Ιωάννης Καποδίστριας: Ο Άγιος της πολιτικής

Στις 10 Φεβρουαρίου 2026 συμπληρώνονται 250 χρόνια από τη γέννηση του πρώτου Κυβερνήτη της ελεύθερης Ελλάδας Ιωάννου Καποδίστρια. Με την ευκαιρία πρέπει η Εκκλησία να λάβει την πρωτοβουλία και με βάση τα ιστορικά στοιχεία, τα οποία εκφράζουν και τεκμηριώνουν την καταξίωσή του στην αγιολογική συνείδηση της καθ’ Ελλάδα Εκκλησίας να τον αγιοκατατάξει και να τον εγγράψει στο εορτολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η μνήμη του να εορτάζεται την 27^η Σεπτεμβρίου, ημέρα τη δολοφονίας του.
 

Οι λόγοι της αγιοκατάταξής του είναι πολλοί και εύλογοι. Πρώτα η εκτέλεσή του. Πραγματοποιήθηκε στις 6 το πρωί της Κυριακής, όταν ήταν να εισέλθει στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος Ναυπλίου για να παρακολουθήσει τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία, όπως έκανε πάντοτε και μάλιστα από τότε που ανέλαβε τη διακυβέρνηση του Ελληνικού κράτους. Η εκτέλεση εγένετο με την υποστήριξη των κυβερνήσεων Αγγλίας και Γαλλίας. Αυτό έγραψε αμέσως μετά το τραγικό γεγονός ο αδελφός του Κυβερνήτη σε επιστολή του προς τον φίλο του Αλέξανδρο Στούρτζα. Η μετάβαση του στην Εκκλησία από την αρχή του Όρθρου δείχνει έναν συνειδητό χριστιανό και η χωρίς αστυνομική συνοδεία μετάβασή του στον Ναό δείχνει ότι μετέβη ως «πρόβατο προς σφαγή». Από ιστορικούς σημειώνεται ότι από δύο αστυνομικούς, που ήσαν παρόντες στην εκτέλεση ο ένας βοήθησε στη δολοφονία και ο άλλος έμεινε αμέτοχος.
 
Η οικογένειά του είχε θερμή πίστη και αντιστάθηκε στην πολιτική του Βατικανού. Οι αδελφές του Ευφροσύνη και Ευφημία είχαν γίνει μοναχές. Ο ίδιος από μικρός έδειξε αγάπη και πίστη στην Εκκλησία, κάτι που αποδεικνύεται και από επιστολή - απάντησή του στον αδελφό του Βιάρο, διαμένοντα στην Κέρκυρα, γραμμένη στις 15 Οκτωβρίου 1826, όταν εκείνος διέμενε στη Γενεύη μετά την παραίτησή του από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στην πληροφορία που του έγραψε, ότι δύο  Γερμανοί επιθυμούν να μείνουν στην Κέρκυρα και να ιδρύσουν σχολείο ο Ιωάννης Καποδίστριας του απάντησε πως από τα όσα του περιέγραψε αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για μισιονάριους Μεθοδιστές, οι οποίοι επιδιώκουν να προσηλυτίσουν στη σέκτα τους Έλληνες Ορθοδόξους Χριστιανούς. Και γράφει ο Κυβερνήτης στον αδελφό του: «Δεν έχουμε καμία ανάγκη από τέτοιες αιρέσεις, αφού πιστεύουμε πως είμαστε καλοί Χριστιανοί παραμένοντας υπό την προστασία της Εκκλησίας μας». (Κ.Δ. Μέρτζιου «Ανέκδοτος αλληλογραφία του Ιωάννου Καποδίστρια», Περ/κό «Παρνασσός», Τόμος Γ΄, Αρ. 2, Απρίλιος - Ιούνιος 1961, σελ. 217-18).
 
Η ζωή του Καποδίστρια ήταν ασκητική, παρά το ότι έζησε σε πολυτελή περιβάλλοντα. Ενώπιον του διλήμματος να παραμείνει στην Αγία Πετρούπολη και να απολαμβάνει την εξουσία, το κύρος της θέσεως, την εμπιστοσύνη του Τσάρου και την οικονομική άνεση που του παρείχε η θέση, ή να αναλάβει της ευθύνες της ακόμη αγωνιζόμενης Ελλάδος και να δημιουργήσει μέσα από τα πολλά αρνητικά, που υπήρχαν, ένα ανεπτυγμένο, ευνομούμενο και ανεξάρτητο κράτος, προτίμησε το δεύτερο. Στο υπόμνημά του προς τον Τσάρο Νικόλαο τον Α΄, στο τέλος του έτους 1826, ο Ιωάννης Καποδίστριας ζητεί να γίνει δεκτή η παραίτησή του από το αξίωμα του για να υπηρετήσει την Ελληνορθόδοξη Πατρίδα του. Και εν γνώσει του πορεύθηκε προς την θυσία. Το αξιοσημείωτο είναι πως σε επιστολή προς τον Καποδίστρια που υπέγραψε, μεταξύ των άλλων, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, πατέρας των εκτελεστών του, και απεστάλη το 1825, τον κάλεσε  να αναλάβει τις τύχες του αγωνιζομένου Έθνους, γιατί «είχε φυσικήν ροπήν να θυσιάσει  και την ζωήν του δια την σωτηρίαν της Πατρίδος του…».
 
Ερχόμενος ο Καποδίστριας να κυβερνήσει την Ελλάδα το πρώτο που είχε να αντιμετωπίσει ήταν το δυσεπίλυτο οικονομικό πρόβλημα. Τα δημόσια οικονομικά ήσαν κάτω του μηδενός. Με δάνεια, με βοηθήματα και δωρεές που εξασφάλισε και με την ανάπτυξη εσωτερικών πόρων κάπως τα ανόρθωσε. Όπως γράφει ο Αλέξανδρος Ι. Δεσποτόπουλος ο Κυβερνήτης ζητώντας  την ηθική στράτευση όσων είχαν θέσεις και χρήματα «παρείχε ο ίδιος υψηλόν παράδειγμα εργατικότητος, αφοσιώσεως εις τα κοινά και αυταπαρνήσεως, εργαζόμενος καθημερινώς, παρά την ασθενή υγείαν αυτού, από της 5^ης πρωινής μέχρι της 10^ης και συχνάκις της 12^ης νυκτερινής, διαθέτων πάσας τας ώρας και δυνάμεις αυτού εις την διαχείρισιν των κρατικών υποθέσεων, μη έχων καν ιδιωτικήν ζωήν, περιστείλας δε εξ άλλου τας προσωπικάς αυτού δαπάνας σχεδόν εις το μηδέν, και ου μόνον μη αποδεχθείς την καθορισθείσαν δι’ αυτόν αντιμισθίαν και υπό του Πανελληνίου και υπό της Εθνικής Συνελεύσεως του Άργους, αλλά και δαπανών την ιδιωτικήν αυτού περιουσίαν υπέρ των αναγκών της Χώρας. Εξ ου και εύρισκον απήχησιν αι εκκλήσεις και παραινέσεις αυτού».
 
Πέραν του τακτικού στρατού και της Σχολής Ευελπίδων που ίδρυσε, πέραν της φροντίδας για την οικονομική ενίσχυση των ασθενεστέρων πολιτών της Ελλάδος, πέραν της φροντίδας να αποκτήσει νόμισμα η χώρα, και να αξιοποιηθούν σωστά τα ολίγα χρήματα που διέθετε προς διανομή, πέραν της φροντίδας του για την υγεία των κατοίκων της χώρας, ο Καποδίστριας κοίταξε αμέσως και με περισσή φροντίδα την εκπαίδευση. Ιδιαίτερα επιμελήθηκε της εκπαίδευσης των κληρικών και της Ορθόδοξης χριστιανικής αγωγής του λαού. Όπως γράφει ο Ιωάννης Τσάγκας η Ορθοδοξία για τον Ιωάννη Καποδίστρια ήταν περισσότερο διαρκής αγώνας για το λαό του Θεού παρά ένας «εύδιος λιμήν». Απέβη έτσι πρότυπο βιωμένης ελληνορθόδοξης παιδείας και αγωγής, «ο Άγιος της πολιτικής».          
           
Ο Καποδίστριας θέλησε με την υποστήριξη του λαού, που την παρέσχε αφειδώς, να δημιουργήσει σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και δασκάλους που να διδάσκουν σε αυτά. Στην έκκληση του Κυβερνήτη έστερξε πρώτη η Εκκλησία, κλήρος και λαός. Είναι χαρακτηριστική η έκκληση της σχολικής επιτροπής Μήλου προς τους κατοίκους της: «Χρεωστούμεν να συνεισφέρωμεν και ημείς φιλοτίμως… Επειδή πρώτος οίκος του Θεού αδελφοί είναι τα σχολεία και δεύτερος η Εκκλησία. Εις την Εκκλησίαν λατρεύομεν τον Θεόν, αλλά εις τα σχολεία μανθάνομεν ποίον Θεόν πρέπει να λατρεύωμεν». Είναι επανάληψη των λόγων του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο οποίος είχε επισκεφθεί το νησί.
           
Αγιότητα δείχνει και η μέριμνα του Καποδίστρια για τα ορφανά και απροστάτευτα παιδιά, στα οποία περέσχε στέγαση, ρουχισμό, τροφή, επαρκή εκπαίδευση και διάνοιξη προοπτικών επαγγελματικής τους αποκατάστασης. Είναι γνωστό το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, πρότυπο σχολικού και κοινωνικού ιδρύματος, ανταγωνιστικού προς όλα τα παρόμοια ιδρύματα της Ευρώπης. Σε αυτό, μεταξύ των άλλων, ανέλαβαν ευθύνες ο λόγιος κληρικός Γρηγόριος Κωνσταντάς και ο Ανδρέας Μουστοξύδης.

Παράλληλα με την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τα αλληλοδιδακτικά σχολεία, ο Καποδίστριας στα ελάχιστα χρόνια που υπηρέτησε την Πατρίδα και την Εκκλησία φρόντισε για τη στέγαση των σχολείων, τη μόρφωση των αλληλοδιδασκάλων, τη στρατιωτική εκπαίδευση, την τεχνική εκπαίδευση αλλά και την εκκλησιαστική. Όπως γράφει ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος «ό,τι κατ’ εξοχήν εχαρακτήριζε τον Κυβερνήτη, ήτο η πεφωτισμένη πίστις εις τον Θεόν και η ακλόνητος αυτού εις την Ορθόδοξον Εκκλησίαν αφοσίωσις». Πίστις του βαθειά «ήταν ότι το Έθνος τότε μονάχα θα μπορούσε να επιζήσει και να προοδεύση, εάν υπήρχε καλώς ωργανωμένη Εκκλησία και κληρικοί ηθικώς άμεμπτοι και μορφωμένοι».  
           
Για τον σκοπό αυτόν ο Καποδίστριας απέστειλε εγκύκλιο προς τους Επισκόπους της Ελληνικής Επικρατείας, με την οποία τους ανακοινώνει την ίδρυση εκκλησιαστικού σχολείου στον Πόρο, το οποίο έχει έδρα το Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής και προορίζεται για νέους ηλικίας 12 έως 18 ετών, οι οποίοι «γεννηθέντες από τιμίους γονείς μαρτυρούν κλίσιν αληθινήν να αφιερωθώσι εις την εκκλησιαστικήν υπηρεσίαν». Το σχολείο έκλεισε μετά την δολοφονία του Καποδίστρια και την επακολουθήσασα αναρχία.
           
Ο Κυβερνήτης, κουρασμένος και πικραμένος από τη συνεχή πολεμική της Αγγλίας και της Γαλλίας, την απληστία των προκρίτων και τον λαϊκισμό των ολιγαρχικών, που αυτοχαρακτηρίζονταν «δημοκρατικοί», αλλά ήσαν οι πρωταγωνιστές της έλευσης ξένου εκπροσώπου της απόλυτης και βάναυσης μοναρχίας, καθώς και από το ασήκωτο βάρος τόσων πόνων και μόχθων, στις τελευταίες επιστολές του, πριν από την τραγική πτώση της αυλαίας , ένιωθε την ανάγκη να ζητά τις προσευχές αγαπημένων προσώπων. «Σας παρακαλώ μη με ξεχνάτε στις προσευχές σας. Να με συντροφεύετε συνέχεια με τις ευλογίες σας…» έγραφε στον ιερέα πατέρα Οικονόμο στην Πετρούπολη. Σήμερα εμείς έχομε ανάγκη των δεήσεων του Κυβερνήτου ενώπιον του Κυρίου υπέρ του Έθνους μας, που υπηρέτησε και που πάει κατά κρημνό. Ο ίδιος γράφει το παρήγορο, ότι οι εχθροί του, ντόπιοι και ξένοι, «δεν θα κατορθώσουν ποτέ να εξαλείψουν από την μνήμην και την καρδίαν των Ελλήνων τα ίχνη του παρελθόντος, καταστρέφοντες ή παραμορφώνοντες τον χαρακτήρα τούτου του λαού…».
 
 Παράρτημα
           Ηγέτες που η Εκκλησία ανακήρυξε Αγίους (Επιλογή):
 
·        Μέγας Θεοδόσιος. Επί των ημερών του η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος, που συμπλήρωσε το Σύμβολο της Πίστεως (Εορτή του στις 17 Ιανουαρίου)
·        Αυτοκράτειρα Θεοδώρα. Αναστήλωσε τις εικόνες ( 11 Φεβρουαρίου)
·        Αυτοκράτορες Μαρκιανός και Πουλχερία. Συνεκάλεσαν την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο. (17 Φεβρουαρίου).
·        Κωνσταντίνος ο Μέγας και η μητέρα του Ελένη. Καθιέρωσε τη θρησκευτική ελευθερία και μετέφερε την έδρα της αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη (21 Μαΐου).
·        Αγία Όλγα, βασίλισσα των Ρως. Συνετέλεσε στον ευαγγελισμό των Ρως με τα νάματα της Ορθοδοξίας  (11 Ιουλίου).
·        Άγιος Βλαδίμηρος εγγονός της Αγίας Όλγας ( 15 Ιουλίου).
·        Μανουήλ Κομνηνός. Πριν πεθάνει εκάρη μοναχός και πήρε το όνομα Ματθαίος. Ισχυρός και δημοφιλής αυτοκράτορας (21 Ιουλίου)
·        Αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία. Επί των ημερών της συνεκλήθη η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (9 Αυγούστου).
·        Βασίλειος ο Μακεδών. Υπεράσπισε επιτυχώς την Εκκλησία και την Αυτοκρατορία ( 29 Αυγούστου).
·        Ιωάννης Βατάτζης. Υπεράσπισε την Ορθοδοξία και διατήρησε όρθιο τον Ελληνισμό μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους (4 Νοεμβρίου).
·        Νικηφόρος Φωκάς. Αντιμετώπισε επιτυχώς τους εχθρούς της αυτοκρατορίας. Είχε βαθιά πίστη. Επί των ημερών του χτίστηκε η πρώτη Μονή του Αγίου Όρους, της Μεγίστης Λαύρας. Η μνήμη του τιμάται την 11^η Δεκεμβρίου ημέρα της δολοφονίας του.  
 
Βιβλία που χρησιμοποιήθηκαν για την γραφή του κειμένου
Αυτοβιογραφία Ιωάννου Καποδίστρια - Εισαγωγή, μετάφρασις και σχόλια Μιχαήλ Λάσκαρι, Εκδόσεις Ερμείας
Δεσποτόπουλου Αλεξάνδρου «Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος και η απελευθέρωσις της Ελλάδος», ΜΙΕΤ, 2008.
Κούκου Ελένης «Ιωάννης Καποδίστριας: Ο άνθρωπος - Ο αγωνιστής», Αθήναι, 1962
Κωνσταντινίδου Ιωάννου «Ο Ιωάννης Καποδίστριας θεμελιωτής της εκκλησιαστικής εκπαιδεύσεως», Αθήναι, 1976.
Μουρτζανού Θεμιστοκλή πρωτοπρεσβυτέρου, «Γρηγόριος Κωνσταντάς - Ένας λόγιος συζητά με τον διαφωτισμό και την παράδοση», Λάρισα, 2017.
Μπαμπούνη Χάρη «Η εκπαίδευση κατά την Καποδιστριακή περίοδο», Αθήναι, 1999.
Παπαδοπούλου Χρυσοστόμου, Αρχιεπισκόπου Αθηνών, Ιστορία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήναι, 1920.
Παπαθανασόπουλου Γεωργίου «Κιβωτός πατριδογνωσίας - Μορφές του 1821 πριν, κατά, μετά την Επανάσταση», Εκδ. ΤΗΝΟΣ, Αθήναι, 2021.
Πουκαμισά Γεωργίου «Ιωάννης Καποδίστριας - Εθνικός αγωνιστής, διπλωμάτης, θεμελιωτής κράτους», Εκδ. Κασταλία, Δεκέμβριος 2017.
Πρασσά Αννίτα «Ιωάννης Καποδίστριας, ο αναγεννώμενος Φοίνιξ», Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα - Γιάννινα 1998.
Σοϊλεντάκη Νικολάου «Ο Καποδίστριας, ο Μαιζών και η πανώλης στην Πελοπόννησο», Ανάτυπο, «Πελοποννησιακά», Τόμος Λ - 2011
Σπηλιάδου Νικολάου «Απομνημονεύματα», Τόμος 4^ος, τεύχος 1^ον, Εκδ. Βιβλιοπωλείου Νότη Καραβία, Αθήνα, 1971.        
Τσάγκα Ιωάννη «Η Ορθόδοξη Χριστιανική Αγωγή στο εκπαιδευτικό έργο του Ιωάννη Καποδίστρια», Β΄ Έκδοση, Αφών Κυριακίδη α.ε., Θεσσαλονίκη, 2001.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Old Friends

 
Haiti occupies the smaller, western part of the island of Hispaniola in the Caribbean Sea; the eastern part of the island forms the Dominican Republic. The island was a subject of the Spanish Empire until 1697 when the French took over the western part of it. It included vast sugar plantations, worked by African slaves. The slaves revolted, and between 1794 - 1804, they fought a war of independence and liberation from their French masters - the Haitian Revolution. In so doing, it became the only nation in history to be created by a slave revolt.
 

Against this background, it can be seen why the young independent nation of Haiti took a keen interest in the Greek Revolution of 1821.
 
Equally Greece took heart from Haiti’s example. In August 1821, Adamantios Korais, one of a group of Greek exiles in Paris, wrote to President Jean-Pierre Boyer of Haiti:
 
“Generous Haitians, you have experienced the anguish of the servitude that once weighed upon you. Children of Africa, whose waters touch those of Greece, come to our aid; we need 30,000 guns and financial resources. And if this gift or loan were joined by the arrival of one of your battalions, hurried from the depths of America, it would strike fear into the souls of our cowardly executioners. The island of Hydra is the port to which you can bring help. Greece will repay you for these sacrifices. A tender friendship will be cemented between your nephews and ours in the most remote posterity. We shall bequeath them our gratitude. History will tell future generations that the flag of Haiti floating on the Mediterranean was united with that of the resurrected Greece. It will be a glorious era for both nations, and one of the finest triumphs of justice and humanity”.
 
President Boyer replied to Korais’s letter on 15 January 1822 (coincidently the date Greece first declared independence):
 
“Wishing to Heavens to protect the descendants of Leonidas, we thought to assist these brave warriors, if not with military forces and ammunition, at least with money, which will be useful for acquisition of guns, which you need. But events that have occurred and imposed financial restrictions onto our country absorbed the entire budget, including the part that could be disposed by our administration… the Republic I preside over, is in extreme poverty… if circumstances, as we wish, improve again, then we shall honourably assist you, the sons of Hellas, to the best of our abilities.
 

Citizens! Convey to your co-patriots the warm wishes that the people of Haiti send on behalf of your liberation. The descendants of ancient Hellenes look forward, in the reawakening of their history, to trophies worthy of Salamis. May they prove to be like their ancestors and guided by the commands of Miltiades, and be able, in the fields of the new Marathon, to achieve the triumph of the holy affair that they have undertaken on behalf of their rights, religion and motherland. May it be, at last, through their wise decisions, that they will be commemorated by history as the heirs of the endurance and virtues of their ancestors.”
 
Haiti was, and remains, a poor country. It did not send, and realistically was in no position to send, men, guns or money. What he did do was ship over to Greece 25 tons of Haitian coffee for Greece to sell in order to buy weapons.
 
I understand in Greek schools (and more widely), it is claimed that, by President Boyer’s letter, Haiti became the first nation to formally recognise Greece as an independent state. I think the more accurate reading of the President’s letter is simply as a warm letter of support.
 
Greece has remembered Haiti’s early support. After Haiti’s devastating 2010 earthquake), Greece -despite its own financial crisis- sent €200,000, medical personnel, rescue teams, and supplies. The Greek Orthodox Church organized major charitable efforts, including the foundation “Αλληλεγγύη” (“Solidarity”). Following another deadly quake in 2021, Greece contributed an additional €100,000, explicitly citing Haiti’s historic recognition of Greek independence.
 
After all, what are old friends for?
 
Richard Devereux

A City of Wood and Faith

 

Orthodox Christianity in Almaty

 

When people think of Kazakhstan, Islam is usually the first religion that comes to mind. That was my assumption as well. Yet living and studying in Almaty revealed a religious landscape that I had not expected: Orthodox churches not tucked away as historical remnants, but visibly present and quietly active within the life of the city. I was often struck by how many Orthodox churches I encountered in the city alone, and by how deeply embedded they felt in its everyday life.
 

Walking through Almaty, large cathedrals -most notably the Ascension Cathedral- sit naturally within the urban fabric, shaping the city just as much as mosques, parks, and Soviet-era buildings. Orthodoxy here does not feel marginal or imported; it feels rooted.
 

A Short History of Christianity in Kazakhstan

 
Christianity in Kazakhstan developed primarily in the eighteenth and nineteenth centuries, when the region became part of the Russian Empire. With this expansion came Russian Orthodox Christianity, which remains the most prominent Christian tradition in the country today. Other Orthodox communities, including Georgian Orthodox Christians, as well as Oriental Orthodox communities such as the Armenian Church, are also present, though in smaller numbers.
 

During the Soviet period, religion faced systematic repression. Churches were closed, demolished, or repurposed, and public expressions of faith were discouraged. Yet Christianity endured. In Almaty, diverse communities -Russians, Ukrainians, Georgians, Greeks, and others- remained within the broader Orthodox Church, preserving their faith through difficult decades while gradually adapting to Kazakh culture and society.
 

Ascension Cathedral (Zenkov Cathedral): Faith Built to Withstand Earthquakes

 
While many Orthodox churches are traditionally built of stone or brick, Almaty is distinctive for its remarkable wooden cathedrals. The most famous of these is the Ascension Cathedral, also known as Zenkov Cathedral, located in Panfilov Park in the very heart of the city, not far from the bustling Green Market. The cathedral was constructed between 1904 and 1907 by engineer Andrei Zenkov, following a design by architect K. Borisoglebsky.
 

What makes this cathedral truly extraordinary is that it is built almost entirely of wood, primarily Tien Shan blue spruce, a tree native to the mountains of Kazakhstan. It is among the tallest wooden churches in the world and is listed as a monument of national significance. In a city where earthquakes are common, the cathedral has stood firm for more than a century.
 

There is a saying among locals -believers and non-believers alike- that the cathedral was built without a single nail. While this is more legend than verified fact, it reflects the deep admiration people feel for the building. Despite earthquakes and profound political and social upheaval, it has never collapsed. During the Soviet era, the cathedral, like many churches, was used for secular purposes; today, it has been fully restored and returned to the Church, once again serving as a living place of worship.
 

Churches in a Multi-Faith City

 
One of the most striking aspects of Almaty is the natural coexistence of different religions, particularly Islam and Orthodoxy. Orthodox churches are often located close to mosques, and this proximity does not generate tension. Instead, it feels entirely normal - simply part of daily life.
 

Kazakhstan is a secular state, yet Islam and Orthodoxy remain the two most widely practised religions. Although Islam is numerically dominant, relations between the two communities are generally marked by respect. From my own experience, I have seen people of different faiths participate in Orthodox traditions. On the feast of Theophany, for example, even non-Orthodox residents often take part in the traditional cold-water immersion, illustrating how faith, culture, and community frequently overlap.
 

Faith, Migration, and Belonging

 
For many communities in Almaty, churches are more than places of prayer. They are symbols of survival, migration, and belonging. The Greek community, in particular, became part of the wider Orthodox Church after displacement during the Soviet period. Their story forms part of a broader narrative of suffering, perseverance, and faith - one shared by many people living in Kazakhstan today.
 

Final Thoughts

 
Almaty challenges the notion that Kazakhstan is religiously one-dimensional. It is a city shaped by multiple histories, beliefs, and communities. The enduring presence of Orthodox Christianity -embodied above all in churches like the Ascension Cathedral- demonstrates how faith has survived empire, repression, earthquakes, and constant change. The peaceful coexistence of churches and mosques reflects not only tolerance, but a shared civic life that continues to shape the city’s character.
 
Xenia Popov

Ελληνικό ρεύμα στα Βαλκάνια

 
Σημαντικότατη νίκη πέτυχε η Ελληνική παραγωγή ενέργειας τον Ιανουάριο του 2026, αφού για πρώτη φορά τα Βαλκανικά κράτη εισήγαγαν κυρίως Ελληνικό ρεύμα για τις ανάγκες τους τον χειμώνα που μας πέρασε.
 

Η Ελλάδα για δεκαετίες ήταν μια ενεργοβόρος χώρα που ναι μεν είχε ανάγκες σε ρεύμα, αλλά αναγκάζονταν να εισάγει ρεύμα για να τις καλύψει (π.χ. από την Βουλγαρία). Όχι όμως πια.
 
Οι Βαλκανικές χώρες και η Ιταλία εισάγουν τακτικά φθηνό ρεύμα από την Ελλάδα τα τελευταία έτη και πλέον οι εισαγωγές αυτές χτυπούν πρωτοφανή ρεκόρ.
 
Αυτό συμβαίνει διότι χάρη στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας η Ελλάδα έχει καταφέρει να παράγει φθηνό ρεύμα, το οποίο είναι πιο ανταγωνιστικό στις παγκόσμιες εξαγωγές ρεύματος και οι γείτονες της το προτιμούν.
 
Το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έφτασαν να αποτελούν έως και το 50% του ενεργειακού μείγματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα.
 
Και γιατί ενώ το ρεύμα που παράγεται είναι φθηνό αρχικά, αλλά φτάνει πιο ακριβά στον Έλληνα καταναλωτή; Διότι οι φόροι και τα τέλη που προστίθενται στην αρχική τιμή του ρεύματος για τον Έλληνα καταναλωτή, προκαλούν μεγάλη αύξηση της τιμής του ρεύματος ενώ πρακτικά το ρεύμα δεν είναι ακριβό.

Πάντα Τριώδιο

Έφτασε νωρίς φέτος το Άγιο Τριώδιο. Δεν προλάβαμε να ξεστολίσουμε τα Χριστουγεννιάτικα και να σου ξανά οι ήρωές του. Άντε να ξαναμπούμε τόσο γρήγορα σε κλίμα και… διάθεση μετανοίας… 

Μας προκαλεί λίγο, ίσως και να μας σκανδαλίζει η παραπάνω φράση-διαπίστωση. Το παίρνουμε πάνω μας λοιπόν και σας ζητάμε συγγνώμη. Αλλά αν το καλοσκεφτούμε αδελφέ μου, ταλαίπωρε εαυτέ μου, θα διαπιστώσουμε πως αντιμετωπίζουμε την μετάνοια σαν μια εποχιακή κατάσταση με αρχή μέση και τέλος. Θα φορέσουμε λοιπόν το πρόσωπο ή το προσωπείο της μετανοίας και θα πορευτούμε μέχρι το πανηγυρικό Χριστός Ανέστη… Και έπειτα ξανά στα αγαπημένα άθεσμα… γούστα μας με έναν Θεό στα μέτρα μας. Στις εφάμαρτες επιγεύσεις, τις αρχικά γλυκές και έπειτα στυφές σαν τα ξυλοκέρατα του πεινασμένου με την λεηλατημένη ψυχή Ασώτου Υιού. Πεινασμένη και λεηλατημένη και η ψυχή μας φωνάζει και κλαίει ζητώντας ό,τι την κρατά αληθινά ζωντανή και εναργή. Όχι τα  ξυλοκέρατα μιας προσωρινής και ψευδόσχημης πνευματικής κατάστασης, που αν ψάξουμε στα βαθέα εσώτερά μας, θα διαπιστώσουμε με θλίψη ότι  μόνο υστερόβουλα προς τον Θεό και για τα μάτια των διπλανών μας συντηρείται, για τους περισσοτέρους από εμάς τουλάχιστον.
 
«…ἄρτι γάρ ἀνθρώπους πείθω ἢ τόν Θεόν; ἢ ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; εἰ γάρ ἔτι ἀνθρώποις ἤρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην….» (Γαλ 10, 10). Να είμαστε λοιπόν αρεστοί στους ανθρώπους,  συμπεριλαμβανομένου και του ευατού μας και της συνειδήσεώς μας, που πολλές φορές,  όπως και τον Θεό, μυκτηρίζουμε; Ή να μοχθούμε και να αγωνιούμε συνεχώς για το Θεάρεστο και μόνο; Να πιστεύουμε κατά το συμφέρον, όχι βέβαια της ψυχής, αλλά του κόσμου; Να έχουμε αρετές χρήσιμες και βολεψές, για κάθε περίσταση και Θεία... συνδιαλλαγή, αγορασμένες και εκείνες από εποχιακούς πάγκους εκθέσεων Χριστιανικού βιβλίου, που τούτες τις μέρες έχει αυξημένη ζήτηση; Να πιστεύουμε σε μια αλά-καρτ Ορθόδοξη πίστη των Ομολογητών και των Μαρτύρων, στις μέρες μας δειλή και σε υποστολή υποταγμένη στης λογικής και της εκκοσμίκευσης τους μέντορες;
 
Θυμόμαστε πάντοτε τον αδελφό μας που έλεγε, περιγράφοντας αυτό που αναφέρει και μέσα στο ψαλτήρι ο ιερός ψαλμωδός, για το πώς σκληραίνει και γίνεται λιθώδης η καρδιά του ανθρώπου… Ετυρώθη ως γάλα η καρδία αυτώ… (Ψαλ. 118, 70). Έχουμε πάθει έλεγε ο αδελφός μας στένωση καρδίας από τους θρόμβους της λογικής και του κόσμου… Κι ας λένε οι Άγιοι Πατέρες πως αίρεση είναι ό,τι εκλογικεύει το δόγμα, που πολλές φορές είναι σεσιγημένο στις Γραφές… Αυτή η προσπάθεια οδηγεί πάντοτε στην πλάνη! Έλεγξε τον εαυτό σου αδελφέ μου ταλαίπωρε εαυτέ μου! Το πρότεινε αυτόν τον αυτοέλεγχο ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς… Να απαγγέλουμε έλεγε το Σύμβολο της Αγίας μας Πίστης, νιώθωντας την παραμικρή του λέξη και με ειλικρίνεια και αυτομεμψία Τελωνική, να αυτοελεγχόμαστε στο αν την πιστεύουμε και κυρίως αν τη βιώνουμε, ανέκπωτη και απερίτμητη… Δεν κάνει διακοπές η μυστηριακή Ορθοδοξία, δεν έχει περιόδους και εποχές. Ρέει ασταμάτητα όπως το αίμα Του στις φλέβες μας… Αν σταματήσει θα είμαστε νεκροί…
 
Καλό και ευλογημένο Τριώδιο!
Πάντα Τριώδιο…
 
Νώντας Σκοπετέας
Αρχή Τριωδίου 2026

Μεγάλη Ελλάδα

 
Αυτός είναι ένας εναλλακτικός χάρτης· απεικονίζει ένα διαφορετικό ιστορικό σενάριο, στο οποίο οι πόλεις-κράτη έχουν ενωθεί. Γνωστή ως Magna Graecia ή «Μεγάλη Ελλάδα», η δικτύωση των ελληνικών αποικιών στη νότια Ιταλία αποτέλεσε ένα πολιτισμικό φαινόμενο και όχι μια ενιαία αυτοκρατορία. Οι πόλεις-κράτη αυτές ιδρύθηκαν κυρίως μεταξύ του 8ου και του 6ου αιώνα π.Χ. και συνδέονταν μεταξύ τους μέσω κοινών παραδόσεων και ελληνικής καταγωγής.
 

Οι πόλεις αυτές, όπως ο Τάρας, οι Συρακούσες και ο Κρότων, διατήρησαν τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα ήθη του ελληνικού κόσμου, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στη Δύση. Αν και δεν αποτέλεσαν ποτέ ενιαίο κράτος, συνδέονταν μεταξύ τους με κοινή πολιτισμική ταυτότητα και έντονη οικονομική και πνευματική δραστηριότητα.

Εόρτιες ευχές του Πατριάρχη μας

 
Για άλλη μια φορά η σεπτή Κορυφή της Οικουμενικής Ορθοδοξίας και του θεοφιλούς Γένους μας, η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, μας επιδαψίλευσε τις Πατριαρχικές ευχές και την Πατρική ευλογία Του, με την ευκαιρία του Αγίου Δωδεκαημέρου και της εισόδου μας στον νέον Ενιαυτόν 2026 της χρηστότητος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.
 

Η κάρτα που μας έστειλε απεικονίζει στην πρώτη σελίδα μια πολύ όμορφη φωτογραφία από τους πρόσφατους εορτασμούς της επετείου των 1700 ετών από τη διοργάνωση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, την οποία τράβηξε ο συνεργάτης του Παναγιωτάτου και φίλος μας Νικόλαος - Γεώργιος Παπαχρήστου.
 

Στην τέταρτη σελίδα της κάρτας αναγράφονται τα εξής: Τὴν Παρασκευήν, 28ην Νοεμβρίου 2025, κατόπιν προσκλήσεως τῆς Α.Θ. Παναγιότητος, τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου, ἡ Α. Ἁγιότης, ὁ Πάπας Ρώμης Λέων ΙΔ΄, ὁ Μακ. Πάπας καὶ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας κ. Θεόδωρος, ἐκπρόσωποι τῶν Μακ. Πατριαρχῶν Ἀντιοχείας καὶ Ἱεροσολύμων, Πατριάρχαι ἐκ τῶν Ἀρχαίων Ἀνατολικῶν Ἐκκλησιῶν καὶ ἐκπρόσωποι ἄλλων χριστιανικῶν ὁμολογιῶν καὶ ὀργανισμῶν ἐτίμησαν εἰς τὴν Νίκαιαν τῆς Βιθυνίας, πλησίον τῶν ἐρειπίων τῆς Βασιλικῆς τοῦ Ἁγίου Νεοφύτου, τὴν 1700ήν ἐπέτειον τῆς συγκλήσεως τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (325) καὶ ἐπεκαλέσθησαν τὴν χάριν τῶν Ἁγίων Πατέρων ποὺ τὴν συγκρότησαν ὑπὲρ τῆς εἰρήνης τοῦ σύμπαντος κόσμου καὶ τῆς εὐσταθείας τῶν Ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν.