Monday, 14 September 2026

Οι Καταβασίες του Σταυρού

 
Σήμερα είναι του Σταυρού.
 

Από μικρός ονειρευόμουν τη σημερινή Πατριαρχική Θεία Λειτουργία, όπως την περιέγραφαν τα σχολικά μας βιβλία εκείνης της εποχής. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη θα φορούσε μία από τις τέσσερις επίσημες, χρυσοποίκιλτες στολές του και θα λειτουργούσε μαζί με τη Σύνοδο.
 
Σήμερα εκείνες τις στολές τις βλέπουμε μόνο σε φωτογραφίες, ως μουσειακά πλέον κειμήλια, ενώ τον Πατριάρχη, που μπορούμε συχνά να παρακολουθούμε στο διαδίκτυο, τον βλέπουμε να λειτουργεί με καινούργιες αρχιερατικές στολές.
 
Στις αναμνήσεις των πιστών η εορτή του Σταυρού ήταν δεμένη με τη μυρωδιά του βασιλικού και την τελετή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Μαζί με την κατάνυξη δεν έλειπαν και τα παράπονα των βαθιά θρησκευόμενων ενοριτών, γιατί η τελετή δεν είχε γίνει όπως ακριβώς γινόταν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους: στην Πόλη, στη Σμύρνη ή στα νησιά.
 
Ποτέ δεν ομονοούσαν όλοι. Άλλος θυμόταν διαφορετικό τυπικό, άλλος διαφορετικό μέλος και άλλος διαφορετική τάξη. Έκαναν παρατηρήσεις στους επιτρόπους και στους παπάδες. Όσα χρόνια θυμάμαι τον ιερέα πατέρα μου, καμιά χρονιά δεν είχε κατορθώσει να βρει το δίκιο του. Πάντοτε του έμενε στο τέλος κάποια πικρία.
 
Για εμάς όμως, τα αγιάτρευτα παπαδοπαίδια, οι Καταβασίες του Σταυρού ήταν άλλος νταλκάς.
 
Ακόμη και σήμερα, έπειτα από τόσα χρόνια, μας μυρίζουν λιβάνι, λάδι και εκείνο το μικρό σαπουνάκι σε σχήμα μωρού, με το οποίο έπλεναν τα χέρια τους ο παπάς και ο νονός ή η νονά μετά τη βάπτιση.
 
Στις φτωχικές γειτονιές της Αθήνας όπου γεννήθηκα -και όπου βρίσκονταν οι ενορίες του πατέρα μου- κάθε Κυριακή είχαμε πολλές βαπτίσεις. Το «Σταυρόν χαράξας Μωσής» έπρεπε να το ψάλουμε αμέτρητες φορές.
 
Ο επί χρήμασι ψάλτης ένιωθε κάποτε τη φωνή του να βραχνιάζει. Άφηνε τότε εμάς, τους μικρούς εθελοντές, να χορτάσουμε από τα ψαλτικά ψιχία, τα πίπτοντα από της τραπέζης του.
 
Μικρόφωνα και μεγάφωνα δεν υπήρχαν στις ημιτελείς εκείνες εκκλησίες. Έπρεπε κι εμείς να συνεχίσουμε με στεντόρεια φωνή, για να ακουστεί το μέλος σε ολόκληρο τον ναό. Όσοι όμως περνούσαμε τότε τη μεταφώνηση, φτάναμε κάποτε μέχρι δακρύων από την προσπάθεια.
 
Τόσο βαθιά χαράχθηκαν μέσα μου αυτές οι Καταβασίες, ώστε έγιναν δεύτερη φύση μου. Και όταν αργότερα μεγάλωσα, σπούδασα και έγινα χειρουργός, δεν έπαψα ποτέ να τις ψιθυρίζω: άλλοτε για να γαληνεύσω και να χαλαρώσω· άλλοτε -και ίσως τις περισσότερες φορές- σαν μια μυστική, παιδική προσευχή.
 
Δρ. Σπύρος Αντύπας
Παιδοχειρουργός

Sunday, 13 September 2026

Βασιλιάδες

 
Το εικονίδιο της σημερινής ανάρτησής μας παρουσιάζει με έναν απλό και ευχάριστο τρόπο ορισμένες χαρακτηριστικές ονομασίες που έχουν καθιερωθεί στη γλώσσα, στην παράδοση ή στη γενικότερη αντίληψη ως «βασιλιάδες» διαφορετικών κατηγοριών. Έτσι, συναντούμε το λιοντάρι ως «βασιλιά της ζούγκλας», τον αετό ως «βασιλιά των πτηνών», το χρυσάφι ως «βασιλιά των μετάλλων», το τριαντάφυλλο ως «βασιλιά των λουλουδιών», τον Δία ως «βασιλιά των πλανητών» και τον Ειρηνικό ως «βασιλιά των ωκεανών». Ανάμεσα στις αναφορές υπάρχουν επίσης πρόσωπα που απέκτησαν αντίστοιχους δημοφιλείς χαρακτηρισμούς, όπως ο Michael Jackson ως «βασιλιάς της ποπ».
 

Πρόκειται, βέβαια, κυρίως για ανεπίσημους, συμβολικούς ή παραδοσιακούς χαρακτηρισμούς και όχι για επιστημονικά καθιερωμένους τίτλους· ορισμένοι μάλιστα μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τη χώρα και την πολιτισμική παράδοση. Παρ’ όλα αυτά, τέτοιες συλλογές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί συνδυάζουν γενικές γνώσεις, πολιτισμό, φυσικό κόσμο και ανθρώπινη δημιουργία. Μας δίνουν συγχρόνως μια όμορφη αφορμή να αναζητήσουμε γιατί κάθε ζώο, φυτό, αντικείμενο ή προσωπικότητα απέκτησε τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό και να εμπλουτίσουμε τις γνώσεις μας με τρόπο ευχάριστο και δημιουργικό.

Saturday, 12 September 2026

Ταξιδεύοντας στον πλανήτη μας

 
Το συνημμένο εικονίδιο παρουσιάζει 17 ενδιαφέροντα στοιχεία για διάφορες χώρες του κόσμου, επιχειρώντας να αναδείξει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Από τη Δανία και το Μπανγκλαντές μέχρι το Μπουρούντι, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία και την Ισλανδία, ο κατάλογος μάς ταξιδεύει νοερά σε διαφορετικές γωνιές της Γης. Πληθυσμός, οικονομία, γεωγραφία, κλίμα, τουρισμός, ασφάλεια και τρόπος ζωής είναι μερικά από τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται, θυμίζοντάς μας πόσο μεγάλη ποικιλία παρουσιάζει ο κόσμος στον οποίο ζούμε.
 

Τέτοιου είδους κατάλογοι έχουν ασφαλώς περισσότερο ενημερωτικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα και χρειάζονται κάποια προσοχή, καθώς χαρακτηρισμοί όπως «καθαρότερη», «φτωχότερη», «πιο χαλαρή» ή «πιο επικίνδυνη» χώρα εξαρτώνται από το κριτήριο, την πηγή και τη χρονική περίοδο των δεδομένων. Παρ’ όλα αυτά, μπορούν να αποτελέσουν μια όμορφη αφορμή για να γνωρίσουμε καλύτερα τη γεωγραφία και τους λαούς του κόσμου, να αναζητήσουμε περισσότερες πληροφορίες και να ανακαλύψουμε τις εντυπωσιακές διαφορές -αλλά και τις πολλές ομοιότητες- που χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη ζωή σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Friday, 11 September 2026

Greece

 
The Land of Islands, Ancient Civilizations & the Aegean Sea
 

Greece is far more than a country on the map; it is a fascinating crossroads where Europe, the Mediterranean, and thousands of years of history come together. 🇬🇷✨
 
Located in southeastern Europe, Greece is surrounded by the Aegean Sea, Ionian Sea, and Mediterranean Sea, giving the country one of the most distinctive and island-rich landscapes in Europe.
 
Its territory stretches from the mountainous mainland to countless islands scattered across the surrounding seas. 🗺️🌊
 
The map highlights important places such as Athens, the capital and one of the world’s most historically significant cities, along with Thessaloniki, Larissa, and Patras.
 
Farther south lies Crete, Greece’s largest island, while numerous smaller island groups -including the Ionian Islands and Dodecanese- add to the country's remarkable geography. 🏝️
 
Greece also shares land borders with Albania, North Macedonia, Bulgaria, and Türkiye, making its location especially important in the geography of southeastern Europe.
 
Its mountains, coastlines, islands, and strategic position have all played major roles in shaping its history and culture.
 
From the legendary world of ancient Greece to the modern European nation visible on today’s map, Greece represents a remarkable connection between geography, civilization, history, and the sea. 🌍📚
 
A small country with an enormous historical and geographical footprint. 🇬🇷❤️

Thursday, 10 September 2026

Νύχτα δεν θα υπάρχει

 
Μελέτησα (για άλλη μια φορά) την Καινή Διαθήκη και την ολοκλήρωσα με χαρά. Στο τελευταίο κεφάλαιό της, που είναι φυσικά από το βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη, διάβασα τη φράση:
 

«Νύξ οκ σται τι, καί ο χρεία λύχνου καί φωτός λίου, τι Κύριος Θεός φωτιεῖ...» (22, 5)!
 
Δηλαδή:
«Νύκτα δεν θα υπάρχει πλέον, ούτε και καμμία ανάγκη λύχνου και φωτός ηλίου, γιατί Κύριος ο Θεός θα φωτίζει...»!
 
Στο σημείο αυτό ο Ευαγγελιστής Ιωάννης μάς προσφέρει μία από τις ωραιότερες εικόνες της αιώνιας Βασιλείας του Θεού. Δεν πρόκειται απλώς για μια περιγραφή ενός κόσμου στον οποίο δεν θα υπάρχει η φυσική εναλλαγή ημέρας και νύκτας. Η εικόνα είναι βαθύτατα θεολογική και εσχατολογική: εκφράζει την οριστική νίκη του Θεού πάνω στο σκοτάδι, στην αμαρτία, στη φθορά και στον θάνατο.
 
Ήδη από την αρχή της Αγίας Γραφής το φως παρουσιάζεται ως σημείο της δημιουργικής ενέργειας του Θεού: «Γενηθήτω φς· καί γένετο φς» (Γεν. 1, 3). Στην Καινή Διαθήκη, όμως, η έννοια του φωτός αποκτά ακόμη βαθύτερο περιεχόμενο. Ο Χριστός δεν λέγει απλώς ότι προσφέρει φως, αλλά ταυτίζει το φως με το ίδιο το Πρόσωπό Του: «γώ εμι τό φς το κόσμου· κολουθν μοί ο μή περιπατήσ ν τ σκοτί, λλ ξει τό φς τς ζως» (Ιω. 8, 12). Παρομοίως, στην αρχή του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου διαβάζουμε: «ν ατ ζω ν, καί ζωή ν τό φς τν νθρώπων· καί τό φς ν τ σκοτί φαίνει» (Ιω. 1, 4-5).
 
Έτσι κατανοούμε καλύτερα και το «νύξ οκ σται τι». Η «νύξ» μπορεί να ιδωθεί ως εικόνα κάθε απομακρύνσεως από τον Θεό: της αμαρτίας, της πνευματικής άγνοιας, του φόβου, της φθοράς και τελικά του θανάτου. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί επανειλημμένα αυτή την αντίθεση φωτός και σκότους. Διδάσκει ότι, όπως το σκοτάδι δεν μπορεί να παραμένει όταν εμφανίζεται το φως, έτσι και ο θάνατος δεν μπορεί να διατηρεί την εξουσία του όταν εισέρχεται η αληθινή Ζωή.
 
Η Αποκάλυψη, επομένως, δεν μας λέγει απλώς ότι στην αιωνιότητα δεν θα χρειαζόμαστε τον ήλιο ή έναν λύχνο. Μας αποκαλύπτει κάτι πολύ μεγαλύτερο: ο ίδιος ο Θεός θα είναι το Φως της υπάρξεως των σωζομένων. Ήδη λίγο νωρίτερα ο Ιωάννης γράφει για την ουράνια Ιερουσαλήμ: « πόλις ο χρείαν χει το λίου οδέ τς σελήνης, να φαίνωσιν ατ· γάρ δόξα το Θεο φώτισεν ατήν, καί λύχνος ατς τό ρνίον» (Αποκ. 21, 23). Το «Αρνίον», δηλαδή ο Χριστός, είναι το φως της νέας δημιουργίας.
 
Από ορθόδοξη θεολογική άποψη, το χωρίο μάς παραπέμπει επίσης στο μυστήριο της Μεταμορφώσεως του Κυρίου. Στο όρος Θαβώρ «λαμψε τό πρόσωπον ατο ς λιος» (Ματθ. 17, 2). Η Ορθόδοξη Παράδοση, και ιδιαίτερα η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, βλέπει στο φως της Μεταμορφώσεως όχι ένα συνηθισμένο κτιστό φως, αλλά φανέρωση της άκτιστης θείας δόξας και ενέργειας. Ο άνθρωπος δεν μετέχει στην απρόσιτη ουσία του Θεού, αλλά, κατά χάριν, στις άκτιστες ενέργειές Του. Ο άγιος Γρηγόριος υπερασπίζεται ακριβώς τον άκτιστο χαρακτήρα αυτού του θείου φωτός και τη δυνατότητα πραγματικής μετοχής του ανθρώπου στη θεία ενέργεια.
 
Επομένως, μπορούμε να δούμε το φως του Θαβώρ ως μία πρόγευση της εσχατολογικής πραγματικότητας που περιγράφει η Αποκάλυψη. Αυτό που οι τρεις Μαθητές αξιώθηκαν να δουν για λίγο στη Μεταμόρφωση, η Βασιλεία του Θεού το αποκαλύπτει ως αιώνια κατάσταση κοινωνίας με τον Θεό. Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος γίνεται Θεός κατά φύσιν. Σημαίνει ότι, διά της χάριτος, μετέχει στη ζωή και στη δόξα Του - αυτό που η Ορθόδοξη Θεολογία ονομάζει θέωση.
 
Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί μία εξαιρετικά όμορφη εικόνα: όπως πέρα από τη σκιά βρίσκεται κανείς σε φως που δεν διακόπτεται πλέον από το σκοτάδι, έτσι και πέρα από τα όρια του κακού βρίσκεται η αδιάκοπη πραγματικότητα του αγαθού. Και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αναπτύσσει επίσης πλούσια τη θεολογία του φωτός, παρουσιάζοντας την πορεία προς τον Θεό ως πορεία προς το αληθινό και υπέρτατο Φως.
 
Υπάρχει μάλιστα μια θαυμαστή βιβλική πορεία: η Αγία Γραφή αρχίζει με το φως και τελειώνει με το Φως. Στη Γένεση ακούμε το «Γενηθήτω φς» (Γεν. 1, 3), ενώ στην Αποκάλυψη ακούμε ότι δεν θα υπάρχει πλέον νύκτα, «τι Κύριος Θεός φωτιε» (Αποκ. 22, 5). Ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία βρίσκεται ο Χριστός, ο οποίος μας αποκαλύπτει: «γώ εμι τό φς το κόσμου» (Ιω. 8, 12).
 
Το μήνυμα, λοιπόν, του χωρίου είναι βαθιά ελπιδοφόρο. Η ιστορία του ανθρώπου δεν κατευθύνεται προς ένα αιώνιο σκοτάδι, αλλά προς το Φως. Η τελευταία εικόνα της Αγίας Γραφής δεν είναι η αμαρτία, ο πόνος, η φθορά ή ο θάνατος, αλλά η φωτεινή παρουσία του Θεού. Εκεί δεν υπάρχει πλέον νύκτα, επειδή δεν υπάρχει τίποτε που να χωρίζει τον άνθρωπο από τον Θεό. Δεν χρειάζεται λύχνος, επειδή δεν υπάρχει σκοτάδι να διαλύσει. Δεν χρειάζεται ήλιος, επειδή ο ίδιος ο Δημιουργός του ηλίου φωτίζει τα πάντα.
 
Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο μήνυμα των τελευταίων στίχων της Αποκαλύψεως: ο προορισμός του ανθρώπου είναι να περάσει από το σκοτάδι στο Φως, από τη φθορά στην αφθαρσία, από τον θάνατο στη Ζωή και από την απομάκρυνση από τον Θεό στην αιώνια κοινωνία μαζί Του.
 
Το «νύξ οκ σται τι» γίνεται έτσι όχι μόνο περιγραφή των εσχάτων, αλλά και πρόσκληση για την παρούσα ζωή: να αρχίσουμε ήδη από τώρα, μέσα στην Εκκλησία, στα Μυστήρια, στην προσευχή, στη μετάνοια και στην αγάπη, να βαδίζουμε προς εκείνο το Φως που δεν δύει ποτέ.

Wednesday, 9 September 2026

Η Οδύσσεια του σπουδαίου αυτού έπους

 
Με την «Οδύσσεια», όπως την αντελήφθη και την επέδειξε πρόσφατα κινηματογραφικά ο Βρετανός σκηνοθέτης και παραγωγός Κρίστοφερ Νόλαν, προστέθηκε ένα ακόμη επεισόδιο στο ταξίδι μέσα στον χρόνο του αριστουργηματικού αυτού έπους. Η ταινία έχει μεγάλη εισπρακτική επιτυχία και εντυπωσιάζει η ανταπόκριση που έχει στο διεθνές φιλοθεάμον και βιβλιόφιλο κοινό.
 

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο οι πωλήσεις της Οδύσσειας εκτοξεύθηκαν κατά 1400% (!!!) στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες του Ιουλίου, λίγες ημέρες μετά την εμφάνιση του κινηματογραφικού έργου στις αίθουσες, έναντι των αντιστοίχων ημερών του προηγουμένου έτους. Στις ΗΠΑ υπήρξε αντιστοίχως αύξηση των πωλήσεων του βιβλίου κατά 76%. Στη Γαλλία και στο ίδιο διάστημα υπήρξε αύξηση κατά 300% και όπως δήλωσαν οι υπεύθυνοι των μεγάλων εκδοτικών οίκων της για το φθινόπωρο έχουν προγραμματίσει διάφορες εκδόσεις της Οδύσσειας, από βιβλία τσέπης των οκτώ Ευρώ, έως πολυτελείς εκδόσεις των 45 Ευρώ και άνω. Οι μεταφράσεις των εν λόγω βιβλίων θα είναι από κλασσικές, όπως του φιλέλληνα και ελληνιστού Βίκτωρος Μπεράρ (1864-1931) έως και σύγχρονων μεταφραστών. Στην Ελλάδα πέραν της αύξησης της ζήτησης της Οδύσσειας στα βιβλιοπωλεία παρατηρήθηκε και μία άμεση αύξηση 18% στις εβδομαδιαίες κρατήσεις στη χώρα μας, με αιχμή το νησί των Φαιάκων, την Κέρκυρα, η οποία γνώρισε άνοδο 28% στις κρατήσεις χώρων διαμονής. 
 
Επί της ουσίας και ως προς τις κριτικές για την ταινία του Νόλαν υπήρξαν πολλές και σε διάφορες χώρες. Σε μια γενική άποψη ο Γιάννης Ζουμπουλάκης σημείωσε πως «ο Κρίστοφερ Νόλαν με αυτή την κινηματογραφική μεταφορά θέλησε να γράψει τον δικό του επίλογο πάνω στη σχέση του κινηματογράφου, ή γενικότερα του οπτικοακουστικού θεάματος με την Οδύσσεια του Ομήρου». Την ίδια περίπου σκέψη εκφράζει και η διδάσκουσα στο Τμήμα Κλασσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ (ΗΠΑ) Πολύβια Παραρά: «Η Οδύσσεια (του Νόλαν) παύει να λειτουργεί ως το έπος που αναδεικνύει την ελευθερία, την αυτονομία, την πολιτική συγκρότηση και το αξιακό σύστημα των Ελλήνων και μετατρέπεται σε ένα αφήγημα προσαρμοσμένο στις ευαισθησίες και στις αναζητήσεις του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού».
 
Ενδιαφέρουσα και η άποψη του Γάλλου πολιτικού και φιλοσόφου Λυκ Φερί για την ταινία του Νόλαν: «Μπορεί κάποιος να αναζητεί να επικαιροποιήσει και να εκσυγχρονίσει την Οδύσσεια για να την καταστήσει πιο “σέξι”, προβάλλοντας την “διαφορετικότητα” στην κατανομή των ρόλων στους ηθοποιούς. Επιδιώκεται να συνδεθεί η ταινία στην ελληνική κοσμολογία, η οποία όμως δεν είναι πλέον η δική μας (της Δύσης). Η ελληνική κοσμολογία είναι περισσότερο πολύτιμη (για την ανθρωπότητα…)». Στην κατανομή των ρόλων υπήρξε αντίδραση και από τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή, ο οποίος είπε πως το Χόλιγουντ επιβάλλει οι ταινίες που μπορούν να προκριθούν και να διακριθούν με βραβεία είναι αυτές που συμπεριλαμβάνουν συμπεριλήψεις της μαύρης φυλής και της γουόκ ατζέντας.
 
Ενδιαφέρουσα είναι η κριτική και η συμβουλή της Βρετανίδας - Αμερικανίδας ελληνίστριας και καθηγήτριας Κλασσικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια Έμιλι Ουίλσον. Στο London Review of Books η Ουίλσον έγραψε: «Αυτή η “Οδύσσεια” διαθέτει τον γνώριμο συνδυασμό μεγαλομανίας και επιφανειακότητας, που χαρακτηρίζει το έργο του Νόλαν…»  και ουσιαστικά απορρίπτοντάς την επιλέγει: «Ίσως αντί να δείτε την ταινία θα ήταν καλύτερο να επιστρέψετε στο ίδιο το ποίημα, είτε στο πρωτότυπο, είτε σε οποιαδήποτε σύγχρονη μετάφραση. Είναι ωραίο να πηγαίνεις σινεμά, να τρως ποπ κορν και να βλέπεις σπουδαίους ηθοποιούς να ερμηνεύουν. Αλλά, όπως συμβαίνει τόσο συχνά, το βιβλίο είναι πολύ καλύτερο από οποιαδήποτε ταινία».
 
Μέσα στις πολλές αρνητικές κριτικές για την ταινία υπήρξε και μία διαφορετική. Στη Γαλλία η χριστιανικών (ρωμαιοκαθολικών) αντιλήψεων ιστοσελίδα «Αλήθεια» (Aleteia)  βλέπει και πέντε σημεία τα οποία ο θεατής της ταινίας θα έπρεπε να σκεφθεί. Πρώτον, ότι ο Οδυσσέας θέτει πάνω από όλες τις απολαύσεις, τις ηδονές και τις περιπέτειές του την οικογένειά του. Δεύτερον, ότι η αγάπη στο αντρόγυνο αυξάνεται και ενδυναμώνεται μέσα από τον αγώνα του να παραμείνει πιστό στη μεταξύ του σχέση, παρά τους πειρασμούς. Τρίτον, ότι η ψυχολογική φυγή δεν φέρνει την ειρήνη στην ψυχή. Τέταρτον, πως μια νίκη δεν έχει αξία, παρά όταν είναι δίκαιη και πέμπτο πως ο άνθρωπος όταν αρνείται στη ζωή του τα όρια της αξιοπρέπειας και των άλλων αξιών χάνει τον ανθρωπισμό του.
 
Από όλες αυτές τις σκέψεις και τις κριτικές στη μεταφορά του αριστουργηματικού έπους της «Οδύσσειας» σε κινηματογραφική ταινία  από τον Κρίστοφερ Νόλαν, ως σεναριογράφου, σκηνοθέτη και παραγωγού προκύπτει το ερώτημα του τρόπου διασκευής και μεταφοράς των έργων των αρχαίων τραγωδών και ποιητών σε μετά τη συγγραφή τους εποχές. Βεβαίως είναι εξαιρετικό το γεγονός πως 2500 περίπου χρόνια από τη συγγραφή και παρουσίαση των έργων και 2700 περίπου χρόνια από τη δημιουργία της επικής ομηρικής ποίησης, αυτά εξακολουθούν να παρουσιάζουν και για τον σημερινό άνθρωπο εξαιρετικό ενδιαφέρον και αιτίες για στοχασμό. Ενδεικτικό πάντως του σύγχρονου πνευματικού πολιτισμού είναι πως στη Δύση δεν παρουσιάζονται, του επιπέδου του Ομήρου, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και των αρχαίων τραγικών ποιητών αξιόλογοι λόγιοι και συγγραφείς και επειδή δεν έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν σημαντικά έργα προσφεύγουν στην αρχαία γραμματεία. Έλληνες σκηνοθέτες και ποιητές (πρώτοι ο Πολίτης και ο Ροντήρης) παρουσίασαν το αρχαίο δράμα από θαυμασμό και αγάπη προς αυτό και επιχείρησαν να το αναβιώσουν παρουσιάζοντας το με σεβασμό στο πρωτότυπο. Ακολούθησαν οι Τζαβέλλας και Κακογιάννης με μεταφορές στον κινηματογράφο με μια πιστότητα στο αρχαίο κείμενο και με ανάπλαση της εποχής της δημιουργίας του και ο Ντασέν με μοντέρνο τρόπο. Ο Ευαγγελάτος με πιστότητα στο κείμενο, αλλά και κάποια μεταφορά στο παρόν. Ο Κουν ήταν ο πρώτος που επιχείρησε με τον Αριστοφάνη να σχολιάσει τη σύγχρονή του επικαιρότητα.
 
Η εποχή όμως όσων προσήγγιζαν το αρχαίο δράμα με σεβασμό και δέος πέρασε. Τώρα μένει ο τίτλος και οι μετασκευάζοντες τα έργα των αρχαίων τραγικών τους χρησιμοποιούν για να περάσουν δια μέσου αυτών τις ιδέες τους και την ιδεολογία τους. Προφανώς εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι οι συγγραφείς δεν ζουν και πως έτσι αυτοί μπορούν ατιμώρητοι να  παραποιούν τα μηνύματά τους και να τους κακοποιούν δεοντολογικά και μάλιστα στους ίδιους χώρους όπου αυτοί δίδαξαν υψηλότατου επιπέδου ήθος και την τραγικότητα της ζωής. Είναι πάντως μέσα στην πραγματικότητα πως οι αρχαίοι μεγάλοι συγγραφείς και ποιητές θα εξακολουθήσουν να διδάσκουν και στο μέλλον, ενώ όσοι τους κακοποιούν θα ξεχαστούν, ως να μην υπήρξαν.
 
Η τραγωδία «Αντιγόνη» του Σοφοκλή είναι ίσως το πιο ενδεικτικό παράδειγμα μετασκευών και παραποιήσεων στο μήνυμά της. Ο Ανούιγ το 1944 παρουσίασε την Αντιγόνη ως σύμβολο της Γαλλικής Αντίστασης. Ο Μπρεχτ, το 1948, εμφάνισε τον Κρέοντα ως φασίστα δικτάτορα. Η «Αντιγόνη στον Αμαζόνιο» του Μίλο Ράου (2023) συνδέθηκε με τον αγώνα των ιθαγενών ενάντια στην κρατική και εταιρική βαρβαρότητα. Τέλος να αναφερθεί η παράσταση της Αντιγόνης του Λιθουανού Γκραουζίνις στην Επίδαυρο, το 2022, με ζεϊμπέκικο, λίγο Μπρέγκοβιτς και πλήρη αποδόμηση του τραγικού στοιχείου και η Αντιγόνη  από το χοροθέατρο του Νορβηγού Ογέν, το 2026, πάλι στην Επίδαυρο, που μόνο τον τίτλο της αρχαίας τραγωδίας είχε και προκάλεσε μαζικές αποδοκιμασίες και αποχωρήσεις κατά τη διάρκεια του έργου.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Tuesday, 8 September 2026

Το Γενέσιο της Θεοτόκου

 
Συναξάριον
Τῇ Ηʹ τοῦ αὐτοῦ μηνός τό Γενέθλιον τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας.
 

Ἀπολυτίκιον τῆς Ἑορτῆς. Ἦχος δʹ.
Ἡ γέννησίς σου Θεοτόκε, χαράν ἐμήνυσε πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ· ἐκ σοῦ γάρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστός ὁ Θεός ἡμῶν· καί λύσας τήν κατάραν, ἔδωκε τήν εὐλογίαν· καί καταργήσας τόν θάνατον, ἐδωρήσατο ἡμῖν ζωήν τήν αἰώνιον.