Η Ελλάδα που αντιστέκεται

 
Κοντά στα όσα θλιβερά συμβαίνουν στην κάστα των «εκλεκτών» (ελίτ) της κοινωνίας μας και σε αναζήτηση της ζωηφόρου ελπίδας, πέραν της βοηθείας του Θεού δια πρεσβειών των αγίων Του, σημαντικό στοιχείο ελπίδας είναι και ο ελληνικός λαός, που πληρώνει τα λάθη και τη διαφθορά των ηγετών του και που αντιμετωπίζει τις σε βάρος του αποφάσεις της ηγεσίας του και των «εταίρων» του. Για πολλούς λόγους οι Έλληνες δεχθήκαμε και δεχόμαστε πολλές αρνητικές επιρροές και εμφανίζουμε ελαττώματα αλλά, έως σήμερα, διατηρούμε τον ξεχωριστό πολιτισμό μας, στοιχείο του οποίου είναι και η γλώσσα μας.
 

Την άποψη αυτή υποστηρίζει  ο  ιδιοφυής ιστοριοδίφης Σπυρίδων Ζαμπέλιος ήδη από τα μέσα του 19^ου αιώνα στο βιβλίο του «Βυζαντιναί μελέται», εκδοθέν το 1857. Γράφει, μεταξύ άλλων, ότι η διατήρηση του πολιτισμού μας «ασφαλώς οφείλεται πέραν της Γραικορρωμαϊκής μοναρχίας την ενέργεια, της Εκκλησίας την πολιτεία και της λογίας τάξεως το σύστημα, εις το ουσιωδέστερο του νεοελληνισμού στοιχείο, τον ανερμήνευτο λαό, ο οποίος δια της ζώσης αυτού φωνής ενεκόλαψε εις την ιστορία της παλιγγενεσίας μας την σφραγίδα της ελληνικής ταυτότητος, το διαγνωστικό στοιχείο της ιδιοπροσωπίας» (σελ. 648). Η ιδιοπροσωπία δεν είναι «ιδεολογική παράμετρος του αντιευρωπαϊσμού», όπως έχει «αποφανθεί» χρονογράφος, αλλά, κατά τον αείμνηστο Πρόεδρο της Δημοκρατίας Χρήστο Σαρτζετάκη, είναι «κατάδηλος και αυταπόδεικτος αλήθεια» και όσοι δεν την αναγνωρίζουν έχουν ιδεολογία «ταυτόσημη με τη σταλινική και των πολυεθνικών εταιρειών, που είναι αυτή της νέας τάξεως πραγμάτων». Οι αναγνωρίζοντες το ανάδελφο του ελληνικού έθνους ακολουθούν την άποψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ότι ανήκομε στη Δύση φέροντες σε αυτήν την ιδιοπροσωπία μας και διατηρούντες την πολιτισμική αυτονομία και ανεξαρτησία μας.     
 
Οι Έλληνες από την αρχαιότητα ζούμε σε έναν κόσμο διαφορετικό από μας, αλλά διαθέτουμε την ικανότητα να προσλαμβάνουμε τα ωφέλιμα και να ανανεωνόμαστε χωρίς να χάνουμε τα βασικά εθνικά μας γνωρίσματα. Είναι χαρακτηριστικός ο λόγος του  Αιγυπτίου ιερέα στον Σόλωνα – γραμμένος στον πλατωνικό «Τίμαιο» - πως οι Έλληνες είμαστε παιδιά, με την έννοια της περιέργειας και της αφομοίωσης στοιχείων από άλλους πολιτισμούς που μας ωφελούν, χωρίς να χάνουμε την ταυτότητά μας. Με το ίδιο πνεύμα ο Μέγας Βασίλειος συμβούλευσε τους  χριστιανούς νέους  να ωφελούνται από τα ελληνικά γράμματα, χωρίς να αλλοτριώνουν την πίστη τους. Προς τούτο τους έφερε, μεταξύ άλλων, παραδείγματα από τον Όμηρο και τον Σωκράτη, τους περιέγραψε  την επιλογή της δύσκολης οδού της αρετής από τον Ηρακλή, και χαρακτήρισε άξιο θαυμασμού τον Διογένη γιατί περιφρονούσε τα υλικά αγαθά.
 
Έλληνας χρονογράφος, λάτρης της αφομοίωσης των Ελλήνων από τους άλλους λαούς της Ευρώπης, δεν έχει κάνει τον κόπο να εντρυφήσει στην ιστορία των πολιτισμών, π.χ. του Γουίλ Ντυράν, να εξετάσει γιατί υπάρχει αυτή η ενότητα μεταξύ των πολλών λαών της Ευρώπης και γιατί το «ανάδελφο» προς αυτούς του δικού μας λαού. Έχομε μαζί τους κοινά, αφού εκ των βάσεων του πολιτισμού τους είναι ο ελληνικός, αλλά έχομε διατηρήσει και πολλά στοιχεία που είναι διαφορετικά. Αντίθετα οι δυτικοί και οι βόρειοι λαοί έχουν πολλά κοινά στη νοοτροπία, στον τρόπο ζωής. Προ του Λουθήρου βασικός ενωτικός παράγων μεταξύ τους ήταν ο Πάπας και μετά η προερχόμενη από τον Παπισμό διαμαρτύρηση. Από τις διαμάχες, τις αναμίξεις, τους συμβιβασμούς  τους, έγιναν ένα μίγμα, το ονομαζόμενο «Δύση» με πολλά κοινά στοιχεία. Απόδειξη είναι ο πυρήνας της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ήταν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα  Άνθρακος και Χάλυβος και αποτελείτο από έξι χώρες, τις λατινογενείς Γαλλία και Ιταλία, και τις σε μεγάλο ποσοστό γερμανικές Δυτική Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία και Λουξεμβούργο. Οι Σλάβοι έχουν κύριο μεταξύ τους ενωτικό παράγοντα την Ορθόδοξη Εκκλησία και αισθάνονται πνευματική συγγένεια με την Ελλάδα, αλλά με διαφορές σε πολλά πολιτισμικά στοιχεία. Όσοι Σλάβοι ασπάσθηκαν τον παπισμό (π.χ. Πολωνοί και Κροάτες), αφομοιώθηκαν με τους υπόλοιπους δυτικούς λαούς. Η προσπάθεια των προερχόμενων θρησκευτικά από τον παπισμό και τη διαμαρτύρηση κρατών είναι να αφομοιωθούν και να ενταχθούν στο φυλετικό και πολιτισμικό μίγμα τους και οι Ορθόδοξοι, Έλληνες και Σλάβοι.
 
Παραδείγματα εθνοτικών συνδέσεων στην Ευρώπη, που, παρά τις διαφορές τους αποτελούν ομόσπονδα κράτη είναι η Ελβετία και το Βέλγιο. Η Ελβετία ήταν ενδιαίτημα διαφόρων φυλών, των Ελβετών, των Ραίτων, των Λεποντίων, κελτικής, τεκτονικής και ιταλικής καταγωγής. Για να εξασφαλίσουν την αμοιβαία βοήθεια και την ασφάλειά τους οι βουνίσιοι χωρικοί σχημάτισαν καντόνια, όπως και οι αστοί των πόλεων. Συν τω χρόνω συνασπίσθηκαν όλα τα καντόνια στην Ελβετική Ομοσπονδία, διατηρώντας το καθένα τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα έθιμά του. Το Βέλγιο, αποτελείται από τους γερμανικής καταγωγής Φλαμανδούς, που μιλάνε γερμανικά και τους Βαλλόνους, κράμα γερμανικών, γαλλικών και κελτικών στοιχείων, που μιλάνε γαλλική διάλεκτο.
 
Η αντίσταση των όπου Γης Ελλήνων στην αφομοίωσή τους φάνηκε και στη φετινή αυθόρμητη, αθρόα και ολόψυχη συμμετοχή τους στα Πάθη και στην Ανάσταση του Σωτήρα Ιησού Χριστού. Όπως έγραψαν χρονικογράφοι οι ξένοι, οι οποίοι ήσαν στη χώρα μας τις ημέρες αυτές, εντυπωσιάστηκαν από το μέγα πλήθος των Ελλήνων που έλαβαν μέρος και από την εκ μέρους τους τήρηση των εθίμων της Μεγάλης Εβδομάδος και της Κυριακής του Πάσχα, που έρχονται μέσα από το βάθος των αιώνων.
 
Έκπληκτοι ευχάριστα πολλοί ετερόδοξοι ξένοι μας, ακολούθησαν την περιφορά του Επιταφίου, παρέστησαν στο άναμμα της πασχαλινής λαμπάδας και στο φιλί της αγάπης και έμαθαν για το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών, τη μαγειρίτσα, το πασχαλινό αρνί ή κατσίκι, την πασχαλινή οικογενειακή συγκέντρωση και συσπείρωση, με τη συμμετοχή και των ξενιτεμένων συγγενών, καθώς και στον πάνδημο χορό της χαράς την Κυριακή του Πάσχα, μετά τον Εσπερινό της Αγάπης. Σημειώνεται ότι για τους Ρωμαιοκαθολικούς και τους Προτεστάντες το Πάσχα είναι μια  εορτή χωρίς τίποτε το ιδιαίτερο. Και οι δύο ομολογίες τονίζουν το Πάθος και τη Σταύρωση του Ιησού και όχι την Ανάσταση και δίνουν περισσό βάρος  στα Χριστούγεννα, που  τα συνδυάζουν με τον Άγιο Νικόλαο και την ανταλλαγή δώρων.
 
Η εορτή του Πάσχα εορτάστηκε με τον ίδιο πανηγυρικό και πάνδημο τρόπο από τους όπου Γης Έλληνες. Από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία έως τη Νέα Υόρκη και την Φλόριντα, από το Λος Άντζελες έως τη Νότια Αφρική, από την Αργεντινή έως την Ιρλανδία, από τη Σουηδία και τη Νορβηγία έως τη Γαλλία και την Ισπανία, νέοι στην ηλικία φοιτητές και επιστήμονες, και οικογένειες με μέλη τρίτης και τέταρτης γενιάς γιόρτασαν με τον παραδοσιακό τρόπο την μεγάλη εορτή της Χριστιανοσύνης.
 
Ο αείμνηστος Διονύσης Σαββόπουλος στον δίσκο του «Η Ελλάδα που αντιστέκεται…», το 1983, με τον τρόπο του μίλησε για την εθνική αυτοσυνειδησία μας, την εθνική μας παράδοση και για την πολιτισμική μας μοναξιά:
 
«Η Ελλάδα που αντιστέκεται/ η Ελλάδα που επιμένει/ κι όποιος δεν καταλαβαίνει/ δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει».
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ο Επιτάφιος του Bristol

 
Στην Ελληνορθόδοξη Κοινότητα Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Bristol στολίσθηκε χθες, σύμφωνα με την Παράδοσή μας, ο καθιερωμένος Επιτάφιος. Κυρίες και δεσποινίδες της Κοινότητας εργάσθηκαν συλλογικά και συντονισμένα και προσέφεραν ένα όμορφο καλλιτέχνημα.
 

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής η εκκλησία γέμισε ασφυκτικά με Ομογενείς που ήθελαν να βιώσουν λειτουργικά το ύψιστο γεγονός της Καθόδου του Κυρίου στον Άδη.

 
Τώρα παραμένουμε σε στάση σιωπής και προσευχής, εν αναμονή της Αναστάσεως του Κυρίου, που φυσικά χαρακτηρίζεται ως το κεντρικό, θριαμβευτικό γεγονός της χριστιανικής πίστης, σηματοδοτώντας τη νίκη της ζωής κατά του θανάτου.

Ο Εσταυρωμένος στο Bristol

 
Στον Ιερό Ναό Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Bristol τελέσθηκε χθες Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ η Ακολουθία των Παθών του Κυρίου. Ο Τίμιος Σταυρός, με τον Εσταυρωμένο πάνω του, λιτανεύθηκε και τοποθετήθηκε στο κέντρο του Ναού.
 

Ο Ιερατικώς Προϊστάμενος Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας ομίλησε για τη δίψα του Ιησού πάνω στο Σταυρό. Εκείνος που δημιούργησε όλα τα νερά του κόσμου, εκείνος που ανταποκρίθηκε στο αίτημα των περιπλανώμενων στην έρημο Ιουδαίων για νερό, όταν δίψασε έλαβε από τους διώκτες Του ξύδι.
 

Αλλά η δίψα βέβαια είναι κι ένα υπαρξιακό γεγονός, που δεν αφορά μόνο το υλικό στοιχείο του νερού, αλλά και όλα τα πνευματικά και ηθικά στοιχεία τα οποία απουσιάζουν από τη ζωή των ανθρώπων και χρειάζεται επαναπροσδιορισμός και φυσικά επανευαγγελισμός για να βρεθούν και να ξεδιψάσουν την ψυχή των εν ανάγκη ευρισκομένων πλασμάτων του Μεγάλου Ποιητού και Δημιουργού.

Το Ευχέλαιο στο Bristol και τα παιδιά

 
Το βράδυ της Μεγάλης Τετάρτης, μέσα στο κατανυκτικό κλίμα της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδας, τελέσαμε στην εκκλησία μας στο Bristol το ιερό Μυστήριο του Ευχελαίου, όπως ορίζει η λειτουργική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο μέσον αυτής της πορείας προς το Πάθος και την Ανάσταση του Κυρίου, η Εκκλησία μάς καλεί να προσέλθουμε με πίστη, ζητώντας τη θεραπεία της ψυχής και του σώματος, μέσα από τη χάρη του Αγίου Ελαίου και τις ευχές των Ιερέων. Ήταν μια στιγμή προσευχής, σιωπής και εσωτερικής περισυλλογής, που μας υπενθύμισε τη φιλάνθρωπη αγάπη του Θεού και την ανάγκη της πνευματικής μας ανακαίνισης.
 

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί η παρουσία των παιδιών στην τέλεση των ιερών Μυστηρίων. Στη φωτογραφία, τρία παιδιά παρακολουθούν με προσοχή και κατάνυξη τον Ιερέα, γινόμενα σιωπηλοί μάρτυρες της ιερής αυτής στιγμής. Η συμμετοχή τους δεν είναι απλώς μια παρουσία, αλλά μια ζωντανή μαθητεία στην πίστη και την παράδοση της Εκκλησίας. Μέσα από τέτοιες εμπειρίες, τα παιδιά διδάσκονται βιωματικά το νόημα της προσευχής, της ευλάβειας και της σχέσης με τον Θεό, αποτελώντας την ελπίδα και τη συνέχεια της εκκλησιαστικής ζωής.

Προδοσία: Από τον Ιούδα στο σήμερα

 
Ένας από τους κύριους παράγοντες της θεοστυγούς συμπαιγνίας  στο έγκλημα της δίκης  και της καταδίκης του Ιησού Χριστού ήταν «ο δούλος (στα πάθη του) και δόλιος μαθητής Του Ιούδας ο Ισκαριώτης», ο προδότης κατά τον Οίκο (τροπάριο) της Εσπέρας της Μεγάλης Τετάρτης. Στην υμνολογία της ίδιας ημέρας σε άλλο τροπάριο γράφεται, (σε μεταφορά στην ομιλούμενη γλώσσα μας από τον μακαριστό π. Επιφάνιο Θεοδωρόπουλο): «Κύριε ο απαίσιος Ιούδας ο Ισκαριώτης περιφρόνησε τον αιώνιο νόμο της φιλίας (ο οποίος δεν επιτρέπει να πράττουμε κακά κατ’ εκείνου που μας αγαπά και ευεργετεί) και μηχανεύθηκε δόλια και φοβερά σχέδια εναντίον Σου». Με ένα φιλί τον παρέδωσε, τον πούλησε ορθότερα τριάντα αργύρια στους διώκτες Του, για να δικαστεί και να θανατωθεί.
 

Στη δίκη του Ιησού Χριστού οι Εβραίοι δικαστές είχαν μίσος και προκατάληψη σε βάρος του Θεανθρώπου και για να εξυπηρετήσουν την προειλημμένη απόφασή τους παρέβησαν βασικές αρχές της ιουδαϊκής δικονομίας. Συγκεκριμένα αγνόησαν τις αρχές της δημοσιότητας των συζητήσεων, το δικαίωμα του κατηγορουμένου προς υπεράσπισή του, το ανεπίτρεπτο της ψευδορκίας και το απαραίτητο της μαρτυρικής καταθέσεως προς στήριξη της κατηγορίας (Βλ. σχ. μακ. Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου, «Μία θεοστυγής συμπαιγνία - Η δίκη του Ιησού και αι κατ’ αυτήν δικονομικαί παραβάσεις», Εκδ. Μητρ. Κερκύρας, 2024, σελ. 28).
 
Αν για τους χριστιανούς η προσωποποίηση της προδοσίας είναι ο Ιούδας, για τους αρχαίους Έλληνες ήταν ο Εφιάλτης και για τους επαναστατημένους Έλληνες του 1821 ο Πήλιος Γούσης και ο Δημήτρης Νενέκος. Κατά το μέγα λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης των Λίντελ και Σκοτ «προδίδω» σημαίνει και ότι «παραδίδω τον ευεργέτη μου στον εχθρό». Ευεργέτης μπορεί να είναι ένα πρόσωπο, ένας οργανισμός, η Πατρίδα, η Εκκλησία. Κίνητρα του προδότη ο πλουτισμός και γενικά το συμφέρον, το μίσος. Ιδεολογία του ο κυνισμός, ο μηδενισμός και ο αμοραλισμός.
 
Κατά το χρηστικό λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών προδοσία είναι η παράβαση αρχών ή/και ηθικών αξιών και ειδικότερα η πρόκληση βλάβης εθνικής, ιστορικής, πολιτικής, θρησκευτικής. Η προδοσία είναι ένας πειρασμός πολύ δύσκολα αντιμετωπίσιμος για τον άνθρωπο της κάθε εποχής, από τον Αδάμ έως τις ημέρες μας, και εμφανίζεται υπό διάφορες μορφές.
 
Σε προσωπικό επίπεδο συχνά ισχύει το «ουδείς επικινδυνότερος εχθρός του ευεργετηθέντος αχαρίστου». Ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ είχε αυτό το γνωμικό σε περίοπτη θέση του γραφείου του. Είναι σύνηθες ανθρωπάρια να προσκολλώνται σε προσωπικότητες και με τις δαιμονικής ευφυίας  κολακείες και γαλιφιές τους να ανέρχονται κοινωνικά, πολιτικά, εκκλησιαστικά. Όταν οι συγκεκριμένες προσωπικότητες εξέλθουν του προσκηνίου, τότε τα ανθρωπάρια προσκολλώνται σε άλλον ισχυρό του κόσμου τούτου, που μπορεί να ήταν και εχθρός του προηγουμένου ευεργέτου και προστάτου τους... Για αυτά δεν έχει σημασία. Το παν είναι το συμφέρον τους, η διατήρηση ή και η αύξηση των οφικίων τους. Τα υπόλοιπα αιρέτωσαν: ευεργεσίες, αγάπες, φιλίες, ύβρεις κατά του αντιπάλου, που ανενδοίαστα πλέον υπηρετούν…
 
Σε εθνικό επίπεδο είναι ηθικά απαράδεκτο  κάποιος βουλευτής  να ψηφίζεται με βάση το πρόγραμμα ενός Κόμματός και μετά, χωρίς αναστολές, να μεταπηδά σε άλλο Κόμμα, το οποίο έχει  πρόγραμμα αντίθετο από αυτό στο οποίο, υποτίθεται ότι πίστευε και εξελέγη... Το ατόπημα καθίσταται σοβαρότερο όταν περιφρονώντας τους ψηφοφόρους του και  την στοιχειώδη ηθική γίνεται αποστάτης εν όψει ψηφοφορίας επί μείζονος εθνικού ζητήματος, με σκοπό να συμβάλει στο να προκύψει πλειοψηφία και αυτός να λάβει πλούσια ανταλλάγματα.
 
Είναι επίσης απαράδεκτο από ηθικής και δικαιικής πλευράς πολιτικός ή ισχυρός οικονομικός παράγοντας, έχων εξουσία ή επηρεάζων την εξουσία να κάνει ρουσφέτια υπέρ του εαυτού του και «δικών» του ανθρώπων σε βάρος της αξιοκρατίας και της προόδου της Πατρίδας. Είναι ανέντιμο εξουσιαστής και το περιβάλλον του να πλουτίζουν σε βάρος του Δημόσιου κορβανά και του αδύνατου συμπολίτη  τους. Είναι προσβλητικά για την εικόνα του λαού μας τα τραγικά που αποκαλύπτονται στη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δικαίως το 97% των ερωτηθέντων σε δημοσκόπηση του Σεπτεμβρίου 2025 θεωρεί αρκετά έως πολύ διαδεδομένη τη διαφθορά στη χώρα μας.
 
Σοβαρό εθνικό ατόπημα αποτελεί και η υποχώρηση σε σοβαρά θέματα που αφορούν εθνικά μας ζητήματα. Όταν εορτάζουμε την Επανάσταση του 1821, που οι λίγοι Έλληνες νίκησαν μιαν αυτοκρατορία και το υπό τον Μέτερνιχ ευρωπαϊκό κατεστημένο, δεν έχουμε δικαίωμα να υποχωρούμε σε οσηδήποτε πίεση οποιουδήποτε καταπιεστή. Προτιμότερη η γενναία και ηρωική έξοδος από μια ταπεινωτική συνθηκολόγηση. Προτιμότερο το Μανιάκι από τα καλοπιάσματα στον Ιμπραήμ του Νενέκου. Το πρόσφατο παράδειγμα της Ισπανίας και άλλων Ευρωπαϊκών χωρών, που δεν επέτρεψαν στις ΗΠΑ τη χρήση του εδάφους τους  για πολεμικές επιχειρήσεις, για τις οποίες δεν ρωτήθηκαν αν συμφωνούν, είναι ένα παράδειγμα προς μίμηση. Αξιοπρεπής και γενναία είναι και η στάση των ολιγάριθμων Γροιλανδών στην εκφρασθείσα επιθυμία των ΗΠΑ να  προσαρτήσουν το νησί τους.
 
Ως λαός επιζούμε για 2000 χρόνια με την Πίστη μας και τις θυσίες των προγόνων μας. Πάντοτε υπήρχαν ισχυροί εχθροί μας και κάποιοι ευλύγιστοι στη συνείδηση Έλληνες. Αρκετές φορές ήταν ισχυρότατη η πίεση και δελεαστικό το δέλεαρ να καταστούμε «δυτικοί - προοδευτικοί». Παλαιότερα κινδυνεύσαμε να καταντήσουμε γραικύλοι, υποτασσόμενοι στον τρόπο ζωής των Ρωμαίων. Αργότερα βρεθήκαμε στη δυσχερή θέση να υποταγούμε στον Πάπα, ακολουθώντας στην προδοσία και στην κατάργηση της ιδιοπροσωπίας μας τον πριν Ορθόδοξο Επίσκοπο και μετά καρδινάλιο Βησσαρίωνα. Αργότερα και έως σήμερα ισχυρή είναι η πίεση να «εκδυτικισθούμε», δηλαδή να προσχωρήσουμε στην «προοδευτική» άθεη λογική των Βολταίρου και Ντιντερό, στον ολοκληρωτισμό και στην τρομοκρατία του Ροβιεσπέρου, στον ηδονισμό και στον σαδισμό του Μαρκησίου ντε Σαντ. Αντισταθήκαμε και επιζήσαμε ως Έλληνες χάρη στην Εκκλησία  και στους αγίους της. Στα  τετρακόσια χρόνια οθωμανικής καταπίεσης δεχόμασταν κατά κύματα πιέσεις και διωγμούς. Παράλληλα προτάσεις για προνόμια, προκειμένου να γίνουμε μουσουλμάνοι. Και εδώ η Εκκλησία αντιστάθηκε και πέτυχε να μείνουμε σχεδόν αλώβητοι. Αυτά  έως πριν λίγα χρόνια...
 
Τώρα ο σοβαρός κίνδυνος είναι εμείς, κληρικοί και λαϊκοί, οι απόγονοι των Ελλήνων, που αντιστάθηκαν και που μας παρέδωσαν σχεδόν αλώβητο τον Ελληνισμό, να προδώσουμε την Πίστη και την Πατρίδα μας και να «εκδυτικισθούμε», που στην ουσία είναι να  εκβαρβαρισθούμε και να υποταγούμε στην ισχυρή πίεση που δεχόμαστε από ισχυρές δυνάμεις στο εξωτερικό και στο  εσωτερικό της χώρας μας. Είναι ηθικά εγκληματικό να προδώσουμε τις όποιες αρετές μας δίδαξαν με τη ζωή τους οι πρόγονοί μας, να προσβάλλουμε τη μνήμη τους προδίδοντας τον πολιτισμό που δημιούργησαν και θαυμάζει όλος ο κόσμος και να καταντήσουμε αρνητικό παράδειγμα μιμητισμού καταστρεπτικών οθνείων παρορμήσεων. Μη γένοιτο.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ο Νυμφίος στο Bristol

 
Με ιδιαίτερη κατάνυξη και πνευματική συγκίνηση τελέσαμε το βράδυ της Κυριακής των Βαΐων την πρώτη Ακολουθία του Νυμφίου στο Bristol, στον Ελληνορθόδοξο Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Οι πιστοί προσήλθαν με ευλάβεια, εγκαινιάζοντας έτσι την είσοδο στη Μεγάλη Εβδομάδα.
 

Κατά τη διάρκεια της ακολουθίας, λιτανεύσαμε την ιερή εικόνα του Νυμφίου μέσα σε κλίμα βαθιάς προσευχής και σεβασμού. Η σιωπηλή συμμετοχή όλων ανέδειξε το μυστήριο και τη σημασία της στιγμής, καθώς η Εκκλησία μάς καλεί σε εγρήγορση και πνευματική προετοιμασία.
 

Ο Ιερατικώς Προϊστάμενος Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας απηύθυνε στο εκκλησίασμα λόγο αγαθό, αναλύοντας την έννοια του Νυμφίου ως συμβόλου του Χριστού, που έρχεται «εν τω μέσω της νυκτός». Τόνισε την ανάγκη της εσωτερικής εγρήγορσης και της μετάνοιας, στοιχεία απαραίτητα για τη σωστή βίωση των ημερών αυτών.

 
Παράλληλα, έγινε ιδιαίτερη αναφορά στη σημασία της Μεγάλης Εβδομάδας ως πορείας προς το Πάθος και την Ανάσταση, καλώντας όλους να συμμετάσχουν ενεργά και συνειδητά. Η ακολουθία έκλεισε μέσα σε ατμόσφαιρα γαλήνης, αφήνοντας στις καρδιές των πιστών ένα αίσθημα ελπίδας και προσμονής.

Ανάσταση: Ο λαός απέναντι στην ιντελιγκέντσια

 
Η προσέλευση του λαού στους Ναούς κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα ήταν μεγάλη, όπως όλα τα τελευταία χρόνια. Ήταν ένα ξέσπασμα - απάντηση στην αντίθεη και αντιεκκλησιαστική ιντελιγκέντσια του τόπου. Αυτή τα προηγούμενα χρόνια, έως και σήμερα, προσπαθεί να αλλοιώσει την ταυτότητα του Έλληνα, να τον μετατρέψει σε γραικύλο. Είναι λυπηρό το ότι η όποια εξουσία έχει ιδεολογικά διαβρωθεί και έτσι η άθεη ιντελιγκέντσια βρίσκει τον τρόπο να προβάλλει τις ιδέες της και να επιχειρεί να τις επιβάλλει στο λαό.
 

Είναι χαρακτηριστικό το γραφέν στην «Καθημερινή» για τον προσφάτως αποθανόντα και με πολιτική κηδεία ταφέντα καθηγητή Αλέξη Πολίτη, ότι θεωρούσε «υποτιθέμενη» την εθνική δράση των κλεφτών και αρματολών και «φανταστική» τη λειτουργία των κρυφών σχολείων και αναρωτιόταν «γιατί παρά τις επίμονες προσπάθειες της ιστοριογραφίας να αποκαθηλώσει αυτούς τους μύθους, εκείνοι ανενόχλητοι συνέχισαν και συνεχίζουν την πορεία τους παραμένοντας γερά ριζωμένοι στην εθνική συνείδηση» (19/20 Απριλίου 2025, σελ. 14). Σημειώνεται ότι αυτά γράφονται για  τον καθηγητή, του οποίου ο παππούς Νικόλαος Πολίτης ήταν ο ιδρυτής της επιστήμης της λαογραφίας στην Ελλάδα και πρόγονός του αγωνίστηκε δίπλα στον Παπαφλέσσα και εφονεύθη μαζί του στο Μανιάκι. Αν είναι ακριβή όσα αποδόθηκαν στον αείμνηστο καθηγητή είναι άξιο απορίας το πώς αυτός δεν αντελήφθη -με τις γνώσεις και την εμπειρία του- ότι όσο και αν προσπαθήσουν οι όποιοι επιστήμονες, ο λαός δεν διαγράφει τα βιώματά του, όσο και αν αυτά του τα χαρακτηρίζουν «μυθεύματα».  
 
Βίωμα του Έλληνα είναι το να ζει Ελληνικά και Ορθόδοξα. Όσες δημοσκοπήσεις και αν γίνουν το 90% και πλέον του λαού αυτόν τον τρόπο ζωής έχει επιλέξει, από τον καιρό που ήταν σκλαβωμένος στον αλλόθρησκο οθωμανό. Ο σπουδαίος ιστορικός μας Σπυρίδων Ζαμπέλιος γράφει ένα σχετικό δημοτικό τραγούδι στο σύγγραμμά του «Άσματα δημοτικά της Ελλάδος» (Τυπογραφείον «Ερμής», Κέρκυρα, 1852, σελ. 648):
 
Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου και περπάτειγε, για να σ’ ερωτήσωμε
Για τα δυο Γραικόπουλα τα Γρεβενητόπουλα. Σε χήρα Τούρκα δούλευαν,
‘Ολ’ ημέρα σ’ το ζυγό, το βράδυ ΄σ τον κρεμασμό.
 
«Βρε παιδιά γραικόπουλα και Γρεβενητόπουλα, γένεστε Τουρκόπουλα,
Να χαρήτε την Τουρκιά, τ’ άλογα τα γλήγωρα, τα σπαθιά τα δαμασκιά;»
 
«Βρε κυρά μου Τούρκισσα, κάλλιο γένε συ Ρωμιά,
Να χαρής τη Λαμπριά, με τα κόκκινα αυγά!
Να χαρής την Εκκλησιά, τη χρυσή την Κοινωνιά!».
 
Και τα παιδιά στην Κέρκυρα να πώς έψελναν τα «Κάλαντα της Λαμπρής» (Από Νίκ. Πακτίτη «Κερκυραϊκά Δημοτικά Τραγούδια», Ιστορικολαογραφική Εταιρεία Κερκύρας, Αθήνα, 1989):
 
«Ανάσταση δοξάζουμε και τον Θεό υμνούμε
 Και το Δεσπότη το Χριστό όλοι τον προσκυνούμε.
Απέρασε η Σαρακοστή κι ήταν εφτά εβδομάδες
Κι ήρθαμε να σας φέρουμε τόσες καλές γιορτάδες.
Που αναστήθηκε ο Χριστός μέσα από τον Άδη
Κι οι Χριστιανοί χαρήκανε μικροί και μεγάλοι…»
 
Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός στον «Λάμπρο» εκφράζει την πίστη του Έλληνα:
 
«Χριστός Ανέστη! Νέοι, γέροι και κόρες,
όλοι, μικροί μεγάλοι, ετοιμαστήτε.
Μέσα στες εκκλησίες τες δαφνοφόρες
με το φως της χαράς συμμαζωχθήτε,
ανοίξετε αγκαλιές ειρηνοφόρες
ομπροστά στους Αγίους και φιληθήτε.
Φιληθήτε γλυκά χείλη με χείλη,
Πέστε ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ, εχθροί και φίλοι.
Δάφνες εις κάθε πλάκα έχουν οι τάφοι,
Και βρέφη ωραία στην αγκαλιά οι μαννάδες.
Γλυκόφωνα, κοιτώντας τις ζωγραφισμένες εικόνες
Ψάλλουν οι ψαλτάδες. Λάμπει το ασήμι, λάμπει το χρυσάφι, από το φως που χύνουν οι λαμπάδες.
Κάθε πρόσωπο λάμπει από τ’ αγιοκέρι,  όπου κρατούνε οι Χριστιανοί στο χέρι».
 
Και στους «Ελεύθερους πολιορκισμένους», στο Σχεδίασμα Β’, γράφει ο Διονύσιος Σολωμός πως η ελπίδα στην Ανάσταση και στην αιωνιότητα και η αγάπη στην Πατρίδα κάνουν τους Μεσολογγίτες και τις Μεσολογγίτισσες να αποφασίσουν την άμυνα και την ηρωική έξοδο:
 
«Ετούτ’ είν’ ύστερη νυχτιά, όλα τα αστέρια βγάνει, 
Ολονυχτίς ανέβαινε η δέησι, το λιβάνι.
Ο Αράπης τραβηγμένος από τη μυρωδιά που εσκορπούσε το θυμίαμα, περίεργος και ανυπόμονος, με βιαστικά πατήματα πλησιάζει εις το τείχος,
Και απάνου ανάγκη φοβερή! Σκυλί δεν του λυχτάει.
Και ακροάζεται, αλλά τη νυχτική γαλήνη δεν αντίσκοβε μήτε φωνή, μήτε κλάψα, μήτε αναστεναγμός. Ήθελε πης ότι είχε παύσει η ζωή. Οι ήρωες είναι ενωμένοι και λόγια λένε για την αιωνιότητα, που μόλις τα χωράει… Είναι προσωποποιημένη η Πατρίδα, η Μεγάλη Μητέρα, Θεάνθρωπη, ώστε να  αισθάνεται όλα τα παθήματα και καθαρίζοντάς τα εις τη μεγάλη ψυχή της να αναπνέη την Παράδεισο».
 
Ο ιδιοφυής ποιητής και υπαρξιακός φιλόσοφος Γιώργος Σαραντάρης (1908-1941) σημειώνει τη διαφορά της παράδοσης της Δύσης από αυτή των Ελλήνων. Σε άρθρο του, με τίτλο «Σημεία προσοχής», που γράφτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 5 Ιουνίου 1939, γράφει αξιωματικά: «Η ενσάρκωση, ο Θάνατος κι η Ανάσταση του Χριστού είναι το αιώνιο και μοναδικό παράδειγμα που μας οδηγεί στην πίστη στον Άνθρωπο. Μονάχα από τον καιρό που υπάρχει ο Χριστός ανάμεσα στα άτομα, έχει ακέρια τη σημασία της η ιστορία, έχει νόημα, λόγο και σάρκα η πορεία των ατόμων από τη μια γενεά στην άλλη, έχει συνέχεια και παρουσία ο άνθρωπος». Και εξηγεί:
 
«Ο βαθύτερος λόγος της στροφής των διαφόρων Αναγεννήσεων της Δύσης προς τη μελέτη, τη μίμηση και τη λαχτάρα της Αρχαίας Ελλάδας είναι η ανικανότητά τους να πιστέψουν στον Χριστό, να πιστέψουν στην αιωνιότητα του ανθρώπου. Όποιος ατενίζει την Αρχαία Ελλάδα και παραμερίζει το Χριστό, είναι σα να μην υποπτεύεται πως είμαστε προορισμένοι στην αιωνιότητα και σα να θέλει να επαναλάβει το έργο του πολιτισμού των Αρχαίων Ελλήνων, που ήταν η προετοιμασία μιας άρτιας θνητής υπόστασης, για να τη δεχτεί ο Χριστός και να την κάμει αθάνατη. Για τούτο σε εμάς τους τωρινούς  Έλληνες  δε μαθαίνουν υποστασιακά τίποτε οι διάφορες Αναγεννήσεις της Δύσης, και μάλλον μας προσφέρουν μια περιττή και συχνά βλαβερή τροφή… Μονάχα εμείς, από όλους τους λαούς της γης, μπορούμε, χωρίς να αφήσουμε τον τόπο μας, να διατρέξουμε υποστασιακά την απόσταση που χωρίζει τη φύση από τον άνθρωπο. Λέμε τούτο, γιατί στο Χριστιανισμό πλησιάζουμε αβίαστα με την ελληνική μας παιδεία και την ελληνική μας γλώσσα. Διαβάζουμε τα γνήσια Ευαγγέλια, που μας μιλούν ενδόμυχα κ’ έτσι μπορούμε να κρίνουμε πιο εύκολα από κάθε άλλο λαό, ποιος είναι ο αληθινός Χριστιανισμός».
 
Όταν  η αντίθεη και αντιεκκλησιαστική ιντελιγκέντσια αντιληφθεί τα γραφόμενα από τον Σαραντάρη, μόνο τότε υπάρχει ελπίδα να αποδεχθεί την ιδιαιτερότητα του Ελληνισμού και να σταματήσει τον εναντίον Του ιδεολογικό πόλεμό της, που είναι και μάταιος. Χριστός Ανέστη.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ενώπιον του Επιταφίου

 

...στον Ι.Ν. Απ. Πέτρου και Παύλου στο Bristol

 
Χθες, Μεγάλη Παρασκευή βράδυ, στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία μας στο Bristol τελέσθηκε κατανυκτικά η Ακολουθία του Επιταφίου.
 

Πλήθη πιστών κατέκλυσαν τον Ιερό Ναό, για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο και να βιώσουν τη συγκλονιστική αυτή στιγμή της εις Άδου Καθόδου του Κ.η.Ι.Χ.
 

Οι Ιερείς του Ναού τέλεσαν την Ιερή Ακολουθία σύμφωνα με την τάξη και τις παραδόσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας. Οι Επίτροποι και οι Νεωκόροι της Εκκλησίας φρόντισαν με επιμέλεια όλα τα πρακτικά θέματα.

Κυρίες και Δεσποινίδες έψαλλαν μελωδικά τα Εγκώμια. Οι Ιεροψάλτες του Ναού απέδωσαν με ακρίβεια, πιστότητα, με βυζαντινό ύφος και εκφραστική γλυκύτητα τους ύμνους της Ακολουθίας.
 

Μικρές μυροφόρες, μαθήτριες του Ελληνικού Σχολείου της Κοινότητας, «έρραναν τον τάφον», με σεβασμό.

Η ευλάβεια και η προσοχή όλων απέδειξε περίτρανα την ισχυρή δομή της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης, που απαντά με σταθερότητα στην εκκοσμίκευση του κοινωνικού περίγυρου.

Ο Εσταυρωμένος στο Bristol

 
Μεγάλη Πέμπτη βράδυ. Στον Ιερό Ναό Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Bristol της Δυτικής Αγγλίας. Ο Εσταυρωμένος στο μέσον του Ναού, μέσα σε άπλετη φωτοχυσία...
 

Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου, ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας. Στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεται, ὁ τῶν Ἀγγέλων Βασιλεύς. Ψευδῆ πορφύραν περιβάλλεται, ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις. Ῥάπισμα κατεδέξατο, ὁ ἐν Ἰορδάνῃ ἐλευθερώσας τὸν Ἀδάμ. Ἥλοις προσηλώθη, ὁ Νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας. Λόγχῃ ἐκεντήθη, ὁ Υἱὸς τῆς Παρθένου. Προσκυνοῦμέν σου τὰ Πάθη Χριστέ. Δεῖξον ἡμῖν, καὶ τὴν ἔνδοξόν σου Ἀνάστασιν.

Ευχέλαιο στο Bristol

 
Μέσα σε έντονη και εμφατική φωταύγεια, τελέσαμε χθες στο Bristol, Μεγάλη Τετάρτη βράδυ, το Μυστήριο του Ιερού Ευχελαίου, μέσα στην κατάμεστη εκκλησία των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.
 

Το Ευχέλαιο τη Μεγάλη Τετάρτη τελείται ως Ιερό Μυστήριο της Εκκλησίας, προσφέροντας πνευματική και σωματική ίαση στους πιστούς, προετοιμάζοντάς τους για τη βαθιά εμπειρία των Παθών και της Ανάστασης του Χριστού.

Η Μεγ. Εβδομάδα του Ελύτη

 

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΑΘΕΑΤΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΥ (1984)

 

Μ. ΔΕΥΤΕΡΑ, 20
Κατάκοπος από τις ουράνιες περιπέτειες, έπεσα τις πρωινές ώρες
να κοιμηθώ.
Στο τζάμι, με κοίταζε η παλαιά Σελήνη, φορώντας την προσωπίδα
του Ήλιου.
 
Μ. ΤΡΙΤΗ, 21
Μόλις σήμερα βρήκα το θάρρος και ξεσκέπασα το κηπάκι σαν φέρετρο. Με πήραν κατάμουτρα οι μυρωδιές, λεμόνι, γαρίφαλο.
Ύστερα παραμέρισα τα χρόνια, τα φρέσκα πέταλα και να: η μητέρα
μου, μ’ ένα μεγάλο άσπρο καπέλο και το παλιό χρυσό ρολόι της
κρεμασμένο στο στήθος.
Θλιμμένη και προσεκτική. Πρόσεχε κάτι ακριβώς πίσω από μένα.
Δεν πρόφτασα να γυρίσω να δω, γιατί λιποθύμησα.
 
Μ. ΤΕΤΑΡΤΗ, 22
Ολοένα οι κάκτοι μεγαλώνουν κι ολοένα οι άνθρωποι ονειρεύονται
σαν να ‘ταν αιώνιοι. Όμως το μέσα μέρος του Ύπνου έχει όλο φαγωθεί και μπορείς τώρα να ξεχωρίσεις καθαρά τι σημαίνει κείνος ο
μαύρος όγκος που σαλεύει
Ο λίγες μέρες πριν ακόμη μόλις αναστεναγμός
Και τώρα μαύρος αιώνας.
 
Μ. ΠΕΜΠΤΗ, 23
Μέρα τρεμάμενη όμορφη σαν νεκροταφείο
με κατεβασιές ψυχρού ουρανού
Γονατιστή Παναγία κι αραχνιασμένη
Τα χωματένια πόδια μου άλλοτε
(Πολύ νέος ή και ανόητα όμορφος θα πρέπει να ήμουν)
Οι και δύο και τρεις ψυχές που δύανε
Γέμιζαν τα τζάμια ηλιοβασίλεμα.
 
Μ. ΠΕΜΠΤΗ, 23 β
Σωστός θεός. Όμως κι αυτός έπινε το φαρμάκι του γουλιά γουλιά καθώς του είχε ταχθεί
εωσότου ακούστηκε η μεγάλη έκρηξη.
Χάθηκαν τα βουνά. Και τότε αλήθεια φάνηκε
πίσω από το πελώριο πηγούνι ο κύλικας
Κι αργότερα οι νεκροί μες στους ατμούς, εκτάδην.
 
Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 24
Σαν να μονολογώ, σωπαίνω.
Ίσως και να ‘μαι σε κατάσταση βοτάνου ακόμη
φαρμακευτικού ή φιδιού μιας κρύας Παρασκευής
Ή μπορεί και ζώου από κείνα τα ιερά
με τ’ αυτί το μεγάλο γεμάτο ήχους βαρείς
και θόρυβο μεταλλικό από θυμιατήρια.
 
Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 24 β
Αντίς για όνειρο
Πένθιμος πράος ουρανός μες στο λιβάνι
αναθρώσκουν παλαιές Μητέρες ορθές σαν κηροπήγια τυφεκιοφόροι νεοσύλλεκτοι σε ανάπαυση μικρά σκάμματα ορθογώνια, ραντιστήρια, νάρκισσοι.
Σαν να ‘μαι λέει, ο θάνατος ο ίδιος αλλ’
ακόμη νέος αγένειος που μόλις ξεκινά
κι ακούει πρώτη φορά μέσα στο θάμβος των κεριών το “δεύτε λάβετε τελευταίον ασπασμόν”.
 
Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ, 25
Περαστική από τη χθεσινή αϋπνία μου
λίγο, για μια στιγμή, μου χαμογέλασε
η θεούλα με τη μωβ κορδέλα
που από παιδάκι μού κυκλοφοράει τα μυστικά
Ύστερα χάθηκε πλέοντας δεξιά
να πάει ν’ αδειάσει τον κουβά με τ’ απορρίμματά μου-της ψυχής αποτσίγαρα κι αποποιηματάκια-
εκεί που βράζει ακόμη όλο παλιά νεότητα
και αγέρωχο το πέλαγος.
 
Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ, 25 β
Πάλι μες στην κοιλιά της θάλασσας το μαύρο εκείνο σύννεφο που ανεβάζει κάπνες
όπως φωνές επάνω από ναυάγιο.
Χαμένοι αυτοί που πιάνονται από τ’ Άπιαστα
Όπως εγώ προχθές του αγίου Γεωργίου ανήμερα
που πήγα να παραβγώ μ’ αλόγατα όρθια και θωρακοφόρους και μου χύθηκε όλη, όξω απ’ τη γης, η ερωτοπαθής ψυχή μου.
 
ΚΥΡΙΑΚΗ (ΠΑΣΧΑ), 26
Καθαρή διάφανη μέρα. Φαίνεται ο άνεμος που ακινητεί με τη μορφή βουνού κει κατά τα δυτικά. Κι η θάλασσα με τα φτερά διπλωμέ-
να, πολύ χαμηλά, κάτω από το παράθυρο.
Σου ‘ρχεται να πετάξεις ψηλά κι από κει να μοιράσεις δωρεάν την ψυχή σου. Ύστερα να κατεβείς και, θαρραλέα, να καταλάβεις τη
θέση στον τάφο που σου ανήκει.
 
ΚΥΡΙΑΚΗ (ΠΑΣΧΑ), 26 β
Ασμάτιον
Ανεμόεσσα κόρη ενήλικη θάλασσα
πάρε το κίτρο που μου ‘δωκε ο Κάλβος
δικιά σου η χρυσή μυρωδιά.
Μεθαύριο θα ‘ρθουν τ’ άλλα πουλιά
θα ‘ναι πάλι ελαφρές των βουνών οι γραμμές
μα βαριά η δική μου καρδία.

Αγία και Μεγάλη Δευτέρα

Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Δευτέρᾳ, μνείαν ποιούμεθα τοῦ μακαρίου Ἰωσὴφ τοῦ παγκάλου, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Κυρίου καταραθείσης καὶ ξηρανθείσης συκῆς.

Στίχοι
Σώφρων Ἰωσήφ, δίκαιος κράτωρ ὤφθη,
Καὶ σιτοδότης· ὦ καλῶν θημωνία!
 
Ἕτεροι, εἰς τὴν ξηρανθεῖσαν Συκῆν
Τὴν συναγωγήν, συκῆν Χριστός, Ἑβραίων,
Καρπῶν ἄμοιρον πνευματικῶν εἰκάζων,
Ἀρᾷ ξηραίει· ἧς φύγωμεν τὸ πάθος.
 
Ταῖς τοῦ παγκάλου Ἰωσὴφ πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.