Καλλιανός και Thomas

Σήμερα, τῇ ΚΑʹ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς μνήμη τῶν  Ἁγίων ἐνδόξων, θεοστέπτων καὶ ἰσαποστόλων μεγάλων βασιλέων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης.

Με την ευκαιρία αυτή ενθυμούμεθα και τον μακαριστό αδελφό και συλλειτουργό π. Κωνσταντίνο Καλλιανό, ο οποίος ανεχώρησε πρόσφατα από τη σκηνή του βίου τούτου.

Η αγαπητή κοινή μας φίλη κα Νατάσα Κεσμέτη ετοίμασε το παρακάτω ειδικό αφιέρωμα στη μνήμη του.

Ἕνα μετάφρασμα δούλεψα τίς προηγούμενες μέρες στήν μνήμη τοῦ π. Κωνσταντίνου Καλλιανοῦ. Στήν μικρή εἰσαγωγή παρακάτω θά δεῖτε πῶς συνέδεσα τόν Οὐαλλό καί τόν Σκοπελίτη. Προσέθεσα καί τό βίντεο, ἕνα ἀπό τά πολλά γιά τόν σπουδαῖο R.S. Thomas, καί τήν ζωή του στά ἀπομονωμένες ἐνορίες ὅπου διακόνησε. Πρέπει νά σᾶς πῶ ὅτι ἀγαπῶ πολύ τήν δύσκολη ποίηση του καί ἔχω μεταφράσει καί ἄλλα ποιήματά του ἤδη δημοσιευμένα.

Θαυμάσιες συνομιλίες ἔχουν ἐκδοθεῖ ἀνάμεσα σ' αὐτόν καί τόν ἄλλοτε Archbishop of Cantebury Rowan Williams, πού φαίνεται νά τόν κατανοῦσε πολύ καλά.   

 
Ὁ ἱερωμένος ποιητής  R.S. Thomas γεννήθηκε στό Κάρντιφ τῆς Οὐαλλίας το 1913. Διακόνησε στίς μακρινές καί ἀπομονωμένες μικρές ἐνορίες τοῦ Aberdaron τοῦ Lleyn καί Μanafon in mid-Wales. Tιμήθηκε μέ ἀρκετά βραβεῖα στή Μεγάλη Βρετανία καί στόν ὑπόλοιπο κόσμο γιά τήν ποίησή του. Ἔφτασε μιάν ἀνάσα ἀπό τό Νόμπελ Λογοτεχνίας τό 1996, ὅταν καί τό ἔχασε ἀπό τόν Σέϋμους Χήνυ. Συνολικά εἶχε ἐκδώσει 26 βιβλία, ποίησης, δοκιμίου καί μιά αὐτοβιογραφία. Πέθανε τό 2000. Ἴσως ὁ μοναχικός Οὐαλλός πάστορας νά  ἔνιωθε κάποια συγγένεια μέ τόν ὀρθόδοξο ἱερέα π. Κωνσταντῖνο Καλλιανό πού, ἐκτός ἀπό τήν εὐλάβειά του, ἔτρεφε τόσο τρυφερή ἀγάπη γιά τήν φύση τοῦ πατρογονικοῦ του Κλήματος, στά ὀρεινά τῆς Σκοπέλου, καί γιά ὅλη τή φύση. Μέ αὐτήν τή σκέψη ἀφιερώνω τό παρακάτω μετάφρασμα στήν Σεπτή Μνήμη τοῦ πατέρα Κωνσταντίνου.
 
 
Ὕμνος
 
 
Σέ ὑμνῶ γιατί
εἶσαι καλλιτέχνης καί ἐπιστήμονας
μαζί. Ὅταν εἶμαι κάπως
τρομαγμένος μπροστά στήν δύναμή σου,
τήν ἱκανότητά σου νά κάνεις θαύματα
μ' ἕνα περιγεγραμμένο τετράγωνο, ἀκούω
τό μουρμούρισμα στόν ἑαυτό σου
σέ μιά νότα πού ὀνειρεύτηκε ὁ Βετόβεν
ἀλλά ποτέ δέν μπόρεσε νά πετύχει.
Ξεχειλίζεις καί διαφεύγεις  ἀπό τίς δικές σου κλίμακες
τῶν βρόχινων- τῶν θαλασσινῶν νερῶν, παίζεις
τ' ἀκκόρντα τοῦ πρωϊνοῦ
καί τοῦ δειλινοῦ φωτός, κάνεις γλυπτά
μέ τήν σκιά, ἑνώνεις  φύλλο
τό φύλλο, ὅταν ἔρχεται
ἡ ἄνοιξη, στίς στροφές ἑνός
ἀπέραντου ποιήματος. Μιλᾶς
ὅλες τίς γλῶσσες καί καμία,
ἀπαντώντας στίς πιό περίπλοκες
προσευχές μας μέ τήν ἁπλότητα
ἑνός λουλουδιοῦ, ἀποτρέποντας 
ὅποια ἀπόπειρά μας νά σέ κάνουμε οἰκόσιτο
γιά τίς  χρήσεις μας, μέ τούς ἀφηνιασμένους 
ἰούς κάτω ἀπό τούς φακούς μας.
 
R.S. Τhomas

«Ερωτήματα σε ανάλγητους καιρούς»

Έλαβα πρόσφατα με χαρά το νέο βιβλίο της αγαπητής φίλης και σπουδαίας λογοτέχνιδος Νατάσας Κεσμέτη, με τίτλο: «Ερωτήματα σε ανάλγητους καιρούς», το οποίο εκδόθηκε στην Αθήνα το 2018 από τις Εκδ. «Παρασκήνιο».

Λόγω βαρύτατου φόρτου εργασίας δεν έχω ολοκληρώσει ακόμη τη μελέτη του. Όμως το διαβάζω και συγκινούμαι από τη δομή και το μεστό περιεχόμενό του, στο οποίο η έμπειρη συγγραφέας επισημαίνει με έναν περίτεχνο και ειλικρινή τρόπο «απορίες σχετικές με την πνευματική ζωή», καθώς και για το πως «η σύγχυση ανάμεσα στη ζωή της διανόησης  και σ’ αυτήν του πνεύματος παρέμενε και παραμένει ισχυρή»!

Η Πριγκίπισσα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Νατάσα Κεσμέτη, που «αγαπά να στοχάζεται», έρχεται στο έργο της αυτό αντιμέτωπη με «ενοχλητικά ερωτήματα», στα οποία δίνει την προσωπική της εμβριθέστατη απάντηση, με προθυμία και γλαφυρότητα.

Η δομή του έργου της είναι βασισμένη σε μια ιδέα «για μια ημερολογιακή μορφή των κειμένων», η οποία βοηθά τον αναγνώστη να οργανώσει τη μελέτη και να συστηματοποιήσει την πρόσληψη των εννοιών του βιβλίου.

Η ουσία του έργου αυτού ίσως να βρίσκεται στο παρακάτω μικρό απόσπασμα, το οποίο υπογραμμίζει -με άμεσο όσο και εμφατικό τρόπο- τη σημασία των διανθρώπινων σχέσεων και την αξία της διαπροσωπικής μας διακοινωνίας (ντυμένης σε χρώμα «μωβ», ένδειξη της αγαπημένης και πολυσέβαστης χαρμολύπης), που παραμένει πάντα το ζητούμενο στις ανθρώπινες κοινωνίες:

«Στη γη των μωβ μπορεί να εισέρχεται κανείς στο άβατο μιας εξαιρετικής μοναχικότητας. Όχι όμως ερήμωσης. Μιας μοναχικότητας, η εξαιρετικότητα της οποίας έγκειται στο ότι παραμένει εν  σ χ έ σ ε ι.

Γνώρισα έναν άνθρωπο που έβλεπε τους μαθητές, τους συναδέλφους, τους συνεργάτες, τους νοσηλευτές και τους ασθενείς του ως συλλειτουργούς. Πίστευε κατά απόλυτο τρόπο στο “θεραπευτικό άγγιγμα”. Η μόνη πινακίδα στον δικό του δημιουργικό δρόμο επέμενε: “Πρόσφερε ακόμα και με προσωπική σου ζημιά”».

Εὐχή καί Παράκληση

Σάν προχτές, στίς 19 Ἰουλίου τοῦ 1903, ἔγινε ἡ ἐπίσημη ἀνακήρυξη τοῦ Στάρετς τῆς Χαρᾶς καί τῆς Εἰρήνης Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ, σέ Ἅγιο. Οἱ προετοιμασίες εἶχαν ἀρχίσει πολύ νωρίτερα στήν Μονή τοῦ Σάρωφ, καί τήν ἀγαπημένη του Μικρή Ἔρημο: τήν ταπεινή του ἴσμπα μέσα στό δάσος. Τόν φετεινό Ἰούλιο τοῦ 2018, δηλαδή 115 χρόνια ἀργότερα, κοιμήθηκε ἡ χαριτωμένη ποιήτρια καί φίλη Γιώτα Ἀργυροπούλου.

Ὁ Μεγάλος Πνευματοφόρος Ἅγιος  ἔδειξε ἀσυνήθιστα πλούσια στοργή καί φροντίδα στίς Ρωσίδες τῆς ἐποχῆς του: ἀγράμματες ἀγρότισσες, εὔπορες καί καλλιεργημένες πριγκίπισσες, γερόντισσες, νέες κοπέλες, παιδοῦλες, καί προικισμένες μέ θεῖα δῶρα Σαλές. Πίστευε πώς στό σκληρό μέλλον ἔχουν νά ἐπιτελέσουν ἕνα σπουδαῖο ἔργο καί προετοίμαζε γι' αὐτό τίς "ὀρφανές του", τίς ἀδελφοῦλες τῆς Μονῆς τοῦ Ντιβέγιεβο καί τοῦ Μύλου.

Εἴθε ὁ Στάρετς, στόν ὁποῖο ἡ Θεοτόκος ἐμφανιζόταν καί τόν ἀποκαλοῦσε τρυφερά "Ἐκλεκτό Της" καί "Ἀπό τήν δική Της γενιά", νά καλωσορίσει καί τήν δική μας  Πανα - Γιώτα  στό Φῶς πού ἐκεῖνος, κι ἀπό τήν ἐπίγεια ζωή του, γνώρισε μέ ὁλόκληρη τήν ψυχοσωματική του ὑπόσταση.

Αναστασία Κεσμέτη

Βιβλιοκριτική για τα «Αθόρυβα»

Έλαβα και με πολλή χαρά παρουσιάζω την παρακάτω βιβλιοκριτική για την ποιητική συλλογή μας «Αθόρυβα», από την Πριγκίπισσα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της Λογοτεχνικής Κριτικής κα. Νατάσα Κεσμέτη. Είμαι εξαιρετικά ευγνώμων και κατασυγκινημένος με την εύνοια και την ευαισθησία που έδειξε απέναντι στο έργο μας αυτό.

Το κείμενό της αυτούσιο έχει ως εξής:

Σᾶς εὐχαριστῶ θερμά, π. Ἀναστάσιε, γιά τά " Ἀθόρυβα" πού ἔλαβα καί  συν - χαίρω ἀπό καρδιᾶς. Ἰδιαιτέρως σᾶς συγχαίρω γιά τόν τίτλο: δέν εἶναι μόνον εὔστοχος, ταιριάζει μέ τό ὕφος καί τόν  "ἦχο" τῶν ποιημάτων πού δέν φωνασκοῦν. Κάθε ἄλλο: τίποτα κραυγαλέο στά τρυφερά σας Ἀθόρυβα. Σέ μιάν ἐποχή τρομεροῦ θορύβου (ἀνοίγω παρένθεση γιά νά σᾶς παραπέμψω στόν Rollo May καί ὅσα γράφει στό βιβλίο του Τhe Courage to Create γιά τήν σημασία τοῦ θορύβου ὡς σημάδι μεγάλου προσωπικοῦ καί συλλογικοῦ ἄγχους) τά Ἀθόρυβα ἀντανακλοῦν τήν διαύγεια τῆς ἐσωτερικῆς ματιᾶς πρός τόν κόσμο, τήν διάκρισή της νά στέκεται στήν ἀξία τῶν λεπτομερειῶν, στόν πλοῦτο τῶν μικρῶν πραγμάτων. Εἶναι, ὅπως τό προσλαμβάνω, ὡσάν νά λέτε στόν ἀναγνώστη πώς "Ναί, ὑπάρχουν  πολλά μικρά πράγματα γύρω μας, ἀλλ' ὅμως καθόλου ...ἀσήμαντα!"

Τά διαβάσαμε καί ξεχωριστά, καί μαζί μέ τόν σύζυγό μου, καί ὁ κάθε ἕνας σημείωσε ποῦ στάθηκε περισσότερο. Ὁ Νικόλας γιά παράδειγμα ἔχει σημειώσει μέ τρία "ν" τήν Ἱκεσία, ὅπως καί τήν τρίτη στροφή ἀπό τήν Ἐπαφή, τό Ἡμέρας Στολίδια, τό Στό Ναό. Ἐμένα μέ συγκίνησαν τά Χαρτάκια καί Πέτρες Καί τούς δυό μας, ξεχωριστά τό Ἐπί Θερινῶν Ὑδάτων!

Θέλω νά σᾶς γράψω δυό λόγια ἰδιατέρως γι' αὐτό τό τελευταῖο: σέ πρώτη ἀνάγνωση μοιάζει περιγραφικό. Ὅμως ἀφήνει στήν ψυχή ἕνα λεπτό σκίρτημα, πού, ἐμένα τουλάχιστον, μέ ὤθησε νά ξαναγυρίσω κάμποσες φορές σ' αὐτό γιά νά καταλάβω ποῦ ὀφείλεται. Τό ποίημα δέν εἶναι οὔτε δύσκολο, οὔτε ἀφηρημένο, οὔτε πολύπλοκο.

Κάποια στιγμή ὅμως ἔνιωσα πώς στίς στροφές 3 καί 4 ἀλλάζει ἐπίπεδο, κι αὐτό συμβαίνει μέ ἁπλότητα καί ἀμεσότητα: 

                                                      Τί κι ἄν ἡ εἴσοδος 

                                                               ἔμεινε ἀνοιχτή;

                                                     Ἡ λιτανεία

                                                               δέν ὁλοκληρώθηκε.

Λέγοντας "ἀλλαγή ἐπιπέδου", ἐννοῶ πώς πραγματοποιεῖται μιά μετάβαση ἀπό τήν συγκεκριμένη ἡμέρα καί τό συγκεκριμένο συμβάν, σέ μιά πολύ πιό βαθιά διαπίστωση καί γενίκευση πού ἀφορᾶ στήν ζωή τῶν περισσοτέρων ἀπό μᾶς, γιά νά μήν πῶ ὅλων: 

Ἄν ὁ βίος μας εἶναι στήν οὐσία του ἕνα Προσκύνημα, ἡ Εἴσοδος μένει ἀνοιχτή γιά μᾶς. Ἀλλά ἡ λιτανεία δέν ὁλοκληρώνεται.

Θά μιλούσαμε γιά χαρμολύπη, ἀφοῦ ἡ Εἴσοδος παραμένει ἀνοιχτή καί ἀναμένει, ἐντούτοις ἡ τέταρτη στροφή μέ τό χρῶμα τοῦ ἀρχαίου χαλκοῦ, βάφει... ἀθόρυβα τήν μετάβαση σέ ἕνα μυστήριο πού παραμένει ἄγνωστο: 

Θά μᾶς δοθεῖ ἄλλη εὐκαιρία;

Θά μπορέσουμε κάποια φορά νά εἰσέλθουμε ;

Θά ὑπάρξει ἕνα Θέρος χωρίς ἐπίφοβα καί ἀκυρωτικά ὕδατα;

Ἔτσι, κατά τήν δική μου ἀνάγνωση καί τήν δική μου συγκίνηση, τό ποίημα ἀνυψώνεται σέ Ὑπαρξιακό Χωροχρόνο.

Μέ εἰλικρίνεια θά πῶ ὅτι ἔχω ἀμφιβολίες γιά τό ἄν μέ τόν παραπάνω χαρακτηρισμό ἀκριβολογῶ. Μήπως θά ἔπρεπε νά πῶ ὅτι ἀποκτᾶ Ὀντολογικό βάθος π.χ;

Ἤ ὅτι μετακενοῦται σέ φιλοσοφικό Ποτήριο Στοχασμοῦ σχετικά μέ τό ἀνολοκλήρωτο ἤ μᾶλλον Ἀτέλεστο τῆς ἀνθρώπινης πορείας;  

Mπορεῖ νά κάνω λάθος, τό ἀποδέχομαι προκαταβολικά. Ἐσεῖς κρατεῖστε πώς κατ' ἐμέ αὐτοί οἱ στίχοι πού ἀντέγραψα μέ κόκκινο, βιδώνονται στόν νοῦ καί στήν καρδιά.

Σέ μιάν ἐποχή ἀπίστευτης ἀδολεσχίας ἤ ἀκριβέστερα λογοδιάρροιας, ὅπου τό κυνηγητό τῆς πρωτοτυπίας ἔχει γίνει μανία, καί  ἡ ἀσάφεια κυριαρχεῖ, τό νά γραφοῦν δυό τρεῖς ἀξέχαστοι στίχοι δέν εἶναι μικρό πράγμα. Εἶναι Δῶρο καί χρειάζεται νά τό φυλάξετε μέ μεγάλη προσοχή.

Κλείνοντας θά τολμήσω νά δώσω σχῆμα σέ μιά αἴσθηση πού ἔχω, ἀδιαμόρφωτη ὅμως: κάτι ἔχει ἀλλάξει στόν πυρήνα τῆς ὕπαρξής σας. Κάτι ἤ πολλά ἔχετε μυστικά ἀφομοιώσει, κι αὐτό ἀντανακλᾶται στήν ἐκφραστική σας. 

Μέ τό μικρό καί ταπεινό δικαίωμα μιᾶς μακρᾶς πείρας στά τῆς γραφῆς, παίρνω τό θάρρος νά σᾶς προειδοποιήσω καί νά σᾶς προετοιμάσω: τό ἑπόμενο βῆμα σας θά εἶναι πιό δύσκολο. Ἔτσι εἶναι στήν Ἀμφίπολη (σελ. 32)· ἔτσι συμβαίνει, ἔτσι γίνεται καί μέ τίς λέξεις: Ἀπ' τό θάνατο στή ζωή (σελ. 26).

Σᾶς εὐχαριστοῦμε ξανά γιά τά  Ἀθόρυβα.

Θά λάβετε κι ἀπό μένα τήν Μυθ-Ἱστορία πού ἀπαίτησε κοντά 20 χρόνια γιά νά φτάσει σέ κάποιο σημεῖο ὁλοκλήρωσης.

Σέ κάποιο σημεῖο θά βρεῖτε μικρή ἀναφορά σέ ἕναν Ναυπλιέα ἱερέα... Ἀλλά θά χρειαστεῖτε χρόνο, ἡσυχία καί καθόλου βιασύνη.

Θά χρειαστεῖτε, πιθανόν, πολλές ἀναγνώσεις ,γιατί εἶναι ἕνα δύσκολο ἐγχείρημα σύνθεσης πολλῶν στοιχείων, ἐντελῶς κόντρα στόν καιρό πού βιάζεται καί θορυβεῖ ἀκόρεστα.

Πάντα μέ τά ἴδια αἰσθήματα τιμῆς

Ν.Κ.