Orthodox Monasticism

 
Thursday 3-Saturday 5 December 2026*
IOCS Winter School 2026:
Monastic Tradition and Orthodox Theology Today
At Westminster College, Cambridge
 

*3-4 December will be full days of lectures and discussion, with a full day visit to The Stavropegic Monastery of St John the Baptist, Essex, on Saturday 5 December.
 
Our 2026 Winter School will look at profound and sometimes unexpected ways in which the monastic tradition and theologians formed by it play a vital role in the rediscovery of 'theology as a liturgy of the Church' (Archimandrite Vasileios of Iviron), expressed alike in our teaching and in all facets of life. 
 
We will explore how monastic experience informs, perhaps transforms, our understanding of Scripture and of the human being; how it underpins pastoral service to 'the world'; and its powerful witness to contemporary spiritual seekers hungry for the sacred.
 
Speakers to include:
 
His Eminence, Archbishop Angaelos, Coptic Orthodox Archbishop of London
Archimandrite Antonios Kakalis, Senior Lecturer in Architecture, Newcastle University
Hieromonk Nikolai Sakharov, The Stavropegic Monastery of St John the Baptist, Essex
V Revd. Dr Bogdan Bucur, Associate Professor of Patristics at the St Vladimir's Orthodox Theological Seminary (Yonkers, NY)
Mother Sarah, Parish of St John of Kronstadt, Bath
Mr Aidan Hart, The King’s Foundation School of Traditional Arts
Dr Kyriacos Markides, Prof. Emeritus of Sociology, University of Maine
More details to follow soon

Pilgrimage to the Holy Mountain

 
Mount Athos - The Holy Mountain
 

I am sure most people here will know something about Mount Athos, but first a few quick facts for those who know the least.
 
Mount Athos, the Holy Mountain, is a peninsular in northern Greece, about 130 kilometres east of Thessaloniki. It is about 50 kilometres long and 7 kilometres wide. It is steep-sided, rocky and forested with many types of trees. The peak, in the south, is just over 2,000 metres high.
 
It is part of Greece, but an autonomous region under the direct jurisdiction of the Ecumenical Patriarch of Constantinople. There are 20 Orthodox, monasteries on the peninsular and a number of much smaller communities, called sketes, and kellia, cells, where an individual monk might live an isolated life. Most monasteries are Greek Orthodox but there is also one Russian, one Bulgarian and one Serbian monastery.
 
The oldest monastery, Great Lavra, was founded in 963. All but one of the monasteries was founded between the 10^th and 14^th century; even the newcomer is over 500 years old. There are many ancient buildings and Byzantine frescoes.
 
In total, today, there are about 2,000 monks. At the beginning of the last century, there were about 7,000. A few years ago, numbers had dropped lower than they are today; but in recent years more young men are choosing the monastic life.
 
There is now a simple network of roads connecting each monastery to its own jetty and making it possible to travel by road between monasteries. Each monastery might typically have its own ‘fleet’ of, maybe, ten vehicles. Most journeys are undertaken on foot. Electricity started to reach Athos in the middle of the last century, though it has never been on the national grid. Monasteries have their own generators and, in the last few years, some are turning to solar power.
 
The Holy Mountain is known as the Garden of the Panagia. No women are allowed to set foot there. The only female presence must remain that of the Panagia. The closest a women can get is by taking a boat tour along the western coast of the peninsular; the boat must keep 100 metres from the shore. Yvonne and I took this boat in the summer of 2023. I had spent two weeks on the Holy Mountain the previous autumn and I wanted her to see where I had been, and where I was going back, for a second visit, that autumn.
 
Most visitors make their own way to the mountain as independent travellers. Before you travel, you must apply for a Διαμονητήριο - a permit, which you collect from an office as you depart for the mountain on the boat from its port at Ouranoupoli. Visitors are allowed to stay for four nights. Visitor numbers to the Holy Mountain are described as having ‘skyrocketed’ in the last two years. Much of this is due to increased numbers coming from eastern Europe. Last year there were some 200,000 visitors. New restrictions have been put in place which will more than halve this number. The monasteries make no charge for accommodation, or for meals they provide.
 
I will say more about the life of a monastery and its monks; in short, a monastery is concerned with prayer. A monk’s day is said to have three elements: 8 hours working for the monastery community - according to his skills and interests: maybe, growing food, working in the kitchen, making small items, such as κομποσχοίνι - prayer ropes, to sell to pilgrims; or studying.  8 hours, at least, in communal or private prayer which leaves up to 8 hours for sleep and eating.
 
What was I doing on Mount Athos?
 
I have travelled to the Holy Mountain twice as a member of a working party organised by the Friends of Mount Athos. There were about thirty of us in the group. When we arrived on the mountain, we divided into smaller groups of about four or five, and stayed in various monasteries.
 
The work we carried out was to clear the footpaths on the mountain to make it easier for other pilgrims, and the Holy Fathers, to move around between the monasteries. This involved cutting down old or dead trees that might have blocked the paths if they had fallen under the weight of winter snow and clearing the vegetation, much of it thorny, that threatened to over-run the paths. We were walking and working six or seven hours a day, except on Feast Days and Sundays.
 
The footpaths on Athos are either footpaths, as we know them in an English woodland, or καλντερίμια, ancient stone footpaths. Occasionally, the work would involve something other than clearing footpaths: I spent a day picking grapes at Hilandar monastery and one day I helped the Father who doubles up as the carpenter at Vatopedi monastery, create an inventory of tools. On two days, when at Vatopedi, the work I did was controversial: let me explain.
 
Friends of Mount Athos was founded in 1990 at the suggestion of King Charles who has visited the Holy Mountain many times over several years.  The Friends describe themselves as: a charity dedicated to the study and promotion of the history, culture, arts, architecture, natural history, and literature of the Orthodox monasteries of Mount Athos.
 
The King’s vision was a simple one: that volunteers would help maintain the mountain using only hand tools. Wildfires are a major concern on Mount Athos, as they are all over Greece.
Athos has its own fire brigade and in several places they have cut the forest to create fire-breaks. Each small working party needs to have a Greek speaker as this may be useful in an emergency. I do not speak good Greek, but I speak a useful amount of it; this was my role on the team. A fireman was planning to open up some very old and badly overgrown καλντερίμια - not as a fire break, but to create points of access to help fight any fire.
 
He needed to have a party to follow behind him and clear away to the side the branches and vegetation that he cut down. Αβράμ, was going to be using an industrial scale strimmer, with a heavy battery on his back.
 
The controversy was this: my team was going to be helping Αβράμ in his work - using a power tool. Was this contrary to the King’s vision of using hand-tools only. Was the King going to be displeased when we got home and heard about this? The management was worried; as it turned out, the King was OK about it.
 
As I have said, most pilgrims are allowed to stay on Mount Athos for four nights. On both of my visits, because we were working to benefit the community of monasteries, I was able to stay for a fortnight each time. This made a huge difference to me: the first few days I was there, I was in a state of mild shock - everything, but everything, was so different to what I had experienced previously.
 
After a few days, I adjusted to the new normal: everywhere, monks in black gowns, many with spectacular beards; I was aware I was in the presence of deeply spiritual people - the Fathers and pilgrims; I was spending two or three hours a day hearing the liturgy - beautiful and strange sounds in utterly beautiful, but mainly dark, καθολικόν - a monastery’s main church or chapel; meals -two a day- taken in the communal dining room, the τράπεζα, in silence, with a Father reading from scripture - wonderful simple vegetarian food; sleeping in dormitories. In one monastery, the shower was a hosepipe attached to the cold-water tap, there being no hot water tap. So different to what I was used to.
 
The first monastery I stayed at was Hilandar. This is the Serbian monastery; most of the Fathers and most of the pilgrims were Serbian. The liturgy was conducted in Church Slavonic. I heard hardly any English or Greek. The typical Serbian pilgrim, stays for one night, venerates the important icons and relics, and leaves the following day. I stayed in a dormitory for a couple of nights - before we got an upgrade - with forty Serbians, typically middle-aged men, several in military camouflage clothing.
 
Usually, my group of four or five had a small dormitory to ourselves. It was certainly a cramped space, as we also had to store our tools and equipment.
 
Clothing is an interesting topic. It was an important feature of the Friends of Mount Athos that the pilgrims in our party must at all times, and in every way, behave perfectly. We wore nothing but dark clothing, mostly black, our arms were always covered. We never touched our food until the Fathers had started to eat theirs. Whatever hardships we experienced, we never complained, but always expressed our gratitude. The group had built up a reputation for good behaviour over thirty years; we needed to maintain it.
 

Some of my companions would get up at 3:00am and attend the liturgy. I usually got up at 6:00am and attended the last hour of it. Then we would take the first meal of the day. We aimed to be leaving for work by 8:00am We would break for lunch - mostly, the snack we had brought with us, sometimes, the kitchen would send us off with bread, cheese and some fruit; we would work till about three and walk back to where we were staying. Then a shower, and an hour or two’s rest or writing up of our diary, then maybe two hours attending the evening liturgy; followed by the last meal of the day. In the evenings, we might meet up with a Father who would show us around the monastery, or entertain us to mountain tea in his cell; or we would talk among ourselves.
 
We were usually in bed just after 9:00pm. Night sounds were the snoring of our neighbours and, sometimes, the calls of jackals on the mountains.
 
Pilgrimage
 
A pilgrim sets out on a spiritual journey quietly, with solemnity and humility. Otherwise, he is merely a traveller, or even a tourist.
 
A pilgrimage is a purposeful journey. Some undertake a pilgrimage in order to recharge their spiritual batteries; for some, the pilgrimage has an element of penance - they come to make amends for something they have done and to seek forgiveness; others seek a spiritual or physical healing - for themselves or for others.
 
When I travelled to Mount Athos the first time, the first pilgrim I met -at Gatwick airport- was an American from Chicago: he had visited Mount Athos a few years earlier to pray for his mother who had cancer. He kissed the belt of the Panagia in Vatopedi monastery and took home to his mother a cloth that had been blessed before the belt. She was cured. He was returning to give thanks.
 
A pilgrimage has several distinct elements. Throughout the ages, including in pre-Christian times, and in relation to faiths other than Christianity, the pilgrim has been a man of faith. Some may be uncertain in their faith and the purpose of their journey may be to questions it, or test it. There may be some who have no faith, but travel in search of faith. In whatever way, faith is central to a pilgrimage.
 
A pilgrimage is likely to involve some preparation; this may be a matter of spiritual preparation or simply a matter of packing carefully. The first time I went to Mount Athos, I bought a new rucksack - the bright yellow one I took with me when I was sleeping on Greek beaches in the 1970’s no longer seemed appropriate. I packed a good supply of raisins, sultanas and nuts. I was nearly 70, likely to be the old man of the party. I was signing up for some hard physical work, to which I am a stranger, so I walked as fast as I could up the many steep hills of Bristol to get fit, and was glad I had.
 
I have always seen a pilgrimage as involving a journey, often a long and hard journey. My journey to Athos, from leaving home to setting foot on the mountain, took almost two days. At each stage of it, I took some pleasure in the mild hardship it involved:
 
Yvonne gave me a lift to the bus station - I travelled on the Megabus with the youngsters; the Leventis Foundation, which sponsors the cost of flights and accommodation for the Friends of Mount Athos, put us up in an airport hotel; I had just fallen asleep when, at midnight, my room-mate turned up: a loud New Zealander who had just flown in from Auckland; we got up at three for our 6am flight. By the time I arrived at the jetty of Hilandar monastery, I was certainly a weary traveller.
 
As I have said, my own particular experience of life on the Holy Mountain involved some physical discomfort in terms of the very basic accommodation, lack of sleep and hard work. I enjoyed this. I think a level of tiredness, an abundance of fresh air and living a simple life, can help open one up to one’s spiritual dimension.
 
The most important aspect of my time on the Holy Mountain was attending the liturgy, for several hours a day. I am not Orthodox, but I find the Orthodox liturgy very appealing. I appreciate its simplicity and its timelessness. These aspects are particularly present in the monasteries of Mount Athos: the same liturgy, the same words, have been celebrated there for many hundreds of years by monks dressed just as they are today. The chanting in some monasteries is simply beyond words.
 
Because I am not Orthodox, I had to attend the liturgy in the outer narthex of the monasteries - right at the back of the καθολικόν. It was no problem; other pilgrims and some monks, particularly the older ones, chose to stand there in the prayer stalls. Once or twice I almost fell asleep standing up in my stall. The sound of the liturgy and chanting seemed to float through to the narthex. It was a wonderful sound.
 
After the evening meal, I would sometimes go with others to venerate icons or relics in the main body of the church. These are glorious, colourful, rich, historic spaces. It was a privilege to be in them. My own favourite was a small side chapel in Vatopedi monastery, that was higher than it was wide or long; there were about ten stalls, usually occupied by nine monks and me. And, of course, one is always aware that one is in these spaces in the presence of some deeply spiritual men. I found this had some strong, undefinable impact on me.
 
Who are the monks on Mount Athos? They are, of course, men of profound spirituality and commitment to their faith. The come from a range of backgrounds; some are simple, not particularly educated men; some are highly academic or have particular skills, such as icon-painting or bookbinding. Some are deeply impressive, not only for their spirituality, but for their wider qualities.
 
I have a Greek friend who is an academic, a sociologist, who as a young man spent many weeks in the libraries of Athos researching the question: why did monks become monks? He met Father Paisios.
 
I had the impression that some of the Fathers would have had successful careers in the ‘outside world’, if I may call it that, had they not become monks. I think, for example, of an evening my group spent with the Deputy Abbot of Hilandar monastery. He entertained us in a space set aside for receiving visitors. When one arrives in a monastery one is always served, typically, a coffee, a shot of tsipouro and λουκούμι, what we here call Turkish delight.
 
That evening, the coffee cups had golden handles, the tsipouro was highest quality, the λουκούμι - the best I have tasted: with coconut. The Deputy Abbot was an imposing man, he spoke no English, but he spoke Greek. I translated; my group was on its best behaviour. He was a gracious host.
 
Other evenings, in the monasteries of Dionysiou and Grigoriou, we spent with an English monk; both about 60 who had been in the monastery for about 30 years. One had been in a rock band. The other was a bookbinder who showed us ‘behind the scenes’ in the monastery and introduced us to a monk at work in his icon-painting studio. They served us mountain tea.
 
in Vatopedi, an American monk, who used to ride a Harley Davidson as a young man, spent two evenings showing us some of the many items in the monastery’s treasury. Some monasteries have wonderful libraries where, centuries ago, many monks diligently copied, not only the scriptures, but also works by writers of the classical period in Greece. They helped preserve the ancient texts.
 
One evening during the liturgy, I noticed a young, novice monk who seemed to be suffering psychologically, he looked very unhappy. I made a point of finding him after the evening meal. He was from Syria. He seemed to appreciate me speaking to him but said he could not speak to me because he did not have the Abbot’s blessing to do so. Monks essentially say goodbye to their families when the join a monastery; occasionally the Abbot may give a Father a blessing to visit his family or to receive a visit from male members of his family in the monastery. I think there are few who have what it takes to be a monk.
 
A pilgrimage is not to be undertaken lightly. But it certainly has the capacity to be a deeply rewarding experience. One aspect of this is talking to others about it afterwards, so thank you for hearing my account of my Pilgrimage to the Holy Mountain.
 

Winter on Mount Athos
 
When I was on the Holy Mountain, I was constantly aware I was walking in the footsteps, not only of Saints, but of other well-known pilgrims. The ones I thought of in particular were Nikos Kazantzakis and Patrick Leigh Fermor. Kazantzakis visited Athos with the great Greek poet, Angelos Sikelianos, in winter 1914. When I visited Kazantzakis’ Museum in Crete, I bought a copy of the diary he kept at the time. I took it with me to Athos and read relevant parts of it. It was while he was on Athos that he met Αλέξης Ζορμπάς who, at the time, was a monk.
 
Patrick Leigh Fermor was British travel writer who at the age of 19 walked from the Hook of Holland to Constantinople; on the way he visited Mount Athos. He almost died there. I commemorate this in my poem Winter on Athos.
 
At the time I wrote the poem, I was staying at Dionysiou monastery. It was such a friendly place, the monks clearly got on well with each other. I imagined them having a snowball fight in the winter. The following year I met a Dutch pilgrim who had been there a few years earlier and had video a snowball fight - the images are ones he took.
 
 
Winter on Athos
 
 
As Winter opens wide her arms
To embrace and hold the Holy Mountain,
Blizzarding snow impedes and slows
The ascent of the Jesus Prayer to Heaven.
 
The fall is deep. Walls built to keep
Pirates out, now gird and insulate
Against the plunder of pitiless cold
That threatens to snatch the frail and old.
 
A hungry wolf comes warily down
And pads the path to a hermit’s cell.
At night, the shrieks of jackals slice
The muffled banks of steep ravines.
 
Down one of which Leigh Fermor fell,
Not twenty yet. He spoke with Death
But a guardian angel lifted him out
And delivered him to a roaring hearth.
 
Above the pantile roofs, there rose,
In winters past, high wisps of smoke,
Gentle grey against the white,
From fires where fingers splayed for heat.
 
Young tonsured monks and novices,
When a depth has settled, are kids again -
Someone starts a snow-ball fight
And the black robes are soon white-splattered.
 
What they need is a snowman friend:
One grabs a shovel, another a carrot
And a Jack-the-lad dares to hang
A monk’s black veil from the frozen crown.
 
But they don’t have the Abbot’s Blessing.
This spells trouble. He has seen their games;
And decided to turn an indulgent eye,
Sure that God will be smiling too.
 
Richard Devereux

Tο δώρο της μετάνοιας

Το υπέροχο αυτό και εξόχως διδακτικό βίντεο είναι βασισμένο σε αναφορές στο ονομαστό βιβλίο ΤΟ ΓΕΡΟΝΤΙΚΟ, βιβλίο στο οποίο έχουν με ευλάβεια και σεβασμό συγκεντρωθεί ιστορίες από τις ζωές των Πατέρων της Εκκλησίας μας και σταλαγματιές από την Πατερική Σοφία.

Την επιμέλεια του εν λόγω βιβλίου είχε η Γερόντισσα Θεοδώρα Χαμπάκη (+2016), Ηγουμένη της Ιεράς Μονής του Οσίου Θεοδοσίου, που αποτελεί δόξα καί καύχημα της Αργολίδος, της οποίας θεωρείται Προστάτης.

Pilgrimage to St John of Rila / Προσκύνημα στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα

 
This year, we celebrated the 16th anniversary of the Pilgrimage of St. John of Rila on August 6th, together with the Bulgarian Patriarch Daniel. St. John of Rila (also known as Ivan Rilski in Bulgarian) is the most revered saint in Bulgaria and the founder of the Rila Monastery. A hermit and spiritual guide from the 10th century, he dedicated his life to prayer, solitude, and service to others, becoming a lasting symbol of faith and resilience for generations of Orthodox Christians.
 

Every year, Orthodox Christian pilgrims in Bulgaria gather on August 1st to embark on a hike that lasts several days, culminating in the Feast of the Transfiguration. Over 200 participants take part in this pilgrimage annually, including pilgrims coming from abroad. This year, I had the opportunity to join this pilgrimage for the first time with my family, a journey I had always wanted to experience as a Bulgarian.

I arrived with my family on the eve of the Transfiguration feast. The weather forecast predicted rain for the following day, so we all gathered to pray for our hike. The next morning, the patriarch arrived, and we walked up to the Rila Lakes alongside the other bishops and priests from Bulgaria.

After some hiking with the Patriarch and some horses towards the lakes (which a few priests were riding), we stopped by one of the lakes to pray and recite an Akathist dedicated to St. John of Rila. The Patriarch blessed the cross, bread, and water for us, following our tradition during this annual pilgrimage. At this point, many pilgrims who had been walking since August 1st had already set up camp near the lakes, and several tents dotted the area. We were also accompanied by a few animals, including horses, cats and dogs, as we made our way to Rila Monastery. The hike took us about nine hours and cover around 30 kilometres. After receiving the Patriarch's blessings, those of us with enough energy continued on our way to Rila Monastery, the largest monastery in Bulgaria, dedicated to its patron saint.

This was a challenging walk for us, as we encountered a thunderstorm, forcing us to shelter under some trees until the rain passed. It felt risky to walk in those conditions, so we took a moment to pray to St. John of Rila, hoping to make it to the monastery on time. Once the rain cleared, we continued to walk and even spotted many wild horses and sheep along the way. As we climbed higher, the fog settled in, and we had to stick close to each other so no one got lost. I met some lovely people on the trail, including several priests and bishops, each one having their story of how they walked this pilgrimage before and discussing various interesting topics, such as how this pilgrimage began, the Byzantine and Bulgarian Orthodox history, which all made the experience even more special. Throughout the hike, we carried a flag with an icon of the Saint, and sang the troparia of the Saint and of the Feast of the Transfiguration continuously.

As soon as we arrived, it felt like a surreal experience. Completing this hike was incredibly fulfilling, and we immediately headed towards the church of the monastery, one of the most beautiful and largest in Bulgaria, adorned with stunning frescoes both inside and out. We continued to sing both troparia as we approached and venerated the relics of the saint. The next day, we attended a beautiful liturgy service there, officiated by Bishop Ioan alongside the Abbot of the monastery, for the Transfiguration feast. After being provided with some food, we set off for the final part of the pilgrimage towards the cave of the Saint.
 

Having visited the cave before, I always experience a profound sense of joy during my visits, especially while navigating the challenging sections of the cave that all the pilgrims have the opportunity to explore. When we arrived, we found many people already there, as other groups from different pilgrimages had also reached the cave before us. More hymns and troparion were sung as we reached the small chapel by the cave.

This pilgrimage was really an unforgettable journey for me, both physically and spiritually. I hope more people learn about St. John of Rila and come to walk the same paths he once did.
 
Xenia Popov

*******************************

Προσκύνημα στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα

Φέτος, στις 6 Αυγούστου, γιορτάσαμε την 16η επέτειο του Προσκυνήματος στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα, μαζί με τον Πατριάρχη της Βουλγαρίας Δανιήλ. Ο Άγιος Ιωάννης της Ρίλα (γνωστός και ως Ιβάν Ρίλσκι στα βουλγαρικά) είναι ο πλέον τιμώμενος άγιος στη Βουλγαρία και ο ιδρυτής της Μονής της Ρίλα. Ερημίτης και πνευματικός καθοδηγητής του 10ου αιώνα, αφιέρωσε τη ζωή του στην προσευχή, την ησυχία και τη διακονία προς τους άλλους, αποτελώντας διαχρονικό σύμβολο πίστης και αντοχής για γενιές Ορθοδόξων Χριστιανών.

Κάθε χρόνο, Ορθόδοξοι Χριστιανοί προσκυνητές συγκεντρώνονται στη Βουλγαρία την 1η Αυγούστου για να ξεκινήσουν μια πεζοπορία που διαρκεί αρκετές ημέρες και κορυφώνεται με τη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Πάνω από 200 άτομα συμμετέχουν σε αυτό το προσκύνημα κάθε χρόνο, μεταξύ αυτών και προσκυνητές από το εξωτερικό. Φέτος, είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω για πρώτη φορά μαζί με την οικογένειά μου - ένα ταξίδι που πάντα επιθυμούσα να ζήσω ως Βουλγάρα.

Φτάσαμε με την οικογένειά μου την παραμονή της γιορτής της Μεταμορφώσεως. Η πρόγνωση του καιρού προέβλεπε βροχή για την επόμενη μέρα, οπότε συγκεντρωθήκαμε όλοι για να προσευχηθούμε για την πεζοπορία μας. Το επόμενο πρωί, έφτασε ο Πατριάρχης και ανεβήκαμε προς τις λίμνες της Ρίλα μαζί με άλλους επισκόπους και ιερείς από τη Βουλγαρία.

Αφού περπατήσαμε για λίγο με τον Πατριάρχη και μερικά άλογα προς τις λίμνες (στα οποία επέβαιναν ορισμένοι ιερείς), σταματήσαμε σε μία από αυτές για να προσευχηθούμε και να διαβάσουμε έναν Ακάθιστο Ύμνο αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα. Ο Πατριάρχης ευλόγησε τον σταυρό, το ψωμί και το νερό, σύμφωνα με την παράδοσή μας κατά τη διάρκεια αυτού του ετήσιου προσκυνήματος. Εκείνη τη στιγμή, πολλοί από τους προσκυνητές που είχαν ξεκινήσει από την 1η Αυγούστου είχαν ήδη κατασκηνώσει κοντά στις λίμνες, και αρκετές σκηνές ήταν απλωμένες στην περιοχή. Μαζί μας είχαμε και μερικά ζώα, όπως άλογα, γάτες και σκύλους, καθώς κατευθυνόμασταν προς τη Μονή της Ρίλα. Η πεζοπορία μας διήρκεσε περίπου εννέα ώρες και καλύψαμε περίπου 30 χιλιόμετρα. Αφού λάβαμε την ευλογία του Πατριάρχη, όσοι είχαμε ακόμη αντοχές συνεχίσαμε το δρόμο μας προς τη Μονή της Ρίλα, τη μεγαλύτερη μονή της Βουλγαρίας, αφιερωμένη στον προστάτη άγιό της.

Ήταν μια απαιτητική διαδρομή για εμάς, καθώς συναντήσαμε μια καταιγίδα, που μας ανάγκασε να καταφύγουμε κάτω από δέντρα μέχρι να περάσει η βροχή. Νιώθαμε ότι ήταν επικίνδυνο να συνεχίσουμε υπό τέτοιες συνθήκες, γι’ αυτό και προσευχηθήκαμε στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα, ελπίζοντας να φτάσουμε εγκαίρως στο μοναστήρι. Μόλις καθάρισε ο καιρός, συνεχίσαμε την πορεία μας και συναντήσαμε πολλά άγρια άλογα και πρόβατα. Καθώς ανεβαίναμε πιο ψηλά, η ομίχλη άρχισε να απλώνεται και έπρεπε να μείνουμε κοντά ο ένας στον άλλον για να μη χαθεί κανείς. Στη διαδρομή γνώρισα μερικούς υπέροχους ανθρώπους, ανάμεσά τους αρκετούς ιερείς και επισκόπους, ο καθένας με τις δικές του εμπειρίες από προηγούμενα προσκυνήματα, συζητώντας για διάφορα ενδιαφέροντα θέματα, όπως η απαρχή του προσκυνήματος, η βυζαντινή και βουλγαρική εκκλησιαστική ιστορία - όλα αυτά έκαναν την εμπειρία ακόμη πιο ξεχωριστή. Καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας, κρατούσαμε μια σημαία με την εικόνα του Αγίου και ψάλλαμε συνεχώς τα τροπάρια του Αγίου και της εορτής της Μεταμορφώσεως.

Μόλις φτάσαμε, η εμπειρία ήταν σχεδόν εξωπραγματική. Η ολοκλήρωση αυτής της πεζοπορίας ήταν ιδιαίτερα συγκινητική, και κατευθυνθήκαμε αμέσως προς τον ναό της μονής - έναν από τους πιο όμορφους και μεγάλους στη Βουλγαρία, στολισμένο με υπέροχες τοιχογραφίες μέσα και έξω. Συνεχίσαμε να ψάλλουμε τα τροπάρια καθώς πλησιάζαμε και προσκυνήσαμε τα λείψανα του Αγίου. Την επόμενη ημέρα, παρακολουθήσαμε μια υπέροχη θεία λειτουργία, τελεσμένη από τον Επίσκοπο Ιωάννη μαζί με τον Ηγούμενο της μονής, για τη γιορτή της Μεταμορφώσεως. Μετά τη λειτουργία, μας προσφέρθηκε φαγητό και ξεκινήσαμε το τελευταίο μέρος του προσκυνήματος προς το σπήλαιο του Αγίου.

Έχοντας ξαναεπισκεφθεί το σπήλαιο στο παρελθόν, πάντα νιώθω βαθιά χαρά όταν επιστρέφω εκεί, ειδικά περνώντας τα δύσβατα σημεία του σπηλαίου που όλοι οι προσκυνητές έχουν την ευκαιρία να εξερευνήσουν. Όταν φτάσαμε, βρήκαμε ήδη πολλούς ανθρώπους εκεί, καθώς είχαν φτάσει κι άλλες ομάδες από διαφορετικά προσκυνήματα. Καθώς φτάναμε στο μικρό παρεκκλήσι δίπλα στο σπήλαιο, ακούγονταν ψαλμοί και τροπάρια.

Αυτό το προσκύνημα ήταν πραγματικά μια αξέχαστη εμπειρία για μένα, τόσο σωματικά όσο και πνευματικά. Ελπίζω περισσότεροι άνθρωποι να μάθουν για τον Άγιο Ιωάννη της Ρίλα και να περπατήσουν τα ίδια μονοπάτια που εκείνος περπάτησε κάποτε.

Ξένια Πόποφ

Τα μεγάλα της πίστεως κατορθώματα

 
Ένα από τα πιο σημαντικά φωτογραφικά ντοκουμέντα της Ελλαδικής εκκλησιαστικής ιστορίας κυκλοφορήθηκε πρόσφατα. Πρόκειται για την, κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1970, φωτογράφηση των απρόσιτων και εγκαταλελειμμένων ασκηταριών σε σπηλιές βράχων της ευρύτερης περιοχής των Μετεώρων, που χρονολογούνται από τον 14^ο αιώνα, ίσως και παλαιότερα. Οι φωτογραφίες πάρθηκαν από τον τότε μοναχό της Μονής του Μεγάλου Μετεώρου και σήμερα ιερομόναχο της Μονής Σίμωνος Πέτρας του Αγίου Όρους Ιουστίνο. Αυτές, με το μείζον εκκλησιαστικό, εθνικό και ιστορικό ενδιαφέρον, κοσμούν τον τόμο, που επιμελήθηκε ο εν λόγω ιερομόναχος και έχει τίτλο «Μεγάλο Μετέωρο - Η εποχή της Αναγέννησης». Πρόκειται για έργο ζωής του προαναφερθέντος Σιμωνοπετρίτη ιερομονάχου Ιουστίνου και είναι πρόσφατη έκδοση (Ιούλιος του 2025) της Μετεωριτικής Βιβλιοθήκης.
 

Ο τόμος - λεύκωμα παρουσιάζει την ιστορία της μοναστικής αδελφότητας που δημιούργησε ο αείμνηστος Γέροντας Αιμιλιανός με την ιεραποστολική του δράση από το 1961, με νέους της ευρύτερης περιοχής των Τρικάλων, αδελφότητα η οποία, από το 1968 έως το 1973, έδωσε ζωή στο Μοναστήρι του Μεγάλου Μετεώρου. Η εν λόγω αδελφότητα από το 1973 εγκαταστάθηκε στη Μονή Σιμωνόπετρας του Αγίου Όρους και στα μετόχιά της και έκτοτε συνεχίζει την εκεί εγκαταβίωσή της.
 
Παράλληλα με την αναδρομή στην ιστορία της αδελφότητας που συγκρότησε ο αρχιμανδρίτης Αιμιλιανός, κατά κόσμον Αλέξανδρος Βαφείδης, το λεύκωμα παρουσιάζει με τη βοήθεια του φωτογραφικού φακού (Pentax Spotmatic II με ενσωματωμένο φωτόμετρο), που χειριζόταν ο ιερομόναχος Ιουστίνος, την εξερεύνηση των  διάσπαρτων στην περιοχή εγκαταλελειμμένων ασκηταριών και μονυδρίων, σε σπηλιές ψηλά ευρισκόμενες, εντός κάθετων βράχων. Αυτά χωρίς δυνατότητα πρόσβασης, με απαλειμμένα από τον χρόνο τα όποια μέσα ανάβασης, με χαμένες τις δύσβατες διαδρομές, όπου υπήρχαν, απαιτούσαν πολύ μεγάλη πίστη από όποιον ήθελε να τα εξερευνήσει. Όμως οι τότε μοναχοί του Μετεώρου αντιλήφθηκαν ότι ώφειλαν να απαθανατίσουν ό,τι υπήρχε σε αυτά, γιατί θεωρούσαν δεδομένο πως λόγω της εξαιρετικά δύσκολης προσπέλασής τους και της φθοράς από την επί αιώνες εγκατάλειψή τους θα καταστρέφονταν τα ντοκουμέντα της εκεί ζωής των σπηλαιωτών ασκητών.
 
Αν τη δεκαετία του 1970 ήταν δυσκατόρθωτο οι μοναχοί να προσεγγίσουν και να εξερευνήσουν τα απρόσιτα ασκηταριά μέσα σε σπηλιές απότομων βράχων, πιο δύσκολο ήταν να ανέβουν σε αυτά οι πρώτοι ασκητές κάτοικοί τους, να τα κατοικήσουν και να τα κοσμήσουν με τοιχογραφίες, πολλές από τις οποίες είναι εξαιρετικά αξιόλογες. Βεβαίως και οι υπόλοιπες έχουν την αξία τους, αφού είναι προϊόν της απλοϊκής αλλά θερμουργού πίστης των δημιουργών τους. Ο πόθος των τότε ασκητών να αφιερώσουν τη ζωή τους ολοκληρωτικά στον Θεό, απομονωμένοι και μακριά από την τύρβη των κατοικημένων περιοχών, τους έκανε να κατορθώσουν το  ακατόρθωτο: Να επιτύχουν να κατασκευάσουν τα ασκηταριά τους σε απρόσιτα σπήλαια και να ζουν με απόλυτη λιτότητα σε όλες τις ανάγκες του σώματός τους.
 
Για να ζήσουν σε αυτά οι ασκητές, για το νερό είχαν κατασκευάσει στέρνες και για φαγητό περιορίζονταν στο να παίρνουν με καλάθι τη λίγη, ξηρά συνήθως, τροφή, που τους έδιναν οι πιστοί. Αν δεν υπήρχαν τα φωτογραφικά ντοκουμέντα για τις μεθόδους αναρρίχησης και γενικά πρόσβασης που χρησιμοποίησαν οι μοναχοί την περίοδο 1972-1973 για να κατορθώσουν να φτάσουν και να εξερευνήσουν αυτά τα ασκηταριά θα ήταν δύσκολο να εξηγηθεί πώς ανέβηκαν στους βράχους οι ασκητές λ.χ. τον 14^ο αιώνα, πώς τα κατασκεύασαν και πώς ζούσαν…
 
Όπως γράφεται στο λεύκωμα οι σύγχρονοι μοναχοί δεν είχαν καμία απολύτως εμπειρία στην αναρρίχηση. Μετά από μελέτη των δεδομένων οδηγήθηκαν στη χρήση μεθόδων με τα πιο απλά μέσα που υπήρχαν στη διάθεσή τους, με αποτέλεσμα να μην απέχουν οι τρόποι αναρρίχησής τους από εκείνους που χρησιμοποιούσαν οι παλαιοί ασκητές.
 
Μετά τα περίπου 50 χρόνια που έχουν περάσει οι μοναχοί ασκητές αναπολούν τις αναρριχήσεις, τις αιωρήσεις, τα ανεβάσματα με μεγάλου ύψους ξύλινες σκάλες, τη χρήση ανεμόσκαλων και τριχιών, το δρασκέλισμα βαθέων βαράθρων και το σκαρφάλωμα με τα ακροδάκτυλα των χεριών και των ποδιών στους απόκρημνους βράχους και διαπιστώνουν το εύλογο: τους κινδύνους για τη ζωή τους που ελλόχευαν λόγω της απειρίας τους και της έλλειψης των κατάλληλων μέσων. Όμως, όπως οι ίδιοι προσθέτουν, «αισθάνονταν την προστασία και την ευλογία των Μετεωριτών αγίων και των από αιώνων ασκητών και πατέρων, που αγωνίστηκαν πνευματικά και εκοιμήθησαν εν Κυρίω σε αυτά τα σπήλαια».
 
Αν ο αναγνώστης δεν δει τις φωτογραφίες του λευκώματος δεν μπορεί να αντιληφθεί το θαύμα που επιτελέστηκε εκεί, τόσο κατά την δημιουργία των ασκηταριών της περιοχής των Μετεώρων και την διαβίωση εκεί μοναχών, όσο και κατά την εξερεύνησή τους. Αν τις δει ασφαλώς θα εντυπωσιαστεί από την πραγματοποίηση του λογικά αδυνάτου, και θα παραδεχθεί πως είναι «Μεγάλα τα της Πίστεως κατορθώματα».
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Μωάμεθ και Σινά

 
Η Διαθήκη του προφήτη Μωάμεθ στους μοναχούς του Σινά: Ένα σύμφωνο πίστης και προστασίας που σήμερα παραβιάζεται!
 

Ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο συνδέει τον Ισλαμικό κόσμο με τη χριστιανική κοινότητα του Σινά. Η Διαθήκη, που αποδίδεται στον προφήτη Μωάμεθ, υπέρ των μοναχών της Μονής Αγίας Αικατερίνης, αποτελεί μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου ιερές εντολές διασώζονται και από μουσουλμάνους και από χριστιανούς. Το έγγραφο, γνωστό ως «Ακτιναμέ», έχει διασωθεί μέσα στους αιώνες και αποτελεί δείγμα διαθρησκειακής ειρηνικής συνύπαρξης και σεβασμού.
 
Η Διαθήκη που φέρεται να εξέδωσε ο Προφήτης Μωάμεθ υπέρ των μοναχών του όρους Σινά αποτελεί ένα σπάνιο δείγμα διαθρησκειακής αλληλεγγύης. Το σχετικό έγγραφο γράφτηκε από τον ιμάμη Αλί κατά το τέταρτο έτος του μουσουλμανικού ημερολογίου, δηλαδή γύρω στο 625 μ.Χ. Σε αντίθεση με τις περισσότερες μουσουλμανικές παραδόσεις που έχουν διασωθεί αποκλειστικά από μουσουλμάνους, αυτή η διαθήκη έχει μεταφερθεί διαδοχικά και από χριστιανούς και από μουσουλμάνους.
 
 Ο Ακτιναμές
 
Εν ονόματι του Ελεήμονος και φιλεύσπλαχνου Θεού εξ ου η αντίληψις.
 
Τόδε εστί γράμμα όπερ έγραψε Μωάμεθ, ο Υιός του Αμντουλάχ, ο απόστολος του Θεού, προς πάντας τους ανθρώπους της φυλής και θρησκείας αυτού ως στερεάν υποχρέωσιν και βεβαίαν υπόσχεσιν υπέρ της φυλής των Χριστιανών (Νασοανή, Μαζωραίων) όπου και αν ευρίσκονται, εν τη Ανατολή ή εν τη Δύσει, εγγύς ή μακράν οιοιδήποτε και αν ώσιν, ευγενείς ή ταπεινοί, ένδοξοι ή άσημοι. Το γράμμα τούτο έγραψε ως Ακτιναμέ παραγγέλων ούτως:
 
1) Όστις εκ της φυλής μου ή της θρησκείας μου ήθελε τυχόν παραβεί τον όρκον και την υπόσχεσιν, άτινα περιλαμβάνονται εν τη παρούση συμφωνία, παραβαίνει την υπόσχεσιν του Θεού, περιφρονεί την θρησκείαν αυτού, (μη γένοιτο Θεέ) και καθίσταται άξιος του αναθέματος, είτε βασιλεύς είναι ο τοιούτος παραβάτης, είτε πτωχός και γενικώς οιοσδήποτε των Μουσουλμάνων.
 
2) Λοιπόν, οπόταν τις των μοναχών ή ασκητών προσφύγη ίνα κατοικήση εις όρος ή κορυφήν ή σπήλαιον ή εις πεδιάδα ή εις παραλίαν ή άμμον ή εις Μοναστήριον ή εκκλησίαν ή απλώς εις ευωτήριον οίκον, εγώ έσομαι εν τω μέσω αυτών, μεθ’ όλης της ψυχής μου αμυνόμενος υπέρ αυτών, διότι είναι υποτελείς μου (ραγιά) και δικοί μου και εγώ θέλω να αποστρέψει απ’ αυτών την βλάβην του θανάτου.
 
3) Διατάσσω και απαγορεύω να ζητείται παρ’ αυτών κεφαλικός φόρος (χαράτσι) ή άλλα νέα δοσίματα, βία και δυναστεία κατ’ αυτών δεν επιτρέπεται.
 
4) Ουδείς δικαιούται να επιβάλλη εις αυτούς ν’ αλλάξωσιν επίσκοπον εκ της επισκοπής αυτού ή ηγούμενον, ούτε να εκβάλλη μοναχόν εκ της μοναστείας αυτού, ούτε ασκητήν εκ του κελλιού του.
 
5) Ουδείς να παρακωλύσει τους περιοδεύοντας μοναχούς από της περιοδείας αυτών.
 
6) Ουδέν των υπαρχόντων (υλικών) των Εκκλησιών αυτών, Μοναστηρίων ή κελλιών να αφαιρεθή ποτέ προς οικοδομή Μεσντζέντ (Μουσουλμανικού ευκτηρίου οίκου) ή οικίας Μουσουλμάνου.
 
7) Όστις ήθελε πράξει τι εκ τούτων, όσα απηγόρευσα, εσταί παραβάτης του ορισμού του Θεού και της Διαθήκης (Ακτιναμέ) του Προφήτου Αυτού.
 
8) Να μην επιβαρύνονται δια φόρων οι κληρικοί, Επίσκοποι, Ηγούμενοι και μοναχοί και οι μαθηταί και οι υποτακτικοί υπηρέται, οι αφιερωμένοι εις την θρησκείαν αυτών, ούτε και να ενοχλώνται, όπου κι αν ευρίσκονται, εν ξηρά ή θαλάσση, κατ’ Ανατολάς ή κατ’ Άρκτον ή Μεσημβρίαν. Εγώ ειμί ο παραστάτης και φύλαξ της υπάρξεως αυτών από παντός ανιαρού, ότι πάντες ούτοι και πάντες οι περί αυτούς εισίν υποτελείς μου και δέον να ώσιν αμέριμνοι κατά πάντα.
 
9) Να μην ζητηθώσι φόροι παρ’ εκείνων, οίτινες ασκητεύουσιν εν ησυχία εν τοις όρεσιν, ούτε κεφαλικός φόρος, ούτε δέκατον εκ των εισοδημάτων αυτών, διότι ούτοι εργάζονται μόνον προς επάρκειαν του βίου αυτών.
 
10) Εν καιρώ εσοδείας να παρέχηται προς αυτούς εν τέταρτον κοιλόν (κοιλόν και όχι κιλόν) (κοιλόν=μέτρον χωρητικότητος 24 οκάδων) από έκαστου αρδεπίου (αρδέπιον=μέτρο χωρητικότητος 100 οκάδων) προς τροφήν των.
 
11) Οι κληρικοί να μην καλώνται εις στρατολογίαν εν περιπώσει πολέμου, ούτε να καταβάλλωσι φόρον κεφαλικόν επί τούτων.
 
12) Έτι δε εκ των Χριστιανών οι ιθαγενείς, οι καταγινόμενοι εις εμπορίας και κερδαίνοντες εξ αυτών, να μην καταβάλλωσι φόρον κεφαλικόν πλέον των δώδεκα δραχμών.
 
13) Πλην του κεφαλικού φόρου να μην υποχρεούνται εις άλλην πληρωμήν κατά πρόσταγμα του Θεού του λέγοντος: «Μην ενοχλείτε τους σεβομένους τα παρά του Θεού πεμφθέντα βιβλία, αλλά μεταχειρίζεσθε αυτούς κατά τον αγαθώτερον τρόπον και εμποδίζετε πάντα ενοχλούντα αυτούς». Ούτοι όπου και αν ευρίσκονται και όπου και αν μεταβαίνωσι, πρέπει να φυλάσσωνται υπό την πτέρυγα της χάριτος, παν δε κακόν να αποτρέπητε απ’ αυτών.
 
14) Εάν γυνή Χριστιανή υπανδρευθή μετά Μουσουλμάνου, ούτος οφείλει να κάμνει το θέλημα αυτής, μη παραβιάζων ή εμποδίζων αυτήν από της προσευχής κατά τα δόγματα της πίστεως αυτής.
 
15) Να μην εμποδίζει κανείς τους Χριστιανούς από της ανακαινίσεως των Εκκλησιών αυτών, αλλά και να χορηγείται βοήθεια προς τούτο.
 
16) Όστις παραβεί τας εντολάς ταύτας και ενεργεί εναντίον αυτών γίνεται βεβαίως παραβάτης της Διαθήκης του Θεού και του Αποστόλου αυτού, διότι το γράμμα τούτο δίδεται εις βοήθειαν των Χριστιανών προς εξάσκησιν της θρησκείας αυτών και εκπλήρωσιν της χορηγούμενης υποσχέσεως.
 
17) Ουδείς ποτέ να εγείρη χείρα ενόπλου κατά των Χριστιανών, μάλιστα δε οι Μουσουλμάνοι οφείλουσι να αμύνονται υπέρ αυτών.
 
18) Ταύτα διατάσσω δια της διαθήκης ταύτης, ουδείς δε πιστός να τολμήσει να πράξει το ενάντιον, διότι θέλω τηρηθεί αυτή εν ισχύι μέχρι της συντέλειας του κόσμου.
 
Μάρτυς της Διαθήκης ταύτης ην έγραψεν ο Μωάμεθ, ο υιός Αμπντουλάχ (ω δώη ο Θεός ευλογίαν και ευχήν), προς πάντας τους Χριστιανούς και της εκτελέσεως των υπεσχημένων υπογράφονται: Αλήμπιν Αμπού Τάλεμπ, Ομέρμπιν Χαττάη και ακολουθούν άλλα 19 ονόματα, σύνολο 21.
 
Το παρόν έγραψεν ιδιοχείρως ο Αλήμπιν Αμπού Τάλεμπ εν τω Μεσντζέντ του Προφήτου των δευτέρω έτει της Εγείρας, τη Τρίτη ημέρα του Μουχαρέμ, ο δε Προφήτης (ω είη Ειρήνη) επέθηκε τον τύπον της μιας αυτού χειρός.
 
Αντίγραφον εκ της Μονής Σινά.
 
Η Διαθήκη του Μωάμεθ προς το Ορθόδοξο Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά είναι ένα ιστορικό έγγραφο που συχνά αποκαλείται ως Ακτιναμέ, δηλαδή «επιστολή προστασίας». Αν και το όνομα του μοναστηριού δεν αναφέρεται ρητά στο κείμενο, η σύνδεση μεταξύ της Διαθήκης και της Μονής Αγίας Αικατερίνης έχει εδραιωθεί μέσα από την προφορική και γραπτή παράδοση, την ιστορική χρήση του εγγράφου, καθώς και τα συμφραζόμενα του περιεχομένου του.