεσβυτέρου Γερασίμου Ζαμπέλη «Ιστορία της Εκκλησίας της Λευκάδος», Λευκάδα, 2003, Τόμος Β΄, σελ. 141). Ανήμερα την Αποκριά πολέμαρχοι και Λευκάδιοι πήγαν στην Εκκλησία και μετά στο αρχοντικό του Ζαμπέλιου. Εκεί ο κάθε οπλαρχηγός είπε τα σχέδιά του και οι κάτοικοι του νησιού ανέλαβαν να τροφοδοτούν τους Αγωνιστές με χρήματα, όπλα, πολεμοφόδια και τροφές. Όταν τέλειωσε η συνάντηση ο γεροντότερος της συντροφιάς είπε το «Πάτερ ημών», ενώ όλοι ήσαν όρθιοι και κάνανε το Σταυρό τους.

 

Το απόγευμα στο εκκλησάκι της Παναγίας των Βλαχερνών, στα δυτικά της πόλεως της Λευκάδας, μαζεύτηκαν ο Ζαμπέλιος, οι οπλαρχηγοί και οι φιλικοί Λευκάδιοι και ορκίστηκαν από τον Πρωτοπαπά της Λευκάδας Ζαχαρία Μοντεσάντο γύρω από ένα τραπέζι, στο οποίο επάνω υπήρχε καιόμενο λιβάνι. Ακολούθησε στην πόλη παλλαϊκός χορός. Τον έσερνε ο Ιωάννης Ζαμπέλιος, ντυμένος με παραδοσιακή στολή. Φυσικά οι Λευκαδίτες δεν έμειναν μόνο στην βοήθεια του Αγώνα. Πέρασαν στις εμπόλεμες περιοχές και έδωσαν το πολεμικό παρών τους.

 

Άξιο είναι να μνημονευθούν οι υπηρεσίες που προσέφερε ο Ζαμπέλιος ως εισαγγελέας  στην υπό αγγλική κυριαρχία Λευκάδα και γενικότερα στα Ιόνια νησιά και στην Ελλάδα. Το έργο του πολύ δύσκολο. Οι Άγγλοι στο «υπό την προστασία τους» Ιόνιο Κράτος κατασκεύασαν ένα κατ’ επίφαση ελεύθερο κράτος. Το Σύνταγμα που καθιέρωσαν και με ολοκληρωτική μέθοδο ψήφισαν έδινε στον Άγγλο αρμοστή τις ύπατες εξουσίες, νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική. Ο Ζαμπέλιος αντέστη με επιχειρήματα για την κατ’ επίφαση δημοκρατία, αλλά        εις μάτην. Με την προσέγγιση στο 1821 τα πράγματα έγιναν δυσκολότερα για τον Εισαγγελέα. Οι Άγγλοι πληροφορήθηκαν από τον Αλή Πασά ότι οι Έλληνες «συνωμοτούν κατά της Πόρτας». Την έρευνα ανέθεσαν στον Ζαμπέλιο. Αυτός, ήδη μέλος της Φιλικής Εταιρείας, απεφάνθη ότι «όσα λέγει ο Αλή Πασάς είναι σκευωρία σε βάρος των Ελλήνων, που κατέφυγαν πρόσφυγες στη Λευκάδα για να σωθούν από αυτόν και ήθελε επιστρέψουν για να τους φονεύσει». Το πόρισμα του Ζαμπέλιου ήταν ισχυρό και λογικό για τους Άγγλους...

 

Ο κλοιός έγινε ασφυκτικός για τον Ζαμπέλιο στην περίοδο του Αγώνα. Οι νόμοι των Άγγλων έγιναν αυστηρότεροι σε βάρος κατοίκων της Λευκάδας που συμμετείχαν στην Επανάσταση. Ο ίδιος στο Ημερολόγιό του γράφει: «Οποία η θλίψις μου να βλέπω υποδίκους ανθρώπους τους οποίους εγώ ο ίδιος παρεκίνησα να πράξωσι το λεγόμενον υπέρ της Πατρίδος έγκλημα». (Άρθρο Γ. Απ. Κατωπόδη «Ο Εισαγγελεύς Ζαμπέλιος», Περ/κό «Εστία». τ. 701, 15/9/1956, σελ. 1289 κ.ε.). Στις δίκες χρησιμοποιούσε κάθε μέσο για να τους αθωώνει, ή να τους επιβάλλει μικρό πρόστιμο, με την εφευρεθείσα από αυτόν κατηγορία ότι πήγαν στην επαναστατημένη Ελλάδα «χωρίς αστυνομική άδεια»... Στην προσπάθειά του είχε συμπαραστάτη τον Άγγλο φιλέλληνα δικαστή Μπέγιενς, που είχε παντρευτεί Ελληνίδα πρόσφυγα, από την Πάργα.

 

Οι Άγγλοι τελικά τον συνέλαβαν, τον φυλάκισαν και τον βασάνισαν για να φανερώσει τους συνενόχους του. Ο Ζαμπέλιος επικαλέστηκε τη θέση του και ζήτησε η υπόθεσή του να εξετασθεί από τον ίδιο τον Αρμοστή Μαίτλαντ, στην Κέρκυρα. Αυτός επηρεασθείς από τον φιλέλληνα γραμματέα του και πληροφορηθείς ότι η Αγγλική Κυβέρνηση θεωρεί τον Αγώνα των Ελλήνων σοβαρή υπόθεση, τον απάλλαξε από κάθε κατηγορία...

 

Παράλληλα με τον Αγώνα του για την απελευθέρωση της Ελλάδος ο Ζαμπέλιος έγραψε θεατρικά έργα. Το πρώτο αφορούσε τον τυραννοκτόνο Τιμολέοντα και παίχθηκε με επιτυχία στο Βουκουρέστι, στα 1819. Ακολούθησαν τα έργα «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» και «Γεώργιος Καστριώτης». Μετά το 1830 εκδόθηκαν έργα του για τους ήρωες της Επανάστασης, από τον «Ρήγα τον Θετταλό», έως τους Μπότσαρη, Διάκο, Καραϊσκάκη, και Ανδρούτσο. Στο έργο του εξάλλου για τον Καποδίστρια υμνεί τον Κυβερνήτη και κάνει έκκληση για ενότητα. (Δημήτρη Σπάθη «Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος και η συμμετοχή του στην οικοδόμηση της νεοελληνικής σκηνής», Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Πρακτικά Θ΄ Συμποσίου, Αθήνα, 2005, σελ. 95 κ.ε.)       

 

Ο Ιωάννης  Ζαμπέλιος συνέχισε να υπηρετεί τη Δικαιοσύνη και μετά την Επανάσταση και έφτασε στον βαθμό του Αρεοπαγίτου, στην Κέρκυρα, όπου και απεβίωσε το 1856, πριν δει ελεύθερα τα Ιόνια νησιά. Γιός του είναι ο μεγάλος ιστορικός μας Σπυρίδων Ζαμπέλιος, ο πρώτος που έγραψε για τη συνέχεια του Ελληνικού Έθνους.

 

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Θυμᾶσαι, ὅταν ἔβρεχε στό παλιό μας τό χωριό;

 

(ἤ, Κάτι σὰν ἐπιστροφή...)

 

Ἄν καὶ ξέρω, πὼς οἱ παλιοὶ Κληματιανοὶ ὅλο καὶ μαζεύονται γύρω ἀπὸ τὴν ἀρχοντικὴ τὴ συντροφιὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν Ἁγίων, εἶπα κι ἐγὼ,  πρὶν ἀναχωρήσω, νὰ καταθέσω αὐτὰ τὰ ἀρυτίδωτα βιώματα, ὄχι γιὰ νὰ ἐντυπωσιάσω -πρὸς τί ἄλλωστε;- ἀλλὰ γιὰ ν᾿ ἀφήσω μιὰ παρακαταθήκη στὶς ἑπόμενες γενιές. Γιατὶ μονάχα ἔτσι θὰ καταλάβουν τὶς ρίζες τους, θὰ μεριμνήσουν νὰ γνωρίσουν βαθύτερα τὴν καταγωγή τους -ἄρα καὶ τὴν ἱστορία τους- καί, τέλος θὰ μπορέσουν νὰ ἀποκτήσουν τὴν βασικὴ ἀρετὴ τοῦ σεβασμοῦ στὶς γενιὲς τῶν παλιῶν Κληματιανῶν, ποὺ πέρασαν πιὰ στὴν ἀντίπερα ὄχθη.

 

Πολλὲς εἶναι, λοιπόν, οἱ ἱστορίες ποὺ παραμένουν στὴν ψυχὴ ζωντανές καὶ πασπαλισμένες νοσταλγία, ἀπὸ τὸ παλιό μας τὸ χωριό. Ἱστορίες ἁπλὲς, χωνεμένες πιὰ στὸ σύθαμπο τοῦ Χρόνου, ἱστορίες ἀφτιασίδωτες, γιατὶ ἦταν γνήσιες, κι  ἀνόθευτες. Ὅπως ἐκεῖνες ποὺ μᾶς θυμίζουν τὶς χειμωνιάτικες καὶ βροχερὲς μέρες στὸ χωριό μας. Τότε, δηλαδή, ποὺ ἡ βαρειά, γκριζόμαυρη συννεφιὰ καπλάντιζε ἕνα γύρω τὸ χωριό, γιὰ νὰ ἔρθει στὴ συνέχεια ἡ βροχὴ νὰ κροταλίσει πάνω στὰ τζάμια καὶ στοὺς τσίγκους, ἀφήνοντας μιὰ περίεργη, μονότονη μουσική, ἐνῶ ἄκουγες ἔξω στὸ δρόμο τὰ βιαστικὰ βήματα κάποιων χωρικῶν, μπερδεμένα μὲ φωνὲς περίεργες> «Ἀρηηηηή, χ’μώνας!».

 

Ὕστερα ἦταν ἐκείνη ἡ μυρωδιὰ ἀπὸ καμμένο ξύλο, ποὺ ἀνάδιναν οἱ καπνοδόχοι, ἀφήνοντας μέσα στὸ γκρίζο τοπίο τὴ σταχτογάλανη κάπνα, ποὺ τὰ πρωϊνὰ εὐωδίαζε τηγανισμένο λάδι ἀπὸ τὶς τηγανίτες ποὺ συνήθιζαν νὰ κάνουν τέτοιες μέρες βροχερὲς οἱ νοικοκυρές. Κι ὅταν γύριζε ἡ μέρα κι ἄρχιζε νὰ σουρουπώνει, μέχρι νἄρθει τὸ βράδυ, ἑτοιμάζονταν οἱ λάμπες, τὰ ξύλα γιὰ τὴ φωτιά, ἐνῶ ἀπό τὴ γειτονιὰ μαζεύονταν δίπλα στὴν παραστιὰ οἱ νοικοκυρές, γιὰ νὰ τὰ ποῦν. Μέχρι νἄρθει τὸ βράδυ μὲ τοὺς περίεργους ἤχους, ἀπὸ τὸ βουητὸ τῆς θάλασσας, τὸ χτύπημα τοῦ ἀγέρα πάνω στὸ ξεχασμένο παραθυρόφυλλο, τὸ τρίξιμο τῶν κλαδιῶν στὰ δέντρα, τὸ ξερὸ τὸ βῆμα τοῦ λησμονημένου διαβάτη.

 

Ἡ νύχτα, λοιπόν, μὲ τὸ πηχτὸ τὸ σκοτάδι, μὲ τὸ ἀνεμόβροχο νὰ σέρνεται πάνω στοὺς τοίχους, ποὺ συνάμα εἶχε καὶ τὴν ἀγωνία της. Τὴν τραγικὴ καὶ θλιμμένη ἀγωνία, ὅταν στὴν οἰκογένεια ὑπῆρχε ἄρρωστος, εἴτε παιδὶ ἦταν αὐτό, εἴτε μεγάλος. Τότε ἡ λάμπα δὲν ἔσβυνε ὁλη τὴ νύχτα, ὅπως  κι ἡ παραστιά, ὅπου τὸ μπρίκι μὲ τὸ ζεστὸ ἦταν πάντα ἕτοιμο. Κι ἡ ἀγωνία νὰ ἀνεβαίνει ὡσὰν τὴ θερμοκρασία στὸ θερμόμετρο... Καὶ περίμεναν, μέχρι νὰ φέξει ὁ Θεὸς τὴ μέρα νὰ φωνάξουν τὸ γιατρὸ ἀπὸ τὴ Γλώσσα, ποὺ ἔπρεπε νὰ τὸν φέρει στὸ σπίτι ὁ ἀγωγιάτης, ὁ ὁποῖος ξεκινοῦσε μὲ τὸ χάραμα, πολλὲς φορὲς μὲ νεροποντὴ ἤ καὶ χιόνι... Δύσκολες ὧρες καὶ τιτάνιες οἱ προσπάθειες, ὄντως.  

 

Πονεμένοι ἄνθρωποι οἱ πρόγονοί μας, δοκιμασμένοι πάνω στὴν κοφτερὴ τὴν κόψη τῆς ἀγωνίας, ποὺ συνόρευε μὲ τὸ θάνατο.

 

Ὑποκλινόμαστε μπροστά τους καὶ μὲ ψιχαλισμένα τὰ μάτια ἀπὸ τὰ δάκρυα τῆς συμπόνιας τοὺς μακαρίζουμε, γιατὶ μέσα ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἀντοχές τους ἀναστηθήκαμε κι ἐμεῖς. Ἤ, ἀμφιβάλλει κάποιος!

 

π. Κ.Ν. Καλλιανός

Νέα Εορτή «Σύναξις των Αγίων Ιατρών»

 

Στην συνεδρία της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου που έλαβε χώρα στις 21 Ιουλίου 2021 υπό την προεδρία της Α. Θ. Παναγιότητος, συζητήθηκε και εξετιμήθη η θυσιαστική και ουσιαστική προσφορά της ιατρικής επιστήμης και των θεραπόντων της στην αντιμετώπιση της σοβούσης πανδημίας.

 

Ως εκ τούτου, αποφασίσθηκε να καθιερωθεί η εορτή «Η Σύναξις των Αγίων Ιατρών» την Κυριακή εκάστου έτους την πλησιέστερη προς την 17ην και την 18ην Οκτωβρίου, κατά τις οποίες εορτάζεται η Σύναξις των Αγίων Αναργύρων και η μνήμη του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά του Ιατρού. Κατά την ημέρα αυτή, της «Συνάξεως των Αγίων Ιατρών», η Εκκλησία θα τιμήσει την όλη συνεισφορά της ιατρικής επιστήμης και των θεραπόντων της προς την ανθρωπότητα.

 

Προσεχώς, εν όψει της Εορτής, θα αποσταλεί σχετική εγκύκλιος του Οικουμενικού Πατριάρχου, καθώς και η Ακολουθία της Εορτής υπό του Σεβ. Μητροπολίτου Ρόδου κ. Κυρίλλου.

 

Ενθαρρύνουμε τις Μητροπόλεις, όπως και τους εκπροσώπους και φίλους του Πατριαρχικού Δικτύου, να διαδοθεί η είδηση αυτή, ώστε να εορτασθεί η Σύναξη των Αγ. Ιατρών με κάθε λαμπρότητα και να τιμηθούν πρεπόντως οι Λειτουργοί στον χώρο της υγείας με την προβολή που τους αξίζει. 

 

Δίκτυο του Οικουμενικού Πατριαρχείου

για την Ποιμαντική Διακονία στον Χώρο της Υγείας

 

ΠΗΓΗ: Ποιμαντική Διακονία στον χώρο της Υγείας

Σπυρίδων Τρικούπης

 

Η πολυσχιδής φυσιογνωμία της Επανάστασης

 

Ο Σπυρίδων Τρικούπης (1788-1873), πατέρας του επτά φορές πρωθυπουργού και αναμορφωτού της Ελλάδας Χαρίλαου Τρικούπη (1832-1896) ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα της Επανάστασης του 1821 και των πρώτων δεκαετιών του Ελληνικού Κράτους. Υπήρξε πολιτικός,  λογοτέχνης, ρήτορας, ιστοριογράφος και διπλωμάτης. Γεννήθηκε στο Μεσολόγγι και ήταν γόνος εύπορης οικογένειας προεστών. Μετά την Ελλάδα συνέχισε τις σπουδές του πρώτα στη Ρώμη και μετά στο Παρίσι, τις οποίες διέκοψε όταν εξερράγη η Επανάσταση. Με το θάνατο του πατέρα του, το 1824, ανέλαβε πληρεξούσιος του Μεσολογγίου. Συνεργάστηκε με τον Μαυροκορδάτο και παντρεύτηκε την αδελφή του Αικατερίνη. Ως εκ του δεσμού του με τον Φαναριώτη πολιτικό ο Σπ. Τρικούπης προσκολλήθηκε στο Αγγλικό Κόμμα.

 

Ως ρήτορας ανέλαβε να εκφωνήσει τον επικήδειο λόγο στον Λόρδο Βύρωνα, ο οποίος έκαμε μεγάλη εντύπωση και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Οι πρώτοι «Λόγοι» του εκδόθηκαν το 1829. Η κύρια βεβαίως ενασχόλησή του ήταν η πολιτική και στη συνέχεια η διπλωματία. Όμως στους Έλληνες έμεινε κυρίως η «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», που έγραψε στο Λονδίνο μεταξύ των ετών 1853 και 1857, όταν ήταν εκεί πρέσβης της Ελλάδος. Σημειώνεται ότι ο Σπ. Τρικούπης διετέλεσε  πρέσβης της Ελλάδος στο Λονδίνο δεκαοκτώ συνολικά χρόνια: Από το 1834 έως το 1837, από το 1841 έως το 1843 και από το 1849 έως το 1862.

 

Ο Σπ. Τρικούπης στην αρχή συνεργάστηκε με τον Καποδίστρια. Όταν αυτός ανέλαβε Κυβερνήτης της Ελλάδος τον διόρισε πρωθυπουργό του και υπουργό των Εξωτερικών, όπως επίσης τον διόρισε προεδρεύοντα στην Επιτροπή για την επίλυση του εκκλησιαστικού θέματος. Όμως ο Σπ. Τρικούπης σύντομα παραιτήθηκε από όλες τις θέσεις, εντάχθηκε στην υπό τους Μαυροκορδάτο και Κωλέττη αντιπολίτευση στον Κυβερνήτη και μαζί τους τον πολέμησε. Η δικαιολογία ήταν ότι θα έπρεπε αμέσως και πριν ορθοποδήσει το Ελληνικό κράτος και αποκτήσει θεσμούς και ομαλότητα, να εφαρμόσει ο Καποδίστριας πλήρεις δημοκρατικές διαδικασίες και παράλληλα να δεχθεί τα προνόμια και τα συμφέροντα των προεστών... Όμως στη συνέχεια λησμόνησαν τις δημοκρατικές διαδικασίες και υπηρέτησαν την απόλυτη μοναρχία της Αντιβασιλείας και της βασιλείας του Όθωνα... Ο Σπ. Τρικούπης συγκεκριμένα κατά την οθωνική περίοδο ορίστηκε πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, Δικαιοσύνης, Παιδείας και Θρησκευμάτων. Επίσης από το 1844 έως το 1849 ήταν αντιπρόεδρος της Γερουσίας.

 

Η ένταξη  του Τρικούπη στο Αγγλικό Κόμμα είχε ασφαλώς επίπτωση στην κρίση του ως προς τα πρόσωπα που περιέγραψε στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως». Όμως αυτή είναι καλογραμμένη και ο ίδιος στα «προλεγόμενά» του εξηγεί την άποψή του και γιατί κατέληξε να γράψει ιστορία των συγχρόνων του. Στην αρχή φέρει το παράδειγμα του Θουκυδίδη. Γράφει σχετικά: «Ο Θουκυδίδης συνέγραψε όχι μόνον την ιστορίαν του καιρού του, αλλά και των ανθρώπων μετά των οποίων επολιτεύθη και επολέμησε και υπό των οποίων έπαθε και ηττήθη. Και όμως όλοι ομοφώνως απέδωκαν εις αυτόν την επωνυμίαν του φιλοδικαίου ιστορικού, ως προτιμώντι την αλήθειαν των συμπαθειών και αντιπαθειών του» (Σπ. Τρικούπη «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» ΔΟΛ, Τόμος 1, Βιβλ. Πρώτο, Α΄ Μέρος, σελ. 7).

 

Έχει δίκαιο πάντως ο Σπ. Τρικούπης στο ότι η συγγραφή της ιστορίας από σύγχρονο δεν μειονεκτεί έναντι αυτής από μεταγενέστερο  καθώς έχει μείζονα σημασία η αναγραφή της αλήθειας. Και προσθέτει ότι ο σύγχρονος έχει προσωπικές γνώσεις και εμπειρίες επί των συμβάντων, ενώ ο μεταγενέστερος στηρίζεται στα όσα βρήκε έγγραφα που σώθηκαν, ή από αυτά που άκουσε. Σημειώνει σχετικά ο Τρικούπης: «Ποιος αγνοεί ότι τα έγγραφα αυτά, εξ αιτίας των περιστάσεων, διηγούνται ως επί το πλείστον άλλ’ αντ’ άλλων, κάποτε εν γνώσει και κάποτε εν αγνοία της αληθείας; Ποίας λοιπόν πίστεως αξία ημπορεί να θεωρηθή ιστορία γραφείσα τοιουτοτρόπως, ό εστίν ανεξέλεγκτος, αναπόδεικτος και ύποπτος;» (Αυτ. σελ. 8).

 

Ο Τρικούπης θεωρείται εκ των οπαδών του Διαφωτισμού. Αυτός λοιπόν δίδει σαφή, αδιάψευστη και αδιάσειστη περιγραφή της επιλογής της 25^ης Μαρτίου ως ημέρας ενάρξεως της Επανάστασης. Γράφει ο Σπ. Τρικούπης ότι ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αποφάσισε κατ’ αρχήν να κατέβει στην Ελλάδα και έστειλε με ειδικούς ταχυδρόμους μυστικά γράμματα στην Πελοπόννησο, στα νησιά και στην Στερεά Ελλάδα. Αυτοί είχαν εντολή να προκηρύξουν ότι σύντομα θα έρθει στην Ελλάδα και να προετοιμαστεί η κάθοδός του. Η σκέψη του ήταν να περάσει άγνωστος στην Τεργέστη και εκεί να επιβιβαστεί σε ελληνικό πλοίο περί την 20ή Νοεμβρίου 1820 και άγνωστος να καταπλεύσει στα παράλια της Μάνης, από όπου «εμελέτα ν’ αρχίση τα ένοπλα κινήματά του την 25^ην Μαρτίου, ημέραν του Ευαγγελισμού, ως ευαγγελιζομένην την πολιτικήν λύτρωσιν του ελληνικού έθνους». (Αυτ. σελ. 39).

 

Στη συνέχεια ο Τρικούπης εξηγεί γιατί ο Υψηλάντης ξεκίνησε την Επανάσταση νωρίτερα και όχι από την Πελοπόννησο στις 25 Μαρτίου 1821, όπως είχε προγραμματίσει. Επείσθη να μεταβεί στη Μολδοβλαχία και από εκεί να ξεκινήσει την Επανάσταση γιατί και οι δύο αυτές ηγεμονίες «εθεωρούντο ως άλλη Ελλάς, οι ηγεμόνες και αυλικοί ήσαν Έλληνες και ο λαός ως ομόδοξος ήτο πρόθυμος να συναγωνισθή τον υπέρ πίστεως αγώνα» (Αυτ. σελ. 39). Τον βεβαίωσαν επίσης ότι θα ταχθούν στο πλευρό του οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι ως ομόδοξοι και υπηρετούντες στη φρουρά των Ελλήνων ηγεμόνων. Ο Υψηλάντης εκ των πραγμάτων απεδείχθη ότι πείσθηκε λανθασμένα να ξεκινήσει την Επανάσταση από τις παραδουνάβιες χώρες. Πάντως δεν είχε αποστεί του σχεδίου του να κατέβει στη συνέχεια στην Πελοπόννησο.

 

Στο να αλλάξουν τα σχέδιά του συνέβαλε επίσης το γεγονός ότι οι ταχυδρόμοι που έστειλε στην Πελοπόννησο συνελήφθησαν, εφονεύθησαν και τα γράμματα του έπεσαν στα χέρια των οθωμανών. Έμαθε επίσης ότι ο Πελοποννήσιος Ασημάκης Θεοδώρου πρόδωσε την ύπαρξη και δράση της Φιλικής Εταιρείας στον Σουλτάνο και ένας Διόδος από την Επτάνησο πρόδωσε την Εταιρεία στον Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Εκείνος που πέτυχε να φτάσει στον προορισμό του, στην Πελοπόννησο, ως απεσταλμένος του ηγέτη της Επανάστασης, ήταν ο Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος, ο Παπαφλέσσας.

 

Ενέργειες επιπόλαιες ανδρών του Υψηλάντη σε βάρος Τούρκων της Μολδοβλαχίας επιτάχυναν επίσης την έναρξη της Επανάστασης. Στις 24 Φεβρουαρίου 1821 εξέδωσε τη γνωστή Προκήρυξη και στις 28 εν όψει της εκστρατείας του στη Βλαχία διέταξε και εψάλη δοξολογία, στην οποία παρέστη ο στρατός, ο ίδιος ως αρχιστράτηγος και ο Μητροπολίτης, που τον έζωσε τη σπάθη και ευλόγησε τη σημαία του. Αυτή έφερε το σημείο του Σταυρού, τα ομοιώματα των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και το «εν τούτω νίκα», στο πλάϊ δε τον φοίνικα και το «εκ της κόνεώς μου αναγεννώμαι». Ακολουθούν τα γνωστά συμβάντα εις Κωνσταντινούπολη, Μολδοβλαχία και Ελληνικό χώρο, που περιγράφει ο Τρικούπης.

 

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Καθημερινά μαθήματα πνευματικῆς ἀθλήσεως

 

«Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, τὶ ποιήσω ὁ ἄθλιος, ὅταν τέλος φθάσῃ, τὸ τῆς ζωῆς μου λοιπόν, ποῦ μοι ὁ δρόμος ὁ ἄκαιρος; ποῦ τὰ ἀξιώματα; ποῦ ὁ πλοῦτος, ποῦ τρυφή; ποῦ ἡ δόξα ἡ πρόσκαιρος; ποῦ τῆς φύσεως, τὸ καινότατον ἄνθος; Ἀλλὰ δεῦρο, πρὸ τοῦ τέλους ὧ ψυχή μου, τῇ Θεοτόκῳ προσπέσωμεν»

(Θεοτοκίον τοῦ «Εσπερινοῦ τῆς 11^ης Ὀκτωβρίου)

 

Τὰ κορυφαῖα μαθήματα Ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας -ἄρα καὶ βιοτῆς- ποὺ λαμβάνει κάθε μέρα ὁ πιστός, εἶναι ἀναμφίβολα καὶ βασικά, ἀλλὰ καὶ κυρίως εύεργετικά, ὥστε νὰ ἀποβάλλει «πᾶσαν βιοτικὴν μέριμναν» καὶ νὰ ἐξετάσει βαθειὰ τὴν ψυχή του. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ Ἐκκλησία κάθε μέρα ἔχει νὰ τοῦ προσφέρει λόγο παραμυθίας καὶ στοργῆς, ὥστε νὰ ἡρεμήσει ἀπὸ τὸν κάματο τῆς καθημερινότητας, νὰ σταθεῖ «ἐνώπιος ἐνωπίῳ» καὶ νὰ ψυθιρίσει αὐτὰ ποὺ ἀπόψε, στὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ διάβασε. Λές κι ἔγραψε ὁ ἴδιος τὸ τροπάριο αὐτό, λὲς καὶ ἔνοιωθε τὴν ἀνάγκη νὰ ἐξομολογηθεῖ ἐκειδὰ στὸ σύνορο τῆς μέρας μὲ τὴ Νύχτα. Νὰ προετοιμαστεῖ δηλαδή, γιατὶ δὲ γνωρίζει τὸ αὔριο κι ἡ ψυχή του δὲν ἀντέχει ἄλλο τὸ βάρος τῶν ὅποιων του ἀστοχιῶν καὶ πράξεων.

 

Κι ἀπευθύνεται στὴν Παναγία Μητέρα, Τὴν Ὁποία «μεσίτρια ἔχει πρὸς τὸν φιλάνθρωπον Θεόν» λογαριάζοντας τὴν Μητρική Της στοργή, στὴν παντοτεινή Της Σκέπη, ὥστε νὰ τοῦ δώσει ἀπαντήσεις στὰ παραπάνω ἐρωτήματα: Ἐρωτήματα φυσιολογικὰ γιὰ κάθε ψυχή, ποὺ γνωρίζει τὰ ὅριά της σ’ αὐτόν τόν κόσμο κι ἀποτάσσεται τὸ κάθε τὶ ποὺ εἶναι περιττὸ, ἀλλὰ πρόσκαιρο.

 

Σφραγίζεις τὰ χέρια Σου καὶ ξαναλές… «Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι τί ποιήσω ὁ ἄθλιος… ἀλλ’ ἐκ τούτων προφθάσα σῶσον με». Ἀμήν.

 

π. Κ.Ν. Καλλιανός