Η πολιτισμική κρίση στη Δύση

 
Η πολιτισμική κρίση στη Δύση είναι άποψη σημαντικών διανοουμένων της του 20ού αιώνα. Μεταξύ αυτών είναι ο Γερμανός φιλόσοφος του πολιτισμού και της ιστορίας Όσβαλντ Σπένγκλερ, του οποίου φέτος είναι τα 90χρονα από τον θάνατό του (1880-1936). Ο Σπένγκλερ έγραψε μεταξύ του 1918 και του 1922 το κλασσικό δίτομο ογκώδες έργο του «Η παρακμή της Δύσης», το οποίο κυκλοφορείται και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Τυπωθήτω - Γιώργος Δαρδανός». Ένας άλλος σημαντικός λόγιος του 20ού αιώνα που υπήρξε κριτικός προς την πολιτισμική πορεία της Δύσης είναι ο Γάλλος Αντρέ Μαλρό, που φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατό του (1901-1976).
 

Ένα από τα πολλά θέματα που θίγει στο πολυδιαβασμένο έργο του ο Σπένγκλερ είναι η στειρότητα του τεχνικά δυτικού «πολιτισμένου» ανθρώπου. Κατά την άποψή του υπάρχει «μια οπωσδήποτε στροφή προς τον θάνατο», με την έννοια ότι «ο άνθρωπος των κοσμοπόλεων δεν θέλει πια να ζήσει: ως άτομο θέλει ασφαλώς, αλλά όχι ως σύνολο… Τα παιδιά δεν εκλείπουν μόνον επειδή έγινε αδύνατο  να τα έχει κανείς, αλλά προ πάντων επειδή… δεν βρίσκει λόγους για την ύπαρξή τους». Ο διαρκής και βαθύς δεσμός του δυτικού ανθρώπου με την θρησκεία, την πατρίδα, τα ήθη και τα έθιμα του έθνους του, το μέλημά του να υπάρξει συνέχεια στην οικογένειά του δεν υπάρχουν στον «τελευταίο άνθρωπο» του (Όσβαλντ Σπένγκλερ «Η παρακμή της Δύσης», Β’ Τόμος σελ. 131).
 
Ο σημαντικός Έλληνας κοινωνιολόγος Ευάγγελος Λεμπέσης (1909-1968) στην εισαγωγή του στη φιλοσοφία του Σπένγκλερ, την οποία έγραψε το 1937, σημειώνει επί των όσων γράφει ο Γερμανός λόγιος: «Ευρισκόμεθα εις την εποχήν του ορθολογισμού, η οποία ήρχισε κατά τον 18^ον και τερματίζεται κατά τον 20όν αιώνα. Είμεθα όλοι τέκνα του ορθολογισμού, είτε το θέλομεν είτε όχι. Το υγιές ένστικτον, η πείρα παλαιών γενεών της υπαίθρου και αι ριζωμέναι αξίαι αντικατεστάθησαν υπό της «κριτικής» των ξερριζωμένων τύπων των μεγάλων πόλεων, που έχουν χάσει πλέον κάθε επαφήν με την φύσιν, με το έδαφος και με την ιστορίαν. Ό,τι δεν μπορούν να αισθανθούν και να ζήσουν οι άνθρωποι αυτοί το μεταβάλλουν εις ψυχράς λογικάς εννοίας, δια των οποίων νομίζουν ότι αιχμαλωτίζουν την ζωντανήν πραγματικότητα και τας οποίας αναλύουν, συνθέτουν εις μάταια σχήματα και συστήματα και επικρίνουν, ζώντες μιαν ζωήν μηχανικήν και αφόρητον, αβεβαίαν και ασταθή. Όλα αυτά τα ονομάζουν «πρόοδον» και όποιος δεν πιστεύει εις αυτήν την μηχανοποίησιν της σκέψεως χαρακτηρίζεται ως “καθυστερημένος”, ως “αντιδραστικός” και ως “δημοκόπος”. Πνευματική έπαρσις και φαντασίωσις, ψυχική πενία, έλλειψις σεβασμού, προσπαθούν ματαίως να υπερνικήσουν την αγωνίαν προ της πραγματικότητος, υπό της οποίας κατατρύχονται» (Η μελέτη του Ευαγ. Λεμπέση αναδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Εποπτεία», τ. 80, Ιούνιος 1983, σελ. 523 κ.ε.).
 
Ο Σπένγκλερ από το 1920 διείδε αυτό που ζούμε και στην Ελλάδα κυρίως κατά τα πρόσφατα σαράντα χρόνια. Γράφει ο Λεμπέσης επί της μελέτης του Γερμανού φιλοσόφου για το πώς κατέρρευσε πολιτισμικά η Ευρώπη: «Η στιβαρά πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία ριζωμένων εποχών και ριζωμένων ανθρώπων ετράπη εις φυγήν προ των ωρυομένων τυχοδιωκτών και απατεώνων… Αισθητισμός και γενικός βερμπαλισμός εκυριάρχουν εις την ατμόσφαιραν του πολιτισμού της Ευρώπης και όλοι οι “σκάρτοι”, οι στερούμενοι ταλάντου, όλοι οι άγονοι και στείροι…, όλοι με μίαν λέξιν οι αποτυχημένοι κατείχον καλπάζοντες εν αλαλαγμώ τον πνευματικόν και καλλιτεχνικόν της Ευρώπης στίβον… Όλος αυτός ο πνευματικός συρφετός εχόρευεν αναιδώς γύρω από τον πολιτισμόν της γηραιάς Ευρώπης».
 
Ο Αντρέ Μαλρώ το 1984 έδωσε συνέντευξη στο περιοδικό Reader’s Digest με θέμα τον δυτικό πολιτισμό. Τίτλος της συνέντευξης στην ελληνική έκδοση του περιοδικού «Ο πολιτισμός μας σε κρίση». Ο Γάλλος διανοούμενος σημειώνει πως στη Δύση η τεχνολογία διαμορφώνει τον άνθρωπο και θριαμβεύει σε βάρος της πνευματικής ζωής του: «Η μηχανή είναι ο κυρίαρχος του κόσμου και αφού υπάρχει μια δομή εξουσίας της μηχανής, όλες οι επενδύσεις, ακόμα και υπό κομμουνιστικό καθεστώς, τείνουν προς όλο και περισσότερες μηχανές. Υπάρχει λοιπόν ένας αγώνας ανάμεσα σε μας και στις μηχανές. Λόγω αυτού του αγώνα ο πολιτισμός μας βρίσκεται σε κρίση - δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία» (Τεύχος 15 στην ελληνική έκδοση του περιοδικού, Δεκέμβριος 1984, σελ. 38-41). 
 
Πολυάριθμα ζητήματα που θέτει ο Σπένγκλερ, δικαιολογώντας την παρακμή της Δύσης, υπάρχουν έως σήμερα. Ο επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Ζιλμπέρ Μερλιό επιβεβαιώνει αυτήν την πραγματικότητα  στο άρθρο του, που δημοσιεύθηκε στο εκτός σειράς περιοδικό της εφημερίδας «Λε Μοντ» (Έκδοση του 2021 «Περί της ιστορίας της Δύσης», σελ. 146-147). Αναφέρει συγκεκριμένα τις ακόλουθες πραγματικότητες: Την κριτική του Σπένγκλερ στον διεθνή χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό, που είναι ολέθριος για τις εθνικές οικονομίες. Την κριτική του προς τις φατριαστικές ολιγαρχίες, που επιβάλλουν τα συμφέροντά τους επί του συνόλου του πληθυσμού. Την αυστηρή κριτική του προς τον Τύπο, ο οποίος είναι εξαγορασμένος από πλουτοκράτες και υποδουλωμένος σε ένα παγκόσμιο επικοινωνιακό δίκτυο, που ομογενοποιεί τη σκέψη. Την αναφορά του για το επερχόμενο τέλος των ιδεολογιών και για την υποχώρηση της Δημοκρατίας. Την προειδοποίησή του για την παράνομη μετανάστευση στη Δύση εργατών από πρώην αποικίες της. Την κριτική του για την καταστροφή του περιβάλλοντος και την εμμονή του στην πρόβλεψη ότι θα υπάρξει σύγκρουση πολιτισμών.
 
Γενικά η σκέψη του Σπένγκλερ επηρέασε τη σκέψη νεότερών του λογίων, όπως των Όργουελ, Τόινμπι, Χάντινγκτον κ.α. Η επιρροή του αυτή εξηγεί και την διάρκεια της αποδοχής του. Ο Αντόρνο είπε ότι ο Σπένγκλερ «με το δίκιο του εκδικείται με την πένα του τα όσα συνέβησαν στην εποχή του». Σημείωση του γράφοντος: Πού να ζούσε κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο και έως τις ημέρες μας…
 
Τα προαναφερθέντα, που πρόβλεψε ο Σπένγκλερ, βρίσκουν εφαρμογή και στην τρέχουσα ελληνική πραγματικότητα. Πολλοί Έλληνες νέοι λ.χ., λόγω της παραζάλης στην οποία τους έχει οδηγήσει ο περιρρέων  ατομισμός, αποκόπτονται από τα ζωτικά τους στοιχεία, που είναι η Γη τους, η Πατρίδα τους, η Ορθοδοξία τους, η οικογένειά τους και προτιμούν τον κοσμοπολιτισμό και την κατάληξή τους στον παγκοσμιοποιημένο μαζάνθρωπο. Επιλέγουν αντί να ζήσουν στην Πατρίδα που τους γέννησε, τους ευεργέτησε και τους ανέδειξε και να ανταποδώσουν έστω λίγα από όσα τους παρέσχε, να ρομποτοποιηθούν σε έναν κόσμο ξένο, παγωμένο.
 
Ο Γιώργος Σαραντάρης το 1937, αφού είχε ζήσει και σπουδάσει στην Ιταλία, έγραψε σχετικά με την επιλογή του να ζήσει στην Ελλάδα:
 
«Νομίζω πως η σημερινή  Ελλάδα μπορεί να κρίνει τον λεγόμενο δυτικό πολιτισμό. Μπορεί και πρέπει να κρίνει αυτόν τον πολιτισμό, αν θελήσει να σωθεί από την επιρροή που η ίδια η Ευρώπη εξάσκησε πάνω μας έναν ολάκερο αιώνα κ’ επιθυμήσει να βρει την καθαρότητα μιας παρθενικής θέας και το αυτούσιο κάλλος της δικής μας χώρας και των ανθρώπων της. Κριτήριο αλήθειας για όλους τους ανθρώπους της  γης» (Από τον πρόλογο στο φιλοσοφικό του δοκίμιο «Συμβολή σε μια φιλοσοφία της ύπαρξης». Επανέκδοση «Ευθύνης» το 1999).
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ήχοι & απόηχοι...

 
Τις προάλλες, όχι μακριά από τον Τάμεση, στην καρδιά του Λονδίνου μια συντροφιά από αναπνοές, που κρατούσαν διακριτικά το ίσον σε αυτά που έλεγαν μια ο ένας και μια η άλλη, οι δύο καλεσμένοι.  Έφτασαν από τα αιώνια χώματα της Πόλης του Κωνσταντίνου αλλά και της Παναγίας.  
 

Μια φούχτα ψυχές γέννημα θρέμμα της Πόλης, δυό, ίσως τρεις φούχτες με καταγωγή από εκεί και μερικές άλλες επειδή την σέβονται, την λαχταρούν και την αγαπούν. Την αγαπούν γιατί είναι <Η Πόλη> και επειδή είναι <<η Πόλη της καρδιάς μας>>.  Ο λόγος που γέμισε ο φιλόξενος χώρος  στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου. Στιγμές ανεπανάληπτες Ρωμιοσύνης και Ορθοδοξίας, χέρι-χέρι, μαζί.  
 
Σημαντικό, συναρπαστικό και συγκινητικό το θέμα και το θέαμα, <Η Αναβίωση Της Ακουστικής της Αγίας Σοφίας> στην Παναγία του Μπαλίνου,  με αρωγό το PeopleCert και την τεχνολογία στην παρουσίαση τους. Εξαιρετικοί οι ομιλητές  που, μαζί με τα υπόλοιπα, έφεραν αέρα Πολίτικο στις αποσκευές τους για να μας μεταφέρει, βλέποντας και ακούγοντας, στις όχθες του Βοσπόρου, στην Προποντίδα, στην παλιά πόλη, στον Κεράτιο Κόλπο για να φτάσουμε στο Φανάρι. Εκεί, που το  φανάρι τo βαστούν χέρια στιβαρά για να κρατιέται η φλόγα άσβεστη μέρα-νύχτα και οι ακτίνες της να βρίσκουν δίαυλο για να προσπερνούν θάλασσες και βουνά δίχως να χάνει ούτε δράμι από την λάμψη της.
 
Και η φλόγα, πρόσφατα βρέθηκε στην Μαλακοπή της Καππαδοκίας. Με συνοδεία, την διακριτική και ταπεινή λαμπρότητα όπως αρμόζει στην περίπτωση. Γέμισαν από  ψαλμωδίες τα πάντα. Οι κολώνες,  παρέα με το φως πού έμπαινε από το τοξωτά παράθυρα για να την ανταμώσει ανάμεσα στους αιωνόβιους χώρους που ακόμα και αν είχαν λαλιά  δεν θα μπορούσαν να αρθρώσουν λέξη, αρκέστηκαν και αυτές σε ένα βουβό ισοκράτημα... Γέμισαν και οι στήλες στις εφημερίδες και στο διαδίκτυο σηματοδοτόντας το γεγονός. Απέραντο το νόημα, βαθύ και αμέτρητο, Derin kuyu σήμερα. Κληρονομιά και παρακαταθήκη. 
 
Σαν το "ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ 1922 ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΜΑΛΑΚΟΠΗΣ".  Ένα κειμήλιο που βρέθηκε ανάμεσα σε διάφορα χαρτιά,  βιβλία και έγγραφα του μπαμπά μου. Ταξίδεψε  από την Πόλη στην Αθήνα όταν παρατήσαμε το μέρος που αγαπούσαμε ακολουθώντας την μοίρα των εξαναγκασθέντων. "J'ai quitté mon pays" (εγκατέλειψα την πατρίδα μου) έπαιζε στο μαγνητόφωνο συνέχεια ο πατέρας μου μέχρι να φτάσουμε,  οδικώς,  στην Αθήνα. Μαύρο με ασημένια γράμματα, το ημερολόγιο, το θυμούμαι. Όταν ήμουν παιδάκι, σε ένα ράφι ανάμεσα στα λεξικά, πως το κοίταζα, πως το έπαιρνα στα χέρια μου  και το φυλλομετρούσα  για να βλέπω τις φωτογραφίες και να χαίρουμαι σαν  έφτανα στην σελίδα 253 που ήταν η φωτογραφία των Θεραπειών, και την γιαγιά μου να λέει, <πρόσεχε, πρόσεχε, είναι από τον Δεσπότη>.  Βέβαια, εννοούσε τον Μητροπολίτη Δέρκων, Ιάκωβο Παπαϊσίου, κατά κόσμον Ιορδάνη, τον λεγόμενο Αζιζ, τον Δεσπότη μας, που όπως είναι γνωστό ήταν από εκείνα τα μέρη.  Καταχωρημένα στις 6 Ιανουαρίου υπάρχουν, γραμμένα στο χέρι, το Απολυτίκιο Των Θεοφανείων και στις 11 του ίδιου μήνα, "Ταις των δακρύων σου ροαίς". Το πως και το γιατί ήταν εκεί, παραμένει και θα παραμείνει άγνωστο. Δεν ρώτησα τότε και δεν ζει κανείς από αυτούς που θα μπορούσαν να με διαφωτίσουν. Το 1922 ο πατέρας μου θά ήταν μικρό παιδάκι. Πόλη- Αθήνα και γιαγιά-Αλβιώνα! Κόσμος πάει κι’ έρχεται...
 
Το προσκυνηματικό ταξίδι του Πατριάρχη μας στην γενέτειρα του μακαριστού μας Δεσπότη που σε μιά φωτογραφία, γελώντας  <παίζει> μπάλα με γελαστά παιδιά, έγινε αφορμή για ρίξω μια ματιά στο Ημερολόγιο..., να φτάσω στην σελίδα με την ξεθωριασμένη στο χαρτί φωτογραφία του Θεραπειανού κόλπου για να με πλησιάσει ο απόηχος της φωνής της γιαγιάς μου, <πρόσεχε...>. 
 
Η παρουσίαση από την Μαρία Δήμου & τον Συμεών Σολταρίδη, μερικές εβδομάδες πριν, μας έδωσε την ευκαιρία να πάμε κοντά σε ήχους και να πάρουμε μια γεύση από  <όπως θα ακουγόταν κάτω από τον τρούλο της Αγίας Σοφίας τα χρόνια εκείνα.> Συγχαρητήρια στον Πρόεδρο του Συλλόγου Κωνσταντινουπολιτών Η.Β. Πάνο Αναγνωστόπουλο και στους συνεργάτες του για την έμπνευση και την διοργάνωση.
 
Οι ήχοι γεννούν απόηχους και ταξιδεύοντας νοερά στην Νίκαια πλησιάσαμε αυτούς που είπαν ότι είπαν και τα λεγόμενά τους έμειναν για να ταξιδεύουν, αιώνας μπαίνει-αιώνας βγαίνει μέχρι τις μέρες μας και έπεται συνέχεια. 
 
Ψυχοσάββατο, <Πάτερ, Πάτερ, ελάτε και απ’ εδώ, αχ, Πάτερ, γιατί φεύγετε...> στην Αγία Ελένη, εκεί που κοιμούνται μακαρίως οι μακαριστοί, κόλλυβα και λουκούμια, badem ezmesi (αμυγδαλόψιχα) και <Θεός σχωρέστους...>. Θεραπειά, κυπαρίσσια, αηδόνια και Ροσινιόλ. Τα Πενήντα της Πασχαλιάς και της Αγίας Τριάδος. Οι μέρες ποτισμένες με αθάνατο νερό δεν κουράζονται. Οι απόηχοι της καμπάνας στο Ταξίμ και του παφλασμού της θάλασσας που περνώντας ανάμεσα από τα πεύκα στο Τσαμ Λιμάνι της φτάνει στα ψηλά μέρη, στον Λόφο της Χάλκης και ως διά μαγείας φτάνουν και σε μένα.
 
Καλοκαίριασε...
 
Νίκη Beales
Μπάκινγκχαμ, Αγγλία

Μελέτη για το Άγιο Πνεύμα

 
Η Ελληνορθόδοξη Κοινότητα Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Bristol σας προσκαλεί στη διαδικτυακή συνάντηση και μελέτη «Εκκλησία και Κοινωνία», η οποία θα πραγματοποιηθεί αύριο Δευτέρα 1 Ιουνίου 2026, στις 7.00 μ.μ. (ώρα Αγγλίας) και 9.00 μ.μ. (ώρα Ελλάδος και Κύπρου). Ομιλητής θα είναι ο Αρχιμανδρίτης π. Χρυσόστομος Παπουλέσης, Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Αργολίδος. Η συνάντηση είναι ανοικτή σε όλους όσοι επιθυμούν να συμμετάσχουν σε έναν γόνιμο πνευματικό διάλογο και να εμβαθύνουν στη διδασκαλία και τη ζωή της Εκκλησίας.
 

Θέμα της ομιλίας θα είναι «Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος», ένα γεγονός καθοριστικής σημασίας για τη ζωή της Εκκλησίας. Η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής φανερώνει την πληρότητα της θείας οικονομίας, εγκαινιάζει τη δημόσια πορεία της Εκκλησίας στον κόσμο και χαρίζει στους πιστούς τη δύναμη να ζουν και να μαρτυρούν το Ευαγγέλιο. Η ομιλία θα εξετάσει συνοπτικά τη θεολογική σημασία του γεγονότος και τη διαχρονική του επίδραση στη ζωή των χριστιανών.

Ψυχοσάββατο σήμερα

 

Συναξάριον

Τοῦ Πεντηκοσταρίου.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, μνείαν πάντων τῶν ἀπʼ αἰῶνος κοιμηθέντων εὐσεβῶς, ἐπʼ ἐλπίδι ἀναστάσεως ζωῆς αἰωνίου, οἱ θειότατοι Πατέρες ἐθέσπισαν.
 

Τὰς τῶν προαναπαυσαμένων ψυχὰς κατάταξον, Δέσποτα Χριστέ, ἐν ταῖς τῶν Δικαίων σου σκηναῖς, καὶ ἐλέησον ἡμᾶς, ὡς μόνος ἀθάνατος. Ἀμήν.

Book launch - Coal and Fire

 
On Monday 29 June 7:30 pm for an 8:00 pm start at the downstairs bar, the Berkeley Square Hotel, Clifton BS8 1HP, Richard Devereux will launch his new Poetic Collection, entitled Coal and Fire.
 

The pamphlet has recently been published by Culture Matters.
 
There will also be short readings by Robin Kidson and Jan Swann and music by Mike Cohen and Chris Speller.
 
For a flavour of the poems:
 
https://www.culturematters.org.uk/cm-publications/books/coal-and-fire-poems-of-labour-memory-and-inheritance/

Union Without Confusion

 
IOCS is proud to host on Tuesday 30 June 2026 the UK book launch of the important work by Prof Peter Bouteneff, “Union Without Confusion: Councils and Christology Beyond the Chalcedonian Divide”, in-person at Trinity College, Cambridge. The event will begin with a presentation from the author, a response from the Coptic Archbishop Angaelos of London and member of the board of Trustees will then follow.
 

This book offers a fresh perspective on the conciliar era, exploring the separation between Eastern and Oriental Orthodox post Chalcedon. it examines the theological formulations of the seven great councils alongside other key writings- presented here in Greek with English translations. It invites a reconsideration of figures long revered or rejected by the different churches, and traces how Greek philosophical terminology was gradually reshaped to express Christian belief-a process that took different forms across the diverse regions in late antiquity. More than a reappraisal of the past, this study challenges readers to reflect on the nature of patristic authority, and its enduring implications for theology and the restoration of communion among the churches.

Εορτή Αγ. Ιωάννου του Ρώσου

 
Ο Άγιος Ιάκωβος Τσαλίκης αγαπούσε πολύ τον Άγιο Ιωάννη το Ρώσο και πάντα τον επισκεπτόταν. Μάλιστα τον είχε δει πολλές φορές να φεύγει από τη λάρνακά Του και να τρέχει για βοήθεια.
 

Κάποια μέρα ο  Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος του είχε πει τα εξής:
 
Νομίζουν πως κοιμάμαι, ότι είμαι νεκρός, και δεν με υπολογίζουν οι Χριστιανοί. Εγώ όμως είμαι ζωντανός. Τους πάντες βλέπω.
 
Το σώμα μου είναι μέσα, αλλά εγώ εξέρχομαι πολλές φορές από την λάρνακά μου. Τρέχω ανάμεσα στους ανθρώπους για να τους βοηθήσω. Πολύς ο πόνος. Αυτοί δε με βλέπουν.
 
Εγώ τους βλέπω και τους ακούω τι λένε. Και πάλι μπαίνω στη λάρνακα μου.
 
Βοήθεια όλων μας... ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος.
 
Θαυματουργός Άγιος στο Προκόπι Ευβοίας.
 
Βοήθειά μας. Αμήν.
 
🌹📿🌹