Νύχτα δεν θα υπάρχει

 
Μελέτησα (για άλλη μια φορά) την Καινή Διαθήκη και την ολοκλήρωσα με χαρά. Στο τελευταίο κεφάλαιό της, που είναι φυσικά από το βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη, διάβασα τη φράση:
 

«Νύξ οὐκ ἔσται ἔτι, καί οὐ χρεία λύχνου καί φωτός ἡλίου, ὅτι Κύριος ὁ Θεός φωτιεῖ...» (22, 5)!
 
Δηλαδή:
«Νύκτα δεν θα υπάρχει πλέον, ούτε και καμμία ανάγκη λύχνου και φωτός ηλίου, γιατί Κύριος ο Θεός θα φωτίζει...»!
 
Στο σημείο αυτό ο Ευαγγελιστής Ιωάννης μάς προσφέρει μία από τις ωραιότερες εικόνες της αιώνιας Βασιλείας του Θεού. Δεν πρόκειται απλώς για μια περιγραφή ενός κόσμου στον οποίο δεν θα υπάρχει η φυσική εναλλαγή ημέρας και νύκτας. Η εικόνα είναι βαθύτατα θεολογική και εσχατολογική: εκφράζει την οριστική νίκη του Θεού πάνω στο σκοτάδι, στην αμαρτία, στη φθορά και στον θάνατο.
 
Ήδη από την αρχή της Αγίας Γραφής το φως παρουσιάζεται ως σημείο της δημιουργικής ενέργειας του Θεού: «Γενηθήτω φῶς· καί ἐγένετο φῶς» (Γεν. 1, 3). Στην Καινή Διαθήκη, όμως, η έννοια του φωτός αποκτά ακόμη βαθύτερο περιεχόμενο. Ο Χριστός δεν λέγει απλώς ότι προσφέρει φως, αλλά ταυτίζει το φως με το ίδιο το Πρόσωπό Του: «Ἐγώ εἰμι τό φῶς τοῦ κόσμου· ὁ ἀκολουθῶν ἐμοί οὐ μή περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τό φῶς τῆς ζωῆς» (Ιω. 8, 12). Παρομοίως, στην αρχή του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου διαβάζουμε: «Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καί ἡ ζωή ἦν τό φῶς τῶν ἀνθρώπων· καί τό φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει» (Ιω. 1, 4-5).
 
Έτσι κατανοούμε καλύτερα και το «νύξ οὐκ ἔσται ἔτι». Η «νύξ» μπορεί να ιδωθεί ως εικόνα κάθε απομακρύνσεως από τον Θεό: της αμαρτίας, της πνευματικής άγνοιας, του φόβου, της φθοράς και τελικά του θανάτου. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί επανειλημμένα αυτή την αντίθεση φωτός και σκότους. Διδάσκει ότι, όπως το σκοτάδι δεν μπορεί να παραμένει όταν εμφανίζεται το φως, έτσι και ο θάνατος δεν μπορεί να διατηρεί την εξουσία του όταν εισέρχεται η αληθινή Ζωή.
 
Η Αποκάλυψη, επομένως, δεν μας λέγει απλώς ότι στην αιωνιότητα δεν θα χρειαζόμαστε τον ήλιο ή έναν λύχνο. Μας αποκαλύπτει κάτι πολύ μεγαλύτερο: ο ίδιος ο Θεός θα είναι το Φως της υπάρξεως των σωζομένων. Ήδη λίγο νωρίτερα ο Ιωάννης γράφει για την ουράνια Ιερουσαλήμ: «ἡ πόλις οὐ χρείαν ἔχει τοῦ ἡλίου οὐδέ τῆς σελήνης, ἵνα φαίνωσιν αὐτῇ· ἡ γάρ δόξα τοῦ Θεοῦ ἐφώτισεν αὐτήν, καί ὁ λύχνος αὐτῆς τό Ἀρνίον» (Αποκ. 21, 23). Το «Αρνίον», δηλαδή ο Χριστός, είναι το φως της νέας δημιουργίας.
 
Από ορθόδοξη θεολογική άποψη, το χωρίο μάς παραπέμπει επίσης στο μυστήριο της Μεταμορφώσεως του Κυρίου. Στο όρος Θαβώρ «ἔλαμψε τό πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος» (Ματθ. 17, 2). Η Ορθόδοξη Παράδοση, και ιδιαίτερα η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, βλέπει στο φως της Μεταμορφώσεως όχι ένα συνηθισμένο κτιστό φως, αλλά φανέρωση της άκτιστης θείας δόξας και ενέργειας. Ο άνθρωπος δεν μετέχει στην απρόσιτη ουσία του Θεού, αλλά, κατά χάριν, στις άκτιστες ενέργειές Του. Ο άγιος Γρηγόριος υπερασπίζεται ακριβώς τον άκτιστο χαρακτήρα αυτού του θείου φωτός και τη δυνατότητα πραγματικής μετοχής του ανθρώπου στη θεία ενέργεια.
 
Επομένως, μπορούμε να δούμε το φως του Θαβώρ ως μία πρόγευση της εσχατολογικής πραγματικότητας που περιγράφει η Αποκάλυψη. Αυτό που οι τρεις Μαθητές αξιώθηκαν να δουν για λίγο στη Μεταμόρφωση, η Βασιλεία του Θεού το αποκαλύπτει ως αιώνια κατάσταση κοινωνίας με τον Θεό. Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος γίνεται Θεός κατά φύσιν. Σημαίνει ότι, διά της χάριτος, μετέχει στη ζωή και στη δόξα Του - αυτό που η Ορθόδοξη Θεολογία ονομάζει θέωση.
 
Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί μία εξαιρετικά όμορφη εικόνα: όπως πέρα από τη σκιά βρίσκεται κανείς σε φως που δεν διακόπτεται πλέον από το σκοτάδι, έτσι και πέρα από τα όρια του κακού βρίσκεται η αδιάκοπη πραγματικότητα του αγαθού. Και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αναπτύσσει επίσης πλούσια τη θεολογία του φωτός, παρουσιάζοντας την πορεία προς τον Θεό ως πορεία προς το αληθινό και υπέρτατο Φως.
 
Υπάρχει μάλιστα μια θαυμαστή βιβλική πορεία: η Αγία Γραφή αρχίζει με το φως και τελειώνει με το Φως. Στη Γένεση ακούμε το «Γενηθήτω φῶς» (Γεν. 1, 3), ενώ στην Αποκάλυψη ακούμε ότι δεν θα υπάρχει πλέον νύκτα, «ὅτι Κύριος ὁ Θεός φωτιεῖ» (Αποκ. 22, 5). Ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία βρίσκεται ο Χριστός, ο οποίος μας αποκαλύπτει: «Ἐγώ εἰμι τό φῶς τοῦ κόσμου» (Ιω. 8, 12).
 
Το μήνυμα, λοιπόν, του χωρίου είναι βαθιά ελπιδοφόρο. Η ιστορία του ανθρώπου δεν κατευθύνεται προς ένα αιώνιο σκοτάδι, αλλά προς το Φως. Η τελευταία εικόνα της Αγίας Γραφής δεν είναι η αμαρτία, ο πόνος, η φθορά ή ο θάνατος, αλλά η φωτεινή παρουσία του Θεού. Εκεί δεν υπάρχει πλέον νύκτα, επειδή δεν υπάρχει τίποτε που να χωρίζει τον άνθρωπο από τον Θεό. Δεν χρειάζεται λύχνος, επειδή δεν υπάρχει σκοτάδι να διαλύσει. Δεν χρειάζεται ήλιος, επειδή ο ίδιος ο Δημιουργός του ηλίου φωτίζει τα πάντα.
 
Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο μήνυμα των τελευταίων στίχων της Αποκαλύψεως: ο προορισμός του ανθρώπου είναι να περάσει από το σκοτάδι στο Φως, από τη φθορά στην αφθαρσία, από τον θάνατο στη Ζωή και από την απομάκρυνση από τον Θεό στην αιώνια κοινωνία μαζί Του.
 
Το «νύξ οὐκ ἔσται ἔτι» γίνεται έτσι όχι μόνο περιγραφή των εσχάτων, αλλά και πρόσκληση για την παρούσα ζωή: να αρχίσουμε ήδη από τώρα, μέσα στην Εκκλησία, στα Μυστήρια, στην προσευχή, στη μετάνοια και στην αγάπη, να βαδίζουμε προς εκείνο το Φως που δεν δύει ποτέ.