Tuesday, 1 September 2026

Πού κατευθύνονται οι Έλληνες

 
Η απάντηση στο πού κατευθύνονται οι Έλληνες δίδεται από πρόσφατο ντοκουμέντο. Καθημερινή εφημερίδα ζήτησε από γνωστούς συγγραφείς και κριτικούς λογοτεχνίας να προτείνουν ο καθένας από ένα βιβλίο για κάθε δεκαετία ηλικίας, από των δέκα μέχρι των ενενήντα ετών, που πρέπει ο Έλληνας στο διάβα αυτών των χρόνων και κατά δεκαετία οπωσδήποτε να διαβάσει. Τα βιβλία που προτείνονται ως αναγκαία για κάθε δεκαετία της ζωής του ανθρώπου είναι συνολικά 95 (εννέα δεκαετίες επί δέκα ή έντεκα προτάσεις). Από αυτά τα 75 είναι ξένων συγγραφέων και μόνον είκοσι είναι Ελλήνων!
  

Με τις προτεινόμενες επιλογές από της παιδικής ηλικίας έως τα ενενήντα του χρόνια ο Έλληνας δεν είναι αναγκαίο να έχει διαβάσει  Δάντη, Γκαίτε, Ντοστογιέφσκι, Πούσκιν, Άντερσεν, Αδελφούς Γκριμ, Ζαμιάτιν, Ονέ, Μαλό, Μπαλζάκ, Σκοτ, Βερν, Κορνέϊγ, Ώστεν, Μολιέρο και πολλούς ακόμη. Οι Έλληνες που αγνοούνται στις προτάσεις είναι οι περισσότεροι, από τον Πλάτωνα,  τον Αριστοτέλη, τον Αισχύλο και όλους τους φιλοσόφους, έως όλη τη Βυζαντινή και την Πατερική γραμματεία, έως όλους τους σημαντικούς συγγραφείς της νεοελληνικής γραμματείας, μεταξύ των οποίων και όλοι οι σημαντικοί ιστορικοί από τους Ζαμπέλιο και Παπαρρηγόπουλο έως τον Ζακυθηνό και την Αρβελέρ. Επίσης αγνοούνται τα απομνημονεύματα αγωνιστών του 1821, όπως των Κολοκοτρώνη, Μακρυγιάννη, Καραϊσκάκη και τόσων άλλων.
 
Αγνοούνται συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και νέους, που έθεσαν τις βάσεις του σύγχρονου παιδικού βιβλίου στην Ελλάδα. Μεταξύ αυτών πρώτη η Πηνελόπη Δέλτα και οι Λότη Ανδρουτσοπούλου, Αγγελική Βαρελά, Ζωή Κανάβα, Τάκης Λάππας και Γαλάτεια Γρηγοριάδου - Σουρέλη. Επίσης αγνοούνται όλοι οι Νεοέλληνες ποιητές πλην των Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Καβάφη και Ζωής Καρέλλη.
   
Είναι λυπηρό πως δεν προβάλλεται η σημαντική διαχρονική Ελληνική γραμματεία, η οποία, πέραν των άλλων, ωφελεί την αυτογνωσία και τη σύνδεση της κάθε γενιάς με την Εθνική Παράδοση και την Πολιτισμική κληρονομιά. Ο Έλληνας με το να γνωρίζει από πού έρχεται, ποιοι οι πρόγονοί του και σε τί συνετέλεσαν στον παγκόσμιο, δυτικό λεγόμενο, πολιτισμό αποκτά γερά θεμέλια της διαχρονικότητας του και τη συνείδηση ευθύνης του να συνεχίσει αυτήν την προσφορά του Ελληνισμού.
   
Αρκετά των προτεινόμενων βιβλίων από τους συγγραφείς και τους κριτικούς λογοτεχνίας, είναι αξιόλογα και επίσης αρκετά έχουν παγκόσμια εμπορική επιτυχία. Όμως η από τα προτεινόμενα βιβλία διαμορφούμενη κατάσταση είναι μιας Ελλάδας παγκοσμιοποιημένης, που τείνει να δημιουργήσει Έλληνες κοσμοπολίτες. Σε αυτούς καίρια πλέον θέση λαμβάνουν τα βιβλία πολυεθνούς ανάγνωσης, που οδηγούν σε ομογενοποιημένη σκέψη και σε περιθωριακή θέση τα ελληνικά βιβλία  αξιόλογων συγγραφέων, που έχουν σύγχρονη σκέψη αλλά και επίγνωση της ιδιοπροσωπίας τους.
   
Η αλλαγή ύφους και αντίληψης ζωής στα βιβλία που προτείνεται σήμερα να διαβάζονται διαφέρει καθαρά από τί προτεινόταν παλαιότερα στους Έλληνες.
 
Υπήρχε τότε μια κάποια αρμονία στα μηνύματα του ξένου δόκιμου βιβλίου με το ελληνικό και διαμόρφωνε σωστούς χαρακτήρες. Για την παιδική ηλικία, έως τα δέκα χρόνια, προτείνονταν, μεταξύ άλλων, οι μύθοι του Αισώπου, ο «Γέρο Στάθης» του Λέοντος Μελά, οι «Δέκα Άνθρωποι» του Δημήτρη Γιάκου, «Ο τρελλαντώνης» και το «Παραμύθι χωρίς όνομα» της Πηνελόπης Δέλτα και από Έλληνες ποιητές οι Δροσίνης, Πολέμης, Βαλαωρίτης, Βιζυηνός. Από ξένα βιβλία αυτά των Ιουλίου Βερν και Κρόνιν, παραμύθια του Άντερσεν και των αδελφών Γκριμ.
 
Για τις ηλικίες από τα έντεκα έως τα είκοσι χρόνια προτείνονταν, μεταξύ άλλων, τα έργα των Κίπλινγκ, Ντίκενς, Βερν, Ντεφόε, Σκοτ, Χάριετ Μπίτσερ Στόου (Η καλύβα του Μπάρμπα Θωμά), Μπέρι (Πίτερ Παν), Δουμά, Μαρκ Τουέιν, Σαιντ - Εξιπερί, και από των νεοελλήνων ποιητών και συγγραφέων των Σολωμού, Παλαμά, Σικελιανού, Βιζυηνού, Θανάση Πετσάλη - Διομήδη, Τερζάκη, Πηνελόπης Δέλτα (π.χ. «Στα μυστικά του Βάλτου» και «Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου»), Καρκαβίτσα. Προτείνονταν επίσης θρησκευτικού περιεχομένου βιβλία, όπως τα «Ο Χιτών», «Κβο Βάντις;», Βίβια Περπέτουα, Φαβιόλα κ.α.
   
Για τις ηλικίες από τα 21 έως τα τριάντα χρόνια και κατά τη δεκαετία του 1950 προτείνονταν τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη, τα έργα των αρχαίων Ελλήνων ποιητών και τραγικών ποιητών, φιλοσόφων, επιστημόνων, των βυζαντινών ποιητών, ιστορικών και εκκλησιαστικών συγγραφέων, πνευματικά βιβλία όπως αυτό του Βίργκιλ Γκεοργκίου «Η 25η ώρα». Από τους νεοέλληνες, μεταξύ των πολλών άλλων, προτείνονταν τα έργα των  Κάλβου, Παπαδιαμάντη, Μυριβήλη, Βενέζη, Κανελλόπουλου, Ρίτσου, Καζαντζάκη, Μελισσάνθης, Βαρβιτσιώτη, Βρεττάκου, Βάρναλη, Καβάφη, Θεοτόκη. Από τους ξένους συγγραφείς οι Ντοστογιέφσκι, Γκόγκολ, Στάινμπεκ, Καμύ, Γκαίτε, Ντάντε, Όστεν, Ουγκό, Μπαλζάκ, Όργουελ και άλλοι.
   
Για τις ηλικίες από τα σαράντα χρόνια έως και τα ενενήντα χρόνια συμπληρώνονταν οι γνώσεις πάνω σε όλους τους Έλληνες συγγραφείς και ιστορικούς, που ασχολήθηκαν με όλες τις περιόδους του Ελληνισμού, αρχαιότητα, βυζαντινή αυτοκρατορία, σκλαβιά, επιχειρήσεις υπέρ της ελευθερίας, φραγκοκρατία, τουρκοκρατία, διατήρηση της αυτοσυνειδησίας μας καθώς και για την απελευθέρωση του Έθνους, τα της Φιλικής Εταιρείας, της Επανάστασης του 1821, της ιδρύσεως του Κράτους, της λιγόχρονης εποχής Καποδίστρια και των έκτοτε, έως τη δεκαετία του 1950, περιπέτειές του. Συνεχίζονταν επίσης οι γνώσεις στο έργο δυτικών συγγραφέων, όπως των Σαίξπηρ, Θερβάντες, Μολιέρου, Στάϊνμπεκ, Μποντλέρ, Μπροντέ, Ντίκενς, Ουάιλντ, Καμύ, Σίλερ.
   
Ουδέποτε, ως Έλληνες, θελήσαμε να αποκοπούμε από τη Δύση, αφού εμείς τη δημιουργήσαμε. Όσο και αν αυτό φαίνεται εγωιστικό και υπερβολικό είναι αληθινό. Όμως είμαστε μικροί στο δέμας και οι γίγαντες της κοσμικής ισχύος μας επιστρέφουν διαστρεβλωμένα αυτά με τα οποία τους φωτίσαμε. Τώρα κατασκευάζουν ένα αυτοκαταστροφικό πολιτισμό, στον οποίο επιχειρούν με όλα τα μέσα να μας παρασύρουν. Τώρα πλέον δεν είναι η αγάπη που τα θεραπεύει όλα τα προβλήματα, του εσωτερικού μας κόσμου και τα κοινωνικά. Τώρα προωθείται με βιβλία η «θεραπευτική λογοτεχνία» (εφεύρεση της Άπω Ανατολής), με την οποία δίδεται η υπόσχεση ότι φέρνει «συναισθηματική αποφόρτιση και σταδιακή επανασύνδεση του ανθρώπου με τον εαυτό του και τους άλλους»….
   
Τα δεδομένα είναι αρνητικά για το μέλλον του πολιτισμού μας και της ύπαρξής μας. Ο μιμητισμός ξένων προς την ζωή και το ήθος μας ιδεολογιών, ο «γάμος» των ομοφυλοφίλων, το θέσφατο της αρμόδιας Υπουργού ότι η παραδοσιακή οικογένεια απεβίωσε, η προώθηση του ηδονιστικού τρόπου ζωής, το παράλογο που προωθείται ως «προοδευτικό» και το αφύσικο που μετατρέπεται σε «εκσυγχρονιστικό» είναι σοβαρότατα ζητήματα, που η άμεση αντιμετώπισή τους έχει στενή σχέση με την επιβίωση του Ελληνισμού. Στη φιλοπατρία όλων των Ελλήνων και ιδιαίτερα εκείνων που έχουν την ευθύνη δημιουργίας και αγωγής της επόμενης γενιάς,  εναπόκειται η σωτηρία της ύπαρξης του Έθνους μας, ως ανεξάρτητης και ζωογόνου οντότητας.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Monday, 31 August 2026

Τα όρια του ανθρώπου

 
Το ανθρώπινο σώμα είναι ένα θαυμαστό και εξαιρετικά πολύπλοκο δημιούργημα, με εντυπωσιακές δυνατότητες αλλά και συγκεκριμένα όρια. Χρειαζόμαστε νερό, τροφή, οξυγόνο, ύπνο, κατάλληλη θερμοκρασία και ανάπαυση για να διατηρήσουμε τη σωματική και ψυχική μας ισορροπία. Το εικονίδιο μάς υπενθυμίζει, με απλό και παραστατικό τρόπο, πόσο εξαρτημένη είναι η ζωή μας από βασικές προϋποθέσεις που συχνά θεωρούμε αυτονόητες. Ορισμένοι από τους χρόνους που αναφέρονται είναι ενδεικτικοί και μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο και ανάλογα με τις συνθήκες· ωστόσο, το κεντρικό μήνυμα παραμένει: το ανθρώπινο σώμα έχει αντοχές, αλλά δεν είναι απεριόριστες.
 

Ίσως, όμως, η σημαντικότερη σκέψη που γεννά μια τέτοια εικόνα είναι η συνειδητοποίηση της ευθραυστότητας και ταυτόχρονα της ανεκτίμητης αξίας της ανθρώπινης ζωής. Η γνώση των ορίων μας δεν χρειάζεται να μας φοβίζει· μπορεί να μας διδάσκει να φροντίζουμε περισσότερο τον εαυτό μας και τους συνανθρώπους μας, να σεβόμαστε το σώμα και την ψυχή μας και να εκτιμούμε κάθε ημέρα που μας χαρίζεται. Η ζωή δεν μετριέται μόνο με ημέρες και χρόνια, αλλά κυρίως με όσα αγαπήσαμε, όσα προσφέραμε και όσα όμορφα μοιραστήκαμε με τους ανθρώπους γύρω μας.

Sunday, 30 August 2026

Ορθόδοξες εικόνες στον Καθεδρικό Ναό του Wells

 
Ο Καθεδρικός Ναός της όμορφης και γραφικής Πόλεως του Wells, που βρίσκεται στη ΝΔ Αγγλία, είναι φυσικά Αγγλικανικός, αλλά είναι κατάμεστος από Ορθόδοξες, βυζαντινές κυρίως αλλά και ρώσικες, εικόνες.
 


Ο εν λόγω Ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ανδρέα. Για τον λόγο αυτό, δίπλα από την κεντρική του Αγία Τράπεζα, έχει τοποθετημένη σε ξύλινη βάση την εικόνα του Προστάτη Αγίου, ιστορημένη το 1999 από τον Aleksander Gormatiouk, του Ινστιτούτου Grabar της Μόσχας.



Οι Αγγλικανικοί (αλλά και οι Ρ/Καθολικοί) Ναοί, έχουν γύρω - γύρω στο εσωτερικό τους, συνήθως ανάγλυφες ξυλόγλυπτες παραστάσεις της σειράς «14 στάσεις του Σταυρού». Στο Καθεδρικό Ναό του Wells, αντί των συνηθισμένων παραστάσεων, βλέπουμε πανέμορφες βυζαντινές εικόνες.

 

Σε άλλα σημεία του Ναού βρίσκουμε εικόνες του Χριστού, της Παναγίας, της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου, του Αγίου Νικολάου και άλλες.

Saturday, 29 August 2026

Όψεις του Αγ. Ανδρέα στο Wells

 
Το Wells στη Δυτική Αγγλία είναι μια Πόλη. Στην Αγγλία μια κατοικημένη περιοχή ονομάζεται Πόλη μόνο όταν έχει Καθεδρικό Ναό.
 


Η εν λόγω Πόλη έχει στο κέντρο της τον μεσαιωνικό Αγγλικανικό Καθεδρικό Ναό, γοτθικού ρυθμού, που είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ανδρέα! Ο Ναός αυτός άρχισε να κτίζεται το 1175 μ.Χ.
 


Είναι εξόχως συγκινητικά όλα τα μνήματα που βρίσκουμε μέσα στον Ναό, τα περισσότερα των οποίων είναι επισκόπων και άλλων εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων.



Από τα πλέον φημισμένα στοιχεία του Καθεδρικού Ναού του Wells είναι οι καμπάνες του, που αποτελούν την βαρύτερη δεκάδα καμπανών στον κόσμο. Η μεγαλύτερη από αυτές, η δέκατη καμπάνα, γνωστή ως Harewell, ζυγίζει 56,25 αγγλικά εκατόβαρα (long hundredweight), δηλαδή 2.858 κιλά.

Friday, 28 August 2026

Η γιορτή του Αγίου Φανουρίου

 
...μέσα από τα μάτια ενός παιδιού
 
Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση έλαβα από την ανιψιά μου, Ελένη Θεοδώρου, μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου, κόρη του Δημήτρη και της αδελφής μου Μαρίας και αδελφή της Αλτάνας, ένα όμορφο και πολύ προσωπικό δώρο. Με την ευκαιρία της εορτής του Αγίου Φανουρίου, η Ελένη ζωγράφισε με το χέρι της την εικόνα του Αγίου και έγραψε ένα μικρό ποίημα αφιερωμένο σε εκείνον. Μου έστειλε, μάλιστα, τα έργα της μαζί με τη φωτογραφία της φανουρόπιτας που ετοίμασαν στο σπίτι τους προς τιμήν του Αγίου.
 

Η παιδική ζωγραφιά και οι απλοί, αυθόρμητοι στίχοι της έχουν τη δική τους ξεχωριστή ομορφιά. Μέσα από αυτά διακρίνεται η αγάπη ενός παιδιού προς τον Άγιο και η επιθυμία του να εκφράσει με τον δικό του τρόπο την πίστη και την προσευχή του. Ιδιαίτερα όμορφη είναι η σκέψη που αποτυπώνει στο ποίημά της, ζητώντας από τον Άγιο Φανούριο να φανερώσει «το καλό σ’ όλον αυτόν τον χριστιανικό και μη τούτο δικό σου κόσμο». Είναι μια απλή παιδική ευχή, που όμως κρύβει μέσα της αγάπη και καλοσύνη για ολόκληρο τον κόσμο.


Φυσικά, από τον εορτασμό δεν θα μπορούσε να απουσιάζει και η φανουρόπιτα, ένα αγαπημένο έθιμο που έχει συνδεθεί στενά στη Νεοελληνική Ορθόδοξη Παράδοση με τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου. Η παρασκευή και η προσφορά της γίνεται με ευλάβεια και προσευχή, καθώς οι πιστοί επικαλούνται τη βοήθεια και τις πρεσβείες του Αγίου. Είναι ιδιαίτερα όμορφο όταν τέτοιες παραδόσεις περνούν από τη μία γενιά στην άλλη και τα παιδιά συμμετέχουν σε αυτές όχι απλώς ως θεατές, αλλά δημιουργικά, με τη ζωγραφική, τον λόγο, την προσευχή και τη χαρά τους.
 

Χρόνια πολλά για την εορτή του Αγίου Φανουρίου! Είθε ο Άγιος να πρεσβεύει για όλους μας και να φανερώνει πάντοτε στη ζωή μας ό,τι είναι αληθινό, καλό και ωφέλιμο. Και στην αγαπημένη μας Ελένη ευχόμαστε να συνεχίσει να δημιουργεί με την ίδια παιδική καθαρότητα, ευαισθησία και αγάπη!

Thursday, 27 August 2026

Στίχοι θερινοί

 
ΚΗΠΟΣ ΕΝ... ΘΕΡΜΩ

 
Πήρα τα χαρτιά μου αγκαλιά
Και βγήκα στον κήπο
Τα άπλωσα άτακτα
σε ένα τραπεζάκι της αυλής
 
Ήθελα να νιώσουν το αεράκι
Από την κοντινή κέλτικη θάλασσα
Και να ακούσουν τους γλάρους
Μα και τον ήχο από τα αερόστατα
 
Μάζεψα μωβένια μύρτιλα
Και τα σκόρπισα πάνω τους
Μαζί με ροδοπέταλα
Και άνθη από γιασεμί ευωδιαστό
 
Το χρώμα του ουρανού
Θύμιζε άλλο τόπο
Κάπως μακρινό
Αλλά ιδιαίτερα γνώριμο
 
Ο βασιλιάς ήλιος
Έπαιζε παιχνίδια
Με τα λιγοστά
Αλλά γοργόφτερα σύννεφα
 
Και τότε…
Τα χαρτιά άρχισαν να κινούνται
Και να μιλούν
Σε μια γλώσσα άγραφη ακόμα
 
Έμεινα εκεί… ακίνητος
Να κοιτάζω
Να ακούω
Και να υπομειδιώ
 
Η πολυπόθητη διακοινωνία
Μεταξύ υλικής και άυλης
Πραγματικότητας
Είχε ήδη ξεκινήσει
 
 
Τάσος Βυζάντιος
Bristol, 30 Ιουλίου 2026

Wednesday, 26 August 2026

Οι γλώσσες του κόσμου

 
Οι γλώσσες αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτιστικής ταυτότητας των λαών και συγχρόνως ένα πολύτιμο μέσο επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης. Το εικονίδιο παρουσιάζει είκοσι από τις γλώσσες που έχουν επίσημη αναγνώριση σε διάφορες χώρες του κόσμου, με κριτήριο τον αριθμό των κρατών στα οποία χρησιμοποιούνται ως επίσημες γλώσσες. Στις πρώτες θέσεις συναντούμε τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα αραβικά και τα ισπανικά, γεγονός που αντανακλά ιστορικές, πολιτικές και πολιτιστικές εξελίξεις που διαμόρφωσαν τον σημερινό γλωσσικό χάρτη του πλανήτη.
 

Πίσω, όμως, από κάθε γλώσσα βρίσκεται ένας ολόκληρος κόσμος: ιστορία, παραδόσεις, λογοτεχνία, θρησκευτική και πνευματική κληρονομιά, τρόπος σκέψης και καθημερινής ζωής. Η γλωσσική πολυμορφία της ανθρωπότητας μάς υπενθυμίζει ότι η διαφορετικότητα δεν αποτελεί εμπόδιο στην επικοινωνία, αλλά πλούτο που αξίζει να γνωρίζουμε και να σεβόμαστε. Μαθαίνοντας μια άλλη γλώσσα, δεν αποκτούμε απλώς έναν διαφορετικό τρόπο να εκφράζουμε τις ίδιες σκέψεις· ανοίγουμε ένα παράθυρο προς έναν άλλο πολιτισμό και δημιουργούμε γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους και στους λαούς.