Τοῦ Δωδεκαήμερου ὁ ἐπίλογος…

 

(ἤ, ἀποτιμώντας κι αὐτὲς τὶς Γιορτὲς ποὺ ζήσαμε)

 

Τώρα ποὺ σφαλίσαμε τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα διακοσμοῦσαν γιορταστικὰ τὰ σπίτια, τοὺς δρόμους, τὶς βιτρίνες καὶ τὶς πλατεῖες, τώρα ποὺ τὰ «Χριστουγενιάτικα» δέντρα ξεστολίστηκαν καὶ, ἤ πετάχτηκαν στὰ σκουπίδια,  ἤ, τὰ πλαστικά,  κλείστηκαν στὴν ἀποθήκη, τώρα ποὺ ἡ γιορταστικὴ ἀτμόσφαιρα μεταβλήθηκε σὲ μιὰ σκληρὴ καθημερινότητα, ποιὰ εἶναι, ἄραγε, τὰ ἐρωτήματα ποὺ μᾶς ἀκολουθοῦν; Ἀλήθεια, τί ζήσαμε καὶ σ’ αὐτὲς τὶς γιορτές; Πόσοι ἀπὸ μᾶς -τοὺς πιστοὺς ἐννοῶ κι όχι γιὰ τοὺς ἀδιάφορους ἤ έκείνους σὲ τύπο τοῦ Σκρούτζ, τοῦ ἥρωα δηλ. τῆς Χριστουγεννιάτικης ἱστορίας τοῦ Ντίκενς χαρακτηρἰζουν τὰ Χριστούγεννα ὡς «σαχλαμάρες»-πόσοι, λοιπόν, ἀπὸ μᾶς τοὺς πιστοὺς βιώσαμε κι ἐφέτος τὸ Μέγα Μυστήριο τῆς θείας Ἐνανθρωπήσεως καὶ νοιώσαμε τὴν ἀνάγκη νὰ Τοῦ ἀνταποδώσουμε ἔστω κι ἕνα λόγο εὐγνωμοσύνης γιὰ τὴ Γιορτὴ αὐτὴ ποὺ μᾶς πρόσφερε καὶ παγκόσμια ἔχει τὴν ἴδια ὀνομασία: Χριστούγεννα. Ἄσχετα ἄν ὑποκρινόμαστε τοὺς τάχα προοδευτικοὺς καὶ μὲ σοφιστικὰ ἐπιχειρήματα ἀφαιροῦμε τὴν ἀφετηρία, ποὺ ἔστησε, μᾶς γνώρισε, μᾶς πρόσφερε αὐτὴ τὴ Γιορτή: Τὴν Ἐκκλησία. Γιατὶ εἶναι ἴδιον τοῦ ἀνθρώπινου ἐγωϊσμοῦ νὰ ἀποκαθηλώνει ὅ,τι δὲν τὸν συμφέρει, ὅ,τι τοῦ ἀποκαλύπτει τὶς τυχὸν ἐνοχές του, ὅ,τι τὸν βγάζει ἀπὸ τὸ (λανθασμένο) δρόμο ποὺ ἔχει χαράξει στὴ ζωή του, μὲ τὸ «ἔτσι θέλω», ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ ἄγχος τῆς καθημερινότητας νὰ τοῦ διαταράσσει τὸν ψυχισμό του.
 
Ἑπομένως, οἱ Γιορτὲς αὐτὲς δὲν εἶναι γι’ αὐτοὺς παρὰ μονάχα εὐκαιρίες γιὰ νὰ ξεγελοῦν τὸν ἑαυτό τους ἤ τὸ περίγυρό τους, μὲ δῶρα πολύφορτες ἀπὸ ἀγαθές τράπεζες, μὲ ἐπιθυμία εὐθυμίας, ἀλλὰ καὶ ἐπικοινωνίας. Ὅμως κι ἐδῶ τὰ πράγματα εἶναι πέρα γιὰ πέρα ἐπιφανειακά, γιὰ ἐντυπωσιασμὸ μονάχα καὶ γιὰ νὰ περάσουμε καλά. Κι ἴσως, νὰ ἔχουν δίκιο… Ναι, ἄς μὴ μᾶς φανεῖ παράξενο, γιατὶ ἡ ἰστορία ἐπαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, ὄπως καὶ ἡ πρόταση, νὰ Τὸν ὑποδεχτοῦμε. Ὄχι, ἀσφαλῶς ὅπως ἐμεῖς τὸ  νομίζουμε, ἀλλὰ ὅπως μᾶς τὸ παραδίδει ἡ Ἐκκλησία:
 
«Ὑπόδεξαι Βηθλεέμ, τὴν τοῦ Θεοῦ Μητρόπολιν. Φῶς γὰρ τὸ ἄδυτον ἐπὶ σὲ γεννῆσαι ἥκει. Ἄγγελοι θαυμάσατε ἐν οὐρανῷ ἄνθρωποι δοξάσατε ἐπὶ τῆς γῆς, Μάγοι ἐκ Περσίδος, τὸ τρισόκλεον δῶρον προσκομίσατε. Ποιμένες ἀγραυλοῦντες, τὸν τρισάγιον ὕμνον μελῳδήσατε. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Παντουργέτην». 
 
Ὅμως γιὰ νὰ ποῦμε τὰ πράγματα μὲ τ’ὄνομά τους πρέπει νὰ θυμηθοῦμε, γιατὶ φωτίζουμε αὐτὲς τὶς μέρες τὰ πάντα, ἀνάβοντας πλῆθος ἠλεκτρικὰ λαμπιόνια. Καὶ φοβᾶμαι πὼς πολλοὶ δὲν ἔχουν ὑπόψη τους, πὼς ὅσο κι ἀδιάφοροι καὶ ψυχροὶ νὰ φαίνονται ἀπέναντι στὴ Γιορτή, ἀπὸ τὴν ἄλλη κάτι τοὺς λέει βαθειὰ μέσα τους, πὼς πρέπει ν’ ἀναζητήσουν καὶ τὸ ἄλλο φῶς ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ χρησιμοποιοῦν στὰ στολίδια τους. Τὸ φῶς τῆς γνώσεως, ὅπως ψάλλουμε, τὸ φῶς ἐκεῖνο ποὺ θὰ ξεκαθαρίσει μέσα τους (μας) τὰ πράγματα:
 
«Ὁ λαὸς εἶδεν, ὁ πρὶν ἠμαυρωμένος,
Μεθ' ἡμέραν φῶς, τῆς ἄνω φρυκτωρίας…»
 
Χθές, λοιπόν, κλείσαμε μιὰ σελίδα τῆς ζωῆς μας, μὲ τὴν ἀπόδοση τῶν ἑορτῶν τοῦ Ἁγίου Δωδεκαημέρου γιὰ τοῦ χρόνου. Γιατὶ οἱ Γιορτὲς ποτὲ δὲν θὰ σταματοῦν νὰ ἔρχονται καὶ νὰ μᾶς θάλπουν, ἀλλὰ καί νὰ μᾶς κατηχοῦν. Ἐμεῖς, χρόνο τὸ χρόνο πῶς τὶς βιώνουμε καὶ δεχόμαστε…
 
Ἐπειδή, «ἐπεφάνη ὁ Σωτήρ, ἡ χάρις ἡ ἀλήθεια, ἐν ῥείθροις τοῦ Ἰορδάνου, καὶ τοὺς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ, καθεύδοντας ἐφώτισε• καὶ γὰρ ἦλθεν ἐφάνη, τὸ φῶς τὸ ἀπρόσιτον».
 
Μακάριοι ὅσοι γίνανε κι ἐφέτος κοινωνοὶ αὐτοῦ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀπροσίτου…
 

π. Κ.Ν. Καλλιανός

Μόνο λέξεις

 
Λίγες λέξεις για τις λέξεις...
 

Όλη μας η ζωή, όλη μας η γήϊνη πορεία, στηρίζεται στη βάση της επικοινωνίας, της έκφρασης... στηρίζεται στις λέξεις...
 
Άλλωστε... μονάχη έγνοια η γλώσσα μας...
 
Μια ζωή να ψάχνουμε για τις λέξεις, για τις κατάλληλες λέξεις...
 
Βοηθός και συνοδοιπόρος στο μονοπάτι αυτό ο φίλος Καθ. Γ. Μπαμπινιώτης και όχι μόνο...
 
Το λεξικό του πάντα πάνω στο γραφείο... χιλιοανοιγμένο... μυριοχρησιμοποιημένο... τα φύλλα του άρχισαν να φθείρονται από το αδιάλειπτο ξεφύλλισμα.
 
Οι τόνοι φυγαδεύθηκαν, τα σημεία στίξης απλοποιήθηκαν, τα γράμματα άλλαξαν (π.χ. αυγό ή αβγό), όμως το αίσθημα του σεβασμού στις ελληνίδες λέξεις, όπως ανάλογα στις ελληνίδες καρυάτιδες, παραμένει πάντα ισχυρό και σταθερό.
 
Την αξία των λέξεων -πάντως- μας την υπενθυμίζουν και υπογραμμίζουν με έμφαση πάντα οι εντάλαντοι Ποιητές μας.
 
Που να ξεχωρίσεις, που να τολμίσεις να αναφέρεις ονόματα. Όσα κι αν αναφέρεις πάντα κάποιος ταπεινός, αλλά όχι λιγότερο ελλόγιμος, θα κρύβεται σε ένα μικρό δωματιάκι, μπροστά σε ένα απλό γραφειάκι και θα παιδεύεται να ανακαλύψει την αρμόζουσα για την περίσταση λέξη.
 
Κι αν δεν καταφέρει να βρει αυτήν ακριβώς που αναζητά, τότε... τότε θα τολμήσει να πλάσει μια νέα, θα ποιήσει μια καινούργια και θα εμπλουτίσει έτσι τη βασίλισσα γλώσσα μας.
 
Οι λέξεις... τα φύλλα της ψυχής μας!!!
 
Τάσος Βυζάντιος

Γρηγόριος Κωνσταντάς

 

Ο ακατάβλητος δάσκαλος και πατριώτης

 

Ο ιεροδιάκονος Γρηγόριος Κωνσταντάς (1758 - 1844) περιγράφεται λακωνικά από τον αείμνηστο καθηγητή Κωνσταντίνο Βουρβέρη ότι ήταν «ο υπέροχος λειτουργός της Παιδείας, και ταπεινόφρων φορεύς υψηλού εθνικού φρονήματος, ο οποίος ανάλωσε αμισθί τας πνευματικάς και ψυχικάς του δυνάμεις εις την υπηρεσίαν της Πατρίδος». Ο ίδιος σημειώνει ότι ο μόνος που εκτίμησε την αγάπη του Κωνσταντά προς την επιστήμη, την προσήλωσή του στη χριστιανική πίστη και στην Πατρίδα  και την αγάπη του προς τη νεολαία ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας. Μετά τον θάνατο του κυβερνήτη ο Κωνσταντάς «εδιώχθη, δεν επηνέθη, ελησμονήθη γηράσκων και από την επίσημον Εκκλησίαν, μη κριθείς άξιος ουδέ μικράς συντάξεως, παρά τας προς Αυτήν και το Έθνος υπηρεσίας του» (Κων. Βουρβέρη «Γρηγόριος Κωνσταντάς ο διδάσκαλος του Γένους», Εκδ. Ελληνικής Ανθρωπιστικής Εταιρείας, Αθήναι, 1974, σελ. 22).
 
Ο Κωνσταντάς σε σύντομη αυτοβιογραφία του, την οποία απέστειλε στον Μητροπολίτη Δημητριάδος και διασώζεται στην Βιβλιοθήκη των Μηλιών, γράφει ότι γεννήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 1758 στις Μηλιές του Πηλίου, όπου και εδιδάχθη τα κοινά γράμματα και την αρχαία ελληνική. Στο 21^ο έτος του χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος, ιερατικό βαθμό στον οποίο έμεινε έως το τέλος της ζωής του. Συνέχισε τις σπουδές του στον Άθωνα, στη Χίο, στην Κωνσταντινούπολη, στο Βουκουρέστι και στη Βιέννη, πόλη στην οποία εξέδωσε μαζί με τον επίσης γεννημένο στις Μηλιές εξάδελφό του ιερομόναχο Δανιήλ Φιλιππίδη τη «Γεωγραφία Νεωτερική».
 
Με την έναρξη της Επανάστασης, συνεχίζει αυτοβιογραφούμενος ο Κωνσταντάς, «αφήκα σχολείο, πατρίδα και κτήματα και ηκολούθησα τους υπέρ πατρίδος και ελευθερίας αγωνιζομένους συμπατριώτας μου... συμπράττων το κατά δύναμιν εις την ανέγερσιν της πατρίδος με πατριωτισμόν και ζήλον απαράμιλλον ως είναι γνωστόν εις όλους τους ομογενείς μου τόσον εκκλησιαστικούς, όσον και πολιτικούς και στρατιωτικούς στερεοελλαδίτας, πελοποννησίους και θαλασσίους.... (Σημ. Από το βιβλίο - διδακτορική διατριβή του πρωτοπρεσβυτέρου π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού, Γεν. Αρχιερατικού Επιτρόπου Ι. Μητροπόλεως Κερκύρας «Γρηγόριος Κωνσταντάς - Ένας λόγιος συζητά με τον Διαφωτισμό και την Παράδοση», Λάρισα, 2017, σελ. 49-51).
 
Στην επαναστατική περίοδο άσκησε τα καθήκοντα του αντιπροσώπου της ανατολικής Ελλάδος στο Βουλευτικό. Τα επιτέλεσε αμισθί και από τα δικά του λίγα χρήματα τρεφόταν επί δέκα οκτώ μήνες. Από το 1824 έως το 1828 διετέλεσε έφορος (υπουργός) Παιδείας και με την ιδιότητά του αυτή περιόδευσε στην επαναστατημένη Ελλάδα, πάλι με δικά του χρήματα. Με εντολή του Καποδίστρια οργάνωσε Δημόσιο Ορφανοτροφείο στην Αίγινα και ανέλαβε διευθυντής του. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια έπεσε σε δυσμένεια και αποσύρθηκε στις Μηλιές, όπου πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Απεβίωσε το 1844.
 
Η τιμιότητα, η αφιλοχρηματία και ο ακραιφνής πατριωτισμός του ιεροδιακόνου Γρηγορίου Κωνσταντά εκτιμήθηκε από την κυβέρνηση της Επανάστασης. Από επίσημα έγγραφα καταφαίνεται ότι ο π. Γρηγόριος παμψηφεί εκλεγόταν, διοριζόταν και στελνόταν σε εμπιστευτικές και μεγάλης σπουδαιότητας αποστολές. Ένα παράδειγμα: Τον Φεβρουάριο του 1822 το Βουλευτικό όρισε τον Κωνσταντά μέλος της διμελούς Επιτροπής, η οποία εξέτασε γιατί ευκατάστατοι χρεωφειλέτες δεν πλήρωναν τα χρέη τους προς την Πατρίδα (Αναστασίου Γούδα «Βίοι παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών», Τόμος Α΄ (Κλήρος), Εν Αθήναις, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, 1869, σελ. 333).
 
Ο Κ. Θ. Δημαράς και οι ιδεολογικοί επίγονοί του κατατάσσουν τον  Γρηγόριο Κωνσταντά στην ομάδα των εκπροσώπων του γαλλικού διαφωτισμού στην Ελλάδα και των δημιουργών του «Νεοελληνικού Διαφωτισμού» (Βλ. σχ. Κ.Θ. Δημαρά «Νεοελληνικός Διαφωτισμός», Έκδ. «Ερμής», Αθήνα, 1998, σελ. 11). Μάλιστα ο Δημαράς χαρακτηρίζει το βιβλίο «Νεωτερική Γεωγραφία», που ο Κωνσταντάς  έγραψε μαζί με τον εξάδελφό του ιερομόναχο Δανιήλ Φιλιππίδη, ως «ένα από τα πιο σπουδαία βιβλία του ελληνικού Διαφωτισμού» (Αυτ. σελ. 96).
 
Η προαναφερθείσα διδακτορική διατριβή του π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού είναι προϊόν καταβολής μόχθου πολλού και δαπάνης χρόνου ικανού. Εντρύφησε στα λυτά χειρόγραφα του Κωνσταντά, πολλά από τα οποία είναι ανέκδοτα, τα ευρισκόμενα στην μεγάλης σπουδαιότητος Βιβλιοθήκη των Μηλεών, και μελέτησε τα εκδοθέντα βιβλία του. Στα συμπεράσματά του σημειώνει: «Άθεος δεν υπήρξε  ο Κωνσταντάς, ούτε αρνητής του σχήματός του και φρόντιζε πάντοτε με τους κατά τόπον επισκόπους να έχει άριστες σχέσεις, όπου και αν πήγαινε... Τα τελευταία χρόνια της ζωής του διετέλεσε επίτροπος του εκάστοτε Μητροπολίτη Δημητριάδος στις Μηλιές, συνεργαζόμενος μαζί του για την πνευματική πρόοδο της εκκλησιαστικής κοινότητας...» (Αυτ. σελ. 427-428).
 
Σε άλλο σημείο ο π. Θεμιστοκλής γράφει πως ο π. Γρηγόριος μετέβη στην Ευρώπη για να σπουδάσει και πολλά από όσα έμαθε τα μετέφερε στο υπόδουλο γένος του. Όταν όμως η Πατρίδα ελευθερώθηκε είχε την άποψη πως πρέπει πλέον να στηριχτεί στις δικές της δυνάμεις και κατόπιν να λάβει ό,τι το χρήσιμο από την Ευρώπη (Αυτ. σελ. 419). Στη διαθήκη του ο Κωνσταντάς  έγραψε ότι είναι «τέκνον γνήσιον της αγίας καθολικής και αποστολικής εκκλησίας, εις τα δόγματα της οποίας εγεννήθη, ανετράφη και έζησε, επόμενος απαρατρέπτως στα όσα εδογμάτισαν οι πνευματοφόροι απόστολοι και μετ’ αυτούς αι θεόπνευστοι οικουμενικαί επτά άγιαι σύνοδοι» (Αυτ. σελ. 401).
 
Ο Μηλεώτης ιστορικός Ρήγας Καμηλάρης (1869 - 1954) γράφει στο πόνημά του το ακόλουθο περιστατικό, χαρακτηριστικό του ανδρός. Το 1827 ήταν στη Σύρο με τον π. Άνθιμο Γαζή. Τους πλησίασαν και έπιασαν συζήτηση μαζί τους προτεστάντες μισιονάριοι. Ο Γαζής διπλωματικά τους άφησε να έχουν ελπίδες ότι θα προσηλυτίσουν Έλληνες Ορθοδόξους. Παρενέβη όμως ο Κωνσταντάς και τους είπε καθαρά: «Η Ορθοδοξία είναι δημιούργημα θείο, εις το πνεύμα το Ελληνικόν θεία βουλή εμπνευσθέν και είναι ηνωμένη ούτω συμφυώς μετά του Ελληνισμού, ως αι σάρκες μετά των οστών εν ζώντι οργανισμώ. Επομένως η δια του δηλητηρίου των μισιοναρίων στέρησις της Ορθοδοξίας από του Ελληνισμού, ως η δια του δηλητηριώδους χιτώνος της Δηϊάνειρας απόσπασις των σαρκών του Ηρακλέους, θα επέφερεν άφευκτον τον θάνατον Αυτού» (Ρήγα Καμηλάρη «Γρηγορίου Κωνσταντά  Βιογραφία - Λόγοι - Επιστολαί», Εκδ. Α. Κωνσταντινίδου, Αθήναι, 1897, σελ. 54).
 
Όπως και άλλοι λόγιοι κληρικοί ο π. Γρηγόριος Κωνσταντάς άφησε τις ανέσεις του εξωτερικού και ήρθε στην Ελλάδα για να βοηθήσει στην αναγέννηση Της. Γράφει σχετικά ο Αναστ. Γούδας: «Ω, πόσο πρέπει να ευγνωμονώμεν τους άνδρας εκείνους, οίτινες εδαπάνων παν ό,τι είχον προς κοινήν ωφέλειαν και διάδοσιν της παιδείας. Πόση διαφορά υπάρχει μεταξύ εκείνων, οίτινες αφήσαντες άνετον εν Βιέννη βίον... ήλθον να ζήσωσι εν Μηλιαίς προς εκπαίδευσιν του έθνους! Πόση διαφορά υπάρχει μεταξύ εκείνων καί τινων εξ ημών, οίτινες καίτοι έμμισθοι υπάλληλοι όντες, δεν συγκατατίθενται όμως να απέλθωσιν εις τας επαρχίας, ίνα μη απολέσωσι τας εν τη πρωτευούση άλλας ηθικάς και υλικάς απολαύσεις...» (Αν. Γούδα «Βίοι Παράλληλοι», Α΄ Τόμος, σελ. 329)...
 

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ποταμοί αγιασμών

 
Παραμονή Θεοφανείων. Προεόρτια των Φώτων. Η Παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας ορίζει συγκεκριμένο λειτουργικό τυπικό για την ημέρα αυτή. Μεταξύ των άλλων Ακολουθιών τελείται και ο Μέγας Αγιασμός.

 
Κυριολεκτικά ποταμοί αγιασμών σε όλη την οικουμένη, κατακλύζουν τις εκκλησίες, τα σπίτια, τα σώματα και τις ψυχές... Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου Σου Κύριε... Ας είναι ο αγιασμός η πανοπλία μας, απέναντι σε έναν σκληρό αντίπαλο, αυτόν της «βασιλικής» πανδημίας!

Μεσολογγίτικα Χριστούγεννα το 1822

 
Τελειώνοντας το επετειακό έτος των 200 ετών από την Παλιγγενεσία ας θυμηθούμε πώς πέρασαν οι Έλληνες στο πολιορκημένο Μεσολόγγι τα Χριστούγεννα του 1822. Είναι ένα καλό παράδειγμα για τους πολιτικούς και τους εκκλησιαστικούς ταγούς μας. Τη σχετική ιστορία διηγείται πανέμορφα η Πηνελόπη Δέλτα. Από τον Οκτώβριο του 1822 είχε αρχίσει η πρώτη πολιορκία του. Ο επικεφαλής των οθωμανικών δυνάμεων Ομέρ Βρυώνης μαζί με τους άλλους πασάδες αποφάσισαν να επιτεθούν τα ξημερώματα των Χριστουγέννων, ξέροντας ότι εκείνες τις ώρες οι Έλληνες είναι όλοι στις εκκλησιές και θα ήταν ουσιαστικά αφύλακτη η  πόλη.
 

Στη δούλεψη του Βρυώνη ήταν ο Γιάννης Γούναρης, αιχμάλωτός του  μαζί με τη σύζυγο και τα παιδιά του. Την προπαραμονή της μεγάλης χριστιανικής γιορτής, που πάρθηκε η απόφαση για την επίθεση, ο Γιάννης προσφέροντας τους καφέδες άκουσε το σχέδιο του τούρκου πασά και χωρίς να διστάσει αγνόησε την τύχη τη δική του και της οικογένειάς του και αποδράσας έτρεξε ως νέος Φειδιππίδης* στο Μεσολόγγι. Έφτασε παραμονή Χριστουγέννων στο σούρουπο, αποκάλυψε το σχέδιο των Τούρκων, οι αρχηγοί τον πίστεψαν και κινητοποιήθηκαν αμέσως.
 
Την ίδια ώρα, διηγείται η Πηνελόπη Δέλτα, ο Ρωγών Ιωσήφ «μάζεψε τους παπάδες και διέταξε να κλείσουν όλες οι εκκλησίες και να ειδοποιηθούν τα ποίμνια πως λειτουργία χριστουγεννιάτικη δε θα γίνει, παρά θα αγρυπνήσουν οι χριστιανοί όλοι στους τοίχους απάνω... Πράγματι οι εκκλησίες έμειναν κλειστές, τα κεράκια σβηστά. Απάνω στα οχυρώματα οι παπάδες ψιθυριστά εγκαρδίωναν και ευλογούσαν τους άντρες και σιωπηλά τους έδιναν την ευχή τους. Έξαφνα, στη νυχτερινή σιωπή, όλα μαζί τα σήμαντρα σήμαναν τη λειτουργία. Και τότε άρχισε το πανηγύρι».
 
Οι Οθωμανοί ορμάνε νομίζοντας ότι θα κάνουν περίπατο, αλλά τα παλικάρια αγρυπνούσαν. Σαν τοίχο ζωντανό προβάλλουν τα στήθη τους στο ανθρώπινο κύμα που ανεβαίνει με λύσσα, σιωπηλά, αρπάζουν τους ξαφνιασμένους Τούρκους, τους σηκώνουν από το χώμα, τους γκρεμίζουν στο χαντάκι... Τρεις ώρες βάστηξε το πανδαιμόνιο. Κουρασμένοι, πατώντας στα πτώματα αποτραβιούνται οι Τούρκοι. Δεκατισμένοι, νικημένοι, αποθαρρυμένοι, υποχωρούν και φεύγουν... Η Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων είχε γίνει, αλλά με μπαρούτι και με αίμα. Έτσι εόρτασε το Μεσολόγγι τα Χριστούγεννα του 1822.
 
Η Πηνελόπη Δέλτα γράφει και για το τι απέγινε ο αφανής ήρωας Γιάννης Γούναρης. Στην Κλεισούρα, στο δρόμο Μεσολογγίου - Αγρινίου υπάρχει ένα ερημοκλήσι, της Παναγίας της Ελεούσας. Εκεί έζησε ως μοναχός, αποτραβηγμένος από τα εγκόσμια, άγνωστος στους περαστικούς και μνημονεύοντας τη δολοφονημένη από τον Βρυώνη γυναίκα του και τα σφαγμένα αγγελούδια του. Και τελειώνει έτσι την ιστορία η φιλόπατρις συγγραφέας: «Δάκρυα ποτέ δεν είδε κανείς στα μάτια του. Τα είχε χύσει όλα σαν έμαθε την εκδίκηση του αφέντη του, που, με το αίμα της καρδιάς του δούλου του, είχε πληρώσει την απελευθέρωση του Μεσολογγιού».
 

Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 
*Ημεροδρόμος Αθηναίος. Για να ζητήσει τη βοήθεια των Σπαρτιατών εν όψει της περσικής επίθεσης διέτρεξε την απόσταση Αθηνών - Σπάρτης σε δύο ημέρες.

Τῆς πρωτοχρονιᾶς οἱ ταπεινοί οἱ στοχασμοί

 

«Λέγει ὁ μαρτυρῶν ταῦτα· ναί ἔρχομαι ταχύ. Ἀμήν. Ναί ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (Ἀποκ. 22, 20)

 

Κι ἐνῶ κάθε χρόνο, τέτοια βραδυά, κρατοῦμε τὴν ἀνάσα μας ἀνάμεσα σὲ δυὸ στιγμές, ἐκείνης, δηλαδή, ποὺ ἀπέρχεται καὶ τῆς ἄλλης  ποὺ πρωτοεμφανίζεται βαφτισμένη μὲ νέο ὄνομα, -π.χ. 2016- καὶ συνοδεύεται ἀπὸ πολλὲς προσδοκίες, ὄνειρα καὶ προπάντων ἐλπίδες. Γι᾿ αὐτὸ καὶ μᾶς μάθανε αὐτὸ τὸ καινούριο,  ἀγχωτικὰ νὰ τὸ περιμένουμε αὐτὴ τὴ βραδυά, τὴ νύχτα, δηλαδή, τῆς 31^ης Δεκεμβρίου, τότε ποὺ ἀνταμώνουν οἱ δεῖχτες τοῦ ρολογιοῦ ἤ ὅταν ἀπὸ τὰ Μ.Μ.Ε. πληροφορηθοῦμε τὴν ἔλευση τοῦ λεγόμενου νέου χρόνου. Κι ἀμέσως κραυγάζουμε, εὐχόμαστε, χαιρόμαστε καὶ πίνουμε εἰς ὑγείαν. Γιατὶ κι ἡ ὥρα τὸ καλεῖ, ἀλλὰ περισσότερο ἐπειδή, μέρα ποὺ ξημερώνει, Πρωτοχρονιά, δηλαδή, πρέπει νὰ εἴμαστε εὔθυμοι, χαμογελαστοί, χαλαροί καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα καρφωμένη στὴν ψυχή, ὅπως τὰ στολίδια στοὺς τοίχους.
 
Ὅμως σὲ λίγη ὥρα, αὐτὸ τὸ πρῶτο σκίρτημα σιγά-σιγά ἀρχίζει ν᾿ ἀτονεῖ, νὰ ἐξατμίζεται, ἀφοῦ οἱ στιγμὲς τίποτε τὸ καινούριο πιὰ δὲν ἐμφανίζουν, γιατὶ δὲν διαφέρουν σὲ τίποτε ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ παρῆλθε. Χώρια ποὺ πάρα πολλὲς κουβέντες μας ἀναφέρονται σ᾿ αὐτὸ ποὺ πέρασε κι ὄχι σὲ αὐτὸ ποὺ μᾶς φάνηκε ὅτι μόλις ἔφτασε.
 
Γιὰ κάποιους ποὺ συνειδητοποιοῦν ἀπόψε τὴν ἐλαχιστότητα καὶ τὴν ἐφημερία τους, αὐτὴ ἡ βραδυὰ εἶναι οὐσιαστικὰ μιὰ ἐρεβώδης νύχτα, τὴν ὁποία καὶ καλούμαστε νὰ ὑπερβοῦμε. Νὰ τὴν ὑπερβοῦμε μὲ φιλόσοφο διάθεση καὶ ἔνθεη πειθαρχία, γιατὶ μονάχα ἔτσι θὰ κατορθώσουμε νὰ αἰτιολογήσουμε τὸ ἑξῆς: Γιατί, τάχα,  καθόμαστε κάθε νύχτα τῆς 31 τοῦ Δεκέμβρη καὶ περιμένουμε νὰ πᾶνε οἱ δεῖχτες τοῦ ρολογιοῦ δώδεκα καὶ ἕνα; Περιμένουμε, ἄραγε, ν᾿ ἀνακαλύψουμε κάτι,  στὸ ἀόριστο, στὸ κρυμένο μέσα στὴν ὀμίχλη ποὺ περιβάλλει αὐτὸ τὸ καινούριο ποὺ ἔρχεται; Κι ὅμως στὸ βάθος ὅλων αὐτῶν ὑπάρχει μιὰ ἀπάντηση, ἀκαθόριστη μέν, ἀλλὰ στὰ θεμελιά της οὐσιαστική. Γιατὶ αὐτὸ ποὺ ἔχει σημασία εἶναι νὰ ἐξακριβωθεῖ, ἄν τελικὰ ἔχουμε καταλάβει τί χρειάζονται τὰ γλέντια, οἱ εὐωχίες, οἱ χαρὲς καὶ οἱ πανηγυρισμοί, αὐτὴ τὴν νύχτα γιὰ τὴν ἔλευση τοῦ λεγόμενου νέου χρόνου. Κι αὐτὸ ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ «νέο», τὸ μόνο ποὺ μᾶς προσφέρει-πασπαλισμένο μὲ τὴ χρυσόσκονη τοῦ ἐνθουσιασμοῦ μας- εἶναι μιὰ παραπάνω γραμμὴ στὸ βιολογικό μας θερμόμετρο, μιὰ  προσέγγιση  στὰ γερατειά καὶ μᾶς σιμώνει, ἀργὰ μέν, ἀλλὰ σταθερά,  στὸ τέλος τοῦ ἐγκόσμιου βίου μας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πικρὴ ἀλήθεια, ποὺ τὴν καλύπτει ὡστόσο, ὅλο αὐτὸ τὸ ἐνθουσιαστικό, γιορτινὸ πνεῦμα.
 
Ὅμως ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο ποὺ δὲν ἔχει προσεχτεῖ ὅσο πρέπει καὶ κυρίως δὲν τὸ ἔχουμε συνειδητοποιήσει: Τὸ ὅτι, αὐτὴ ἡ γιορτινὴ ἀτμόσφαιρα δὲν ἁπλώνεται γύρω μας τυχαῖα. Ἴσως στὸ βάθος της νὰ ὑπάρχει μιὰ μικρὴ σπίθα ἐπιθυμίας νὰ προσεγγίσουμε περισσότερο τὸ Θεό, γι᾿ αὐτὸ καὶ χαιρόμαστε ποὺ ζυγώνουμε τὴν ἀναχώρησή μας ἀπὸ τὸν κόσμο αὐτό. Ἑπομένως κι οἱ πανηγυρισμοὶ γιὰ τὴν ἀποχώρηση τοῦ παλιοῦ καὶ τὴν ὑποδοχὴ τοῦ νέου, στὸ βάθος ἴσως κρύβουν τὴν ἐπιθυμία μας, ποὺ πλησιάζει αὐτὴ ἡ ἀναχώρηση. Ὅσο κι ἄν ἐπιμένουμε νὰ λέμε περισσότερες εὐχές, χρόνια πολλά κ.ἄ. ἀκόμα. Ὅλοι μας θὰ πρέπει νὰ ζοῦμε αὐτὸ τὸ «νέο» στὴν προοπτικὴ τοῦ βιώματος τῶν πρώτων χριστιανῶν: «Ναί ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (Ἀποκ. 22, 20).
 

π. Κ.Ν. Καλλιανός

Πρωτοχρονιὰ 2015, Σκόπελος

Πνευματικές Συνάξεις 2022 στο Bristol

 
Μια νέα δραστηριότητα ξεκινά στην Ελληνορθόδοξη Κοινότητα των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Bristol. Είναι οι διμηνιαίες Πνευματικές Συνάξεις, με κέντρο την ομιλία που θα έχει αφορμή ένα εκκλησιαστικό γεγονός των ημερών.
 

Οι Συνάξεις αυτές θα πραγματοποιούνται, σύμφωνα με το παραπάνω πρόγραμμα, στον ομώνυμο Κοινοτικό Ιερό Ναό και οι ομιλίες θα δίνονται από τον Πρωτοπρ. Αναστάσιο Δ. Σαλαπάτα.