Γιατί γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα

Τον τελευταίο καιρό συνέχεια έρχομαι αντιμέτωπη με ανθρώπους που αμφισβητούν τον χριστιανισμό, και γενικότερα τις θρησκείες. Ακούω πολλές φορές τη λέξη «άθεος», «άθρησκος», «λογική» και «επιστήμη». Υπάρχουν πολλοί αμφισβητίες της θρησκείας μας με επιχειρήματα «ιστορικά» και ανατρέχουν πίσω στον 2^ο αιώνα μ.Χ. Ως συγγραφέας ιστορικών διηγημάτων και μυθιστορημάτων, ξέρω καλά από προσωπική εμπειρία ότι είναι ιδαίτερα δύσκολο να μιλήσεις με σιγουριά για γεγονότα που έγιναν πριν 1.200 χρόνια, πόσο μάλλον πριν σχεδόν 2.000 χρόνια! Οι γραπτές αποδείξεις εκείνης της εποχής είναι λίγες και δυσνόητες. Και η προφορική παράδοση εξελίσσεται πιο πολύ ως μύθος παρά ως ιστορική πραγματικότητα. Τι ακριβώς έγινε στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία και πώς κυνηγήθηκαν οι χριστιανοί, δεν ξέρω ούτε είμαι ιστορική ερευνήτρια. Αλλά δεν είναι ούτε όλοι οι αρνητές της θρησκείας μου.

Σήμερα που γράφω αυτές τις γραμμές είναι του Αγίου Διονυσίου εκ Ζακύνθου, για εμάς τους Ζακυνθνινούς είναι η μεγαλύτερη γιορτή. Γιορτάζουμε τον Άγιο της Συγχώρεσης. Ενδεχομένως για αυτούς που δεν ξέρουν, ο Άγιος Διονύσιος είναι αυτός που έκρυψε τον δολοφόνο του αδελφού του για να μην τον πιάσουν οι αρχές να τον κρεμάσουν. Τα λέω όσο πιο απλά μπορώ και αυτά όλα είναι ιστορικά αποδεδειγμένα (βρισκόμαστε πλέον στον 16^ο αιώνα, έχουμε ασυγκρίτως περισσότερες γραπτές πληροφορίες). Δεν ξέρω αν κάποιος από εμάς θα είχε αυτή τη δύναμη, αυτήν τη μεγαλοψυχία. Εγώ προσωπικά δεν θα την είχα. Η δύναμη της αληθινής συγχώρεσης είναι άδολη αγάπη. Και αυτό ακριβώς δίδαξε ο Χριστός μας! Την άδολη αγάπη. 

Επειδή έχω βαρεθεί να κατηγορούν τη θρησκεία μου και τους εκπροσώπους της και επειδή συνεχώς προβάλλουν την εικόνα κακών ιερέων και κακών πιστών (π.χ. ιερέων ανάξιων που κλέβουν το παγκάρι ή που έχουν εξωσυζυγικές σχέσεις, δήθεν πιστών που είναι αυστηροί και πουριτανοί με τους άλλους αλλά φιλελεύθεροι με τη δική τους ζωή κλπ) αλλά ποτέ δεν λένε για τους ιερείς που κάνουν φιλανθρωπικό έργο, ποτέ δεν λένε για τους ιερείς που είναι κοντά στους ανθρώπους και στις ανάγκες τους. Ποτέ δεν λένε για τους απλούς πολίτες που βοηθάνε όποτε και όταν μπορούν. Επειδή δυστυχώς, υπήρξαν όντως κάποια κακά παραδείγματα και ιερέων και κοσμικών δήθεν χριστιανών που λειτούργησαν παραβατικά.

Επίσης είμαι σίγουρη ότι στο όνομα της εκάστοτε θρησκείας, έγιναν εγκλήματα, φόνοι και διωγμοί! Ας μην αναφέρουμε τις σταυροφορίες, την Ιερά Εξέταση, τους διωγμούς των ιθαγενών της Αμερικής, τους διωγμούς των Χριστιανών επί Στάλιν. Γίνονται άλλωστε ακόμα: οι Σιίτες διώκουν τους Σουνίτες και αντιστρόφως, οι Εβραίοι Ισραηλινοί διώκουν τους Μουσουλμάνους Παλαιστίνιους κ.ο.κ. Οποιοσδήποτε θέλει να κερδίσει εύκολο χρήμα στρατεύει  φανατικούς παλαβούς να σκοτώσουν με αφορμή δήθεν την οποιαδήποτε θρησκεία ή το οποιοδήποτε πιστεύω.

Δυστυχώς φίλοι μου, κάπως έτσι είναι τα πράγματα. Ζούμε σε μια κοινωνία βαρβάρων που το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό. Ο άνθρωπος είναι ένα δυσλειτουργικό ον, εγωϊστικό και υπερφίαλο.

Επειδή δεν θέλω να μιλάω θεολογικά γιατί δεν έχω ούτε τις γνώσεις ούτε τη θέληση. Δικηγόρος είμαι, συγγραφέας, ταξιδιώτισσα στον κόσμο για όσο διάστημα μπορέσω και θελήσει ο Θεός. Γιατί πιστεύω στον Θεό. Και μετά από όλα αυτά που έχω ακούσει, θα έπρεπε να κρύβομαι πίσω από κάπου ή να νιώθω αδαής!

Και καταλήγω σε αυτό που ήθελα να πω εξαρχής: ασχέτως ιστορικών ντοκουμέντων, ασχέτως επιστήμης και αντιπαράθεσης επιστήμης με πίστη, ασχέτως κακών παπάδων και κακών πιστών, πιστεύω στον χριστιανισμό και πιστεύω στο πνεύμα των Χριστουγέννων. Γιατί ακόμα και αν δεν υπήρχε Θεός, ο άνθρωπος θα καλείτο να τον εφεύρει, όπως είπε και ο Βολταίρος.

Γιατί νιώθω περήφανη που είμαι Χριστιανή; Γιατί πολύ απλά δεν με ενδιαφέρει όλος ο πόλεμος που γίνεται κατά της θρησκείας μας με δικαιολογίες τις δήθεν γραπτές ματυρίες του 2^ου αιώνα, τους κακούς παπάδες κλπ. Εγώ από τη θρησκεία μου κρατώ ένα: την αγάπη προς τον συνάνθρωπο. Την αγάπη που έδειξε ο Άγιος Διονύσιος προς τον δολοφόνο του αδελφού του. Την αγάπη που έδειξε ο Χριστός προς τους ανθρώπους που τον βασάνισαν. Γιατί τελικά αυτός είναι ο χριστιανισμός. Η θρησκεία της αγάπης. Και αυτό είναι το πνεύμα των Χριστουγέννων: η έλευση του Κυρίου, αγάπη μεταξύ των ανθρώπων! Αυτό το τόσο δύσκολο μήνυμα! Η Αγάπη!

Εύη Ρούτουλα

Λωξάντρα και η καταπληκτική τετραλογία της

Θυμάμαι να βλέπω το σήριαλ της Λωξάντρας στην κρατική τηλεόραση όταν ήμουν παιδί. Ήταν από αυτά τα υπέροχα σήριαλ εκείνης της εποχής, ασπρόμαυρα, βασισμένα σε πεζογραφήματα, με καλούς ηθοποιούς. Ήταν η χρυσή εποχή της κρατικής τηλεόρασης, τότε που δεν υπήρχαν ακόμα ιδιωτικά κανάλια, τότε που το πρόγραμμα της τηλεόρασης ελάμβανε τέλος τη νύχτα και δεν συνεχιζόταν με διαφημίσεις, επαναλήψεις και τηλε-αγορές!

Όπως κι αν έχει, στην Λωξάντρα παρακολουθούσαμε τη ζωή των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη στα μέσα του 19ου αιώνα. Η Λωξάντρα, μια καλόκαρδη γυναίκα παντρεύεται με συνοικέσιο τον αρκετά μεγαλύτερο της, Δημητρό, χήρο με τέσσερα παιδιά. Εκτός από τα τέσσερα παιδιά του αντρός της, κάνει και δύο δικά της. Αυτή η απλή, καλοκάγαθη γυναίκα μεγαλώνει τα έξι παιδιά, φροντίζει τον άντρα της, τους υπηρέτες του σπιτιού (που είναι σαν μέλη της οικογένειάς της), την ευρύτερη οικογένεια καθώς και τους γείτονες, είτε είναι Έλληνες είτε Τούρκοι. Για αυτήν, δεν υπάρχουν εθνικότητες και διαχωρισμοί, υπάρχουν μόνο άνθρωποι, που πεινάνε, που έχουν ανάγκες, που αγαπάνε. Δεν ξέρει από πολιτική, ούτε θέλει να μάθει. Για τη Λωξάντρα η μοναδική πολιτική είναι αυτή της προσφοράς στους αγαπημένους της. Και οι αγαπημένοι της είναι οι άνθρωποι που αγαπά, που προστατεύει και που γνωρίζει. Η μικρή της κοινωνία. Γιατί γίνονται οι πόλεμοι; Δεν το γνωρίζει και δεν την ενδιαφέρει. Είναι εκτός του πεδίου της. Για αυτήν, ο κόσμος της είναι ο Δημητρός, τα παιδιά της, οι συγγενείς της, οι γείτονές της και η Παναγία η Μπαλουκλιώτισσα.

Όταν πήγα στην Κωνσταντινούπολη πρώτη φορά, από τα πρώτα μέρη που ήθελα να δω ήταν η Παναγία η Μπαλουκλιώτισσα! Λόγω της Λωξάντρας. Ποια ήταν όμως η αληθινή Λωξάντρα; Αυτή η αγαθή και καλή γυναίκα, ήταν πραγματικό πρόσωπο, η γιαγιά της πεζογράφου Μαρίας Ιορδανίδου.

Η Μαρία Ιορδανίδου, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα, ήταν κόρη της Ευφροσύνης Μάγκου και του Νικόλα Κριεζή. Η Λωξάντρα ήταν η γιαγιά της, η μητέρα της μητέρας της. Η Μαρία Ιορδανίδου φοίτησε στο Αμερικανικό Κολλέγιο της Πόλης, έμεινε για πέντε χρόνια στο Μπατούμι της σημερινής Γεωργίας, έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και κατέληξε στην Ελλάδα. Εργάστηκε στην Πρεσβεία της Σοβιετικής Ένωσης και σε ιδιωτικές εταιρείες. Η γλωσσομάθειά της την βοήθησε να επιζήσει σε δύσκολες εποχές και στο πολιτικό κυνηγητό.

Όταν συνταξιοδοτήθηκε στα 65 της πλέον, η Μαρία Ιορδανίδου αποφάσισε να γράψει την ιστορία της οικογένειάς της. Ξεκίνησε με την Λωξάντρα, τη βιογραφία της γιαγιάς της. Συνέχισε με το «Διακοπές στον Καύκασο», όπου περιγράφει τα νεανικά της χρόνια στο Μπατούμι κατά τη διάρκεια της Οκτωβριανής επανάστασης, συνεχίζει με το «Σαν τρελά πουλιά», όπου περιγράφεται η ζωή της στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου αλλα και στην Αθήνα  την εποχή του μεσοπολέμου και τελειώνει με το έργο της «Η αυλή μας», όπου η συγγραφέας παρατηρεί τη ζωή της Αθήνας. Στο τελευταίο της έργο βλέπουμε την τσιμεντούπολη της πρωτεύουσας, με την απομόνωση, την απαξίωση των πάντων, ηλικιωμένη πλέον η ίδια η συγγραφέας, δεν μας περιγράφει ταξίδια και μακρινούς προορισμούς. Έχει καταλήξει στην ΑΘήνα, πρόσφυγας και η ίδια, μια παλιἀ Κωνσταντινουπολίτισσα, μια «Ρωσοπόντια»,  όπως χαρακτηρίστηκε και η ίδια, μια ηλικιωμένη πλέον Ελληνίδα. Μας κακόμαθε με την «Λωξάντρα» της, μας γύρισε πίσω σε όμορφες εποχές, τότε που ο άνθρωπος ήθελε λίγα και βασικά για να ζήσει: αγάπη, συγγενείς, γειτόνους, καλό φαγητό. Μας ταξίδεψε στον Καύκασο και στο μακρινό Μπατούμι, έδρα πολλών Ελλήνων με ποντιακή καταγωγή. Μας πήγε στην Αίγυπτο του μεσοπολέμου και στους κατατρεγμένους Έλληνες της δικτατορίας του Μεταξά. Και μας απογείωσε με την μεταπολεμική Αθήνα, τις πολυκατοικίες, το τέλος της γειτονιάς, το τέλος των ανθρώπινων σχέσεων.

Έχω διαβάσει και τα τέσσερα βιβλία της Μαρίας Ιορδανίδου, έχω δει την Λωξάντρα άπειρες φορές. Όσες φορές και να την δω, μου αρέσει και είναι σαν να την βλέπω πρώτη φορά! Λυπάμαι που η ελληνική τηλεόραση ή κάποιος από τους σκηνοθέτες μας δεν έχει την έμπνευση να γυρίσει τα άλλα τρία βιβλία της Μαρίας Ιορδανίδου, της Ελληνίδας που έγινε γνωστή στα 65 της, περιγράφοντας απλά τη ζωή της γιαγιάς της.

Εύη Ρούτουλα

Για τον «Άρχοντα» της Εύης Ρούτουλα

Ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι το πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο της φίλης συγγραφέως Εύης Ρούτουλα. Όταν το είχα ευγνωμόνως παραλάβει, πριν από λίγους μήνες, είχα κάνει ένα σχετικό αφιέρωμα στο παρόν ιστολόγιο. Τώρα, έχοντας ολοκληρώσει τη μελέτη του, θα ήθελα να αναφέρω λίγα λόγια γι’ αυτό, χωρίς να διεκδικώ δάφνες κριτικού τέχνης.

Το βιβλίο διαβάζεται ιδιαίτερα ευχάριστα. Για μένα, που μου αρέσουν πολύ τα ταξίδια, ήταν ιδιαίτερα απολαυστικό να μεταφέρομαι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο σε ένα άλλο μέρος του πλανήτη. Περνά κανείς από τρεις ηπείρους και όχι απλά επισκέπτεται τόπους, πόλεις, περιοχές, αλλά βιώνει, μαζί με τους πρωταγωνιστές, σπουδαία ιστορικά γεγονότα. Η γραφίδα της Εύης, με την ιδιαίτερη γλαφυρότητα, αλλά και την επιστημοσύνη και την ιστορικότητα, που τη διακρίνει, προσελκύει τον αναγνώστη / μελετητή να συμμετάσχει στη δράση, στη συ-ζήτηση της αλήθειας, στην εμπειρία των γεγονότων. Οπότε ως εκ τούτου αναπτύσσεται στον αναγνώστη η σφοδρή επιθυμία να θέλει να συνεχίσει την εμπειρική βίωση των σκηνών που διαδραματίζονται στο βιβλίο και να μην μπορεί να το αφήσει πριν να ολοκληρώσει τουλάχιστον το κεφάλαιο.

Οι πόλεις και οι περιοχές που αναφέρονται στο πόνημα είναι πολύ προσωπικές για τον γράφοντα, μου λένε κάτι ιδιαίτερο και μοναδικό, με αφορούν ατομικά. Κι αυτό βέβαια έχει να κάνει με εμένα ως πρόσωπο, αλλά επίσης με εμένα ως Έλληνα και Ορθόδοξο. Αξίζει φυσικά να αναφερθεί επίσης πως η όλη δράση και το «σενάριο» του βιβλίου περιστρέφεται γύρω από ένα ιερό αντικείμενο, κι αυτό μου προσέλκυσε προσωπικά το ενδιαφέρον, αφού αυτό είναι ένα βασικό ιερό και μυστηριακό στοιχείο της δικής μου ιστορίας και πορείας στην επίγεια ζωή.

Το βιβλίο αυτό αισθάνομαι πως μπορώ να το συστήσω ανεπιφύλακτα σε όλους όσους κρατούν ακόμα τη διάθεση και την κουλτούρα της ανάγνωσης βιβλίων. Όλοι μας βέβαια ζούμε στη «γρήγορη» εποχή μας, όπου όλο το παιχνίδι της ζωής εκτυλίσσεται γύρω από το διαδίκτυο, ο λόγος μας έχει καταντήσει να είναι σύντομος και τεχνικός, τα μηνύματά μας έχουν αποκτήσει κώδικα επικοινωνίας και τα συναισθήματά μας περιγράφονται όχι από πλούτο λέξεων αλλά από μικρά συμβολάκια του κινητού τηλεφώνου. Για εκείνους που παραμένουν ακόμα ρομαντικοί και αξιολογούν τον γραπτό λόγο με τον παραδοσιακό τρόπο, εκτιμώντας ανάλογα τον αγώνα και την προσφορά των συγγραφέων, το σύντομο κείμενο του δεύτερου και του τρίτου εικονιδίου της παρούσας ανάρτησης (που βρίσκονται στις σελίδες 121 και 122 του εν λόγω βιβλίου) πιστεύω πως θα τους μιλήσει στην καρδιά τους.

Εύγε Εύη! Και εις άλλα με υγεία!

Ερμιτάζ

…το μεγαλύτερο μουσείο του κόσμου

Θυμάμαι από μικρό παιδί να ακούω σε συζητήσεις γύρω μου για το μεγαλείο του μουσείου Ερμιτάζ. Ήμουν αρκετά τυχερή και από νεαρή ηλικία είχα επισκεφτεί τα μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία και πινακοθήκες, είχα δει τα σημαντικά έργα μεγάλων καλλιτεχνών, είχα δει από κοντά την Τζοκόντα, τον Ερμή του Πραξιτέλους, τον Δαβίδ του Μιχαήλ Αγγέλου, την Καπέλα Σιξτίνα και την Αφροδίτη του Μποτιτσέλι. Και ήμουν ευγνώμων στους ταξιδιάρηδες και φιλότεχνους γονείς μου που έκαναν αιματηρές οικονομίες, που δεν αγόρασαν ποτέ αυτοκίνητο, αλλά που με ταξίδευσαν σε όλη την Ευρώπη! Παρόλα αυτά, η επιθυμία να επισκεφτώ και το Ερμιτάζ έμενε ανεξίτηλη μέσα μου! Γιατί άραγε όλοι το θεωρούσαν το μεγαλύτερο μουσείο της Ευρώπης και του κόσμου όλου; Πολύ απλά το Ερμιτάζ διαθέτει πάνω από 2.500.000 εκθέματα, φυσικά δεν εκτίθενται όλα ταυτόχρονα, πολλά από αυτά βρίσκονται στις αποθήκες του μουσείου, πρακτική βέβαια που ακολουθείται σε όλα τα μουσεία του κόσμου: ο καθημερινός επισκέπτης βλέπει μόνο το ένα τέταρτο ή ίσως και το ένα πέμπτο των εκθεμάτων που διαθέτει ένα οποιοδήποτε μουσείο. Έχει υπολογιστεί ότι για να δει ένας μέσος άνθρωπος όλα τα εκθέματα του Ερμιτάζ, χρειάζεται περίπου έντεκα χρόνια!! Ίσως αρχικά ακούγεται υπερβολικό, αλλά για σκεφτείτε λίγο ότι σε μια γκαλερί πάμε για να δούμε τους δέκα πίνακες ενός ερασιτέχνη φίλου ζωγράφου και χρειαζόμαστε περίπου μισή ώρα για να τους χαζέψουμε και να πούμε μια γνώμη, χωρίς να έχουμε ιδιαίτερες γνώσεις εικαστικών.

Το Ερμιτάζ στεγάζεται σε έξι διαφορετικά κτήρια που ενώνονται μεταξύ τους με εσωτερικούς διαδρόμους, σχηματίζοντας ένα τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα δίπλα στις όχθες του ποταμού Νέβα στην Αγία Πετρούπολη. Το μεγαλύτερο από αυτά τα κτήρια χτίστηκε το 1732 για να στεγάσει τα χειμερινά ανάκτορα των Τσάρων. Ο κύριος αρχιτέκτονας των χειμερινὠν ανακτόρων (όπως τα βλέπουμε σήμερα) είναι ο Ιταλός Μαρτολομέο Ραστρέλι. Οι ειδικοί ονομάζουν το αρχιτεκτονικό στυλ ως ελισαβετιανό μπαρόκ, εμένα προσωπικά μου θυμίζει πολύ το παλαντιανό στυλ αρχιτεκτονικής που κυριάρχησε στην Αγγλία τον 16ο αιώνα. Για να καταλάβετε τι εννοώ, ρίξτε μια ματιά στο σπίτι της Βασίλισσας Άννας στο Γκρένουιτς και στο κυρίως κτήριο του Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη. Χωρίς να είμαι αρχιτέκτονας και χωρίς να έχω ιδιαίτερες γνώσεις επί του θέματος, εγώ βλέπω μεγάλες ομοιότητες, που δεν συνίστανται μόνο στην ίδια εποχή κατασκευής των δύο κτηρίων. Φυσικά ο εσωτερικός διάκοσμος του κτηρίου παραπέμπει σε ροκοκό, αφού σχεδιάστηκε δύο αιώνες μετά!

Η Τσαρίνα ΑΙκατερίνη Β΄ ήταν η πρώτη που μετέτρεψε τα χειμερινά ανάκτορα σε μουσείο, αφού το 1764 άρχισε να συλλέγει πίνακες και να τους επιδεικνύει στους χώρους του παλατιού της. Έδωσε εντολή δε στους πρέσβεις της ανά τον κόσμο να αγοράζουν έργα τέχνης και να της τα φέρνουν. Οι διάδοχοι της Αικατερίνης συνέχισαν το φιλότεχνο έργο της, μαζεύοντας πίνακες, αγάλματα, προτομές από όλον τον κόσμο. Οι Ρώσοι τσάροι αγόραζαν ακριβά όλα αυτά τα έργα: δεν πήραν εκθέματα που ήταν προιόν αρχαιοκαπηλίας ή κλεπταποδοχής, αυτό είναι κάτι που πρέπει να σημειώσουμε εδώ (επειδή ως Έλληνες είμαστε καμμένοι από αυτά τα φαινόμενα). 

Το Ερμιτάζ ως μουσείο για το ευρύ κοινό άνοιξε τις πύλες του το 1852 και ήταν το πρώτο μουσείο της Ρωσίας.

Κατά τη διάρκεια της ρωσικής επανάστασης του 1917, μια από τις αίθουσες του Ερμιτάζ έτυχε να γίνει μάρτυρας των σημαντικών ιστορικών γεγονότων, αφού εκεί συνέλαβαν οι μπολσεβίκοι την προσωρινή κυβέρνηση που πήρε τα ηνία της εξουσίας μετά την συντριβή των τσάρων. Το μουσείο όμως επέζησε της αρχής της Κουμουνιστικής περιόδου παρά τις αναταραχἐς που έζησε: κάποια από τα εκθέματα πουλήθηκαν για την εξεύρεση πόρων για την επανάσταση, κάποιοι πίνακες κλάπησαν από ασυνείδητους πολιτικούς. Το μουσείο αναγκάστηκε επίσης να κλείσει τις πόρτες του κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, προκειμένου να σώσει τα πολύτιμα εκθέματά του από τους ανελέητους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι όλοι οι άνθρωποι κατά βάθος αγαπάμε το ωραίο, ασχέτως πολιτικών καταστάσεων. Το Ερμιτάζ παρέμεινε το μεγαλύτερο μουσείο της Ρωσίας και του κόσμου έως σήμερα.

Αυτή τη στιγμή στα έξι συνεχόμενα κτήρια του φιλοξενούνται (ενδεικτικά πάντα) έργα του Ντα Βίντσι (ο μοναδικός πίνακας που έχω δει εγώ προσωπικά με την Παναγία να θηλάζει τον μικρό Ιησού, δεξιοκρατούσα), του Γκωγκέν, του Πικάσο, του Ροντέν, του Ρέμπραντ, του Μονέ, του Ματίς, του Σεζάν, του Ελ Γκρέκο, του Μουρίγιο, του Πουσέν, του Ρέινολντς, του Τιτσιάνο, του Τιντορέττο, του Γκόγια και πολλών άλλων.

Εκτός από τους υπέροχους πίνακες, στο Ερμιτάζ υπάρχει η μεγαλύτερη συλλογή πινάκων ανά τον κόσμο-  θα βρείτε προσωπικά αντικείμενα της δυναστείας των Ρομανόφ: τα ρούχα του Μεγάλου Πέτρου, της Μεγάλης Αικατερίνης και άλλων τσάρων, τα κοσμήματά τους, διάφορα αξεσουάρ (ταμπακιέρες, καμέο καρφίτσες, περιδέραια κλπ). Ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου είναι το χρυσό ρολόϊ παγώνι με τον κόκορα, την κουκουβάγια και τον σκίουρο. Κάθε φορά που το ρολόϊ αυτό αναγγέλει την ώρα, το χρυσό παγώνι ανοίγει τα φτερά του, ο κόκορας λαλεί, ο σκίουρος χοροπηδά και η κουκουβάγια ανοιγοκλείνει τα μάτια της. Επίσης υπάρχουν χαρακτηριστικά δείγματα από τα αυγά Φαμπερζέ, πίνακες φλαμανδικής τεχνοτροπίας αγροτικής φύσης με πετούμενα πουλιά και αλυκτίζοντα σκυλιά, όπλα και σπαθιά. Φυσικά υπάρχουν και αρχαιολογικά ευρήματα Σκυθών, Αιγυπτίων, Ελλήνων και άλλων αρχαίων λαών.

Αν έχετε χρόνο και διάθεση, θα περιπανηθείτε για πολλές ημέρες στο Ερμιτάζ, η τέχνη δεν έχει όρια και σύνορα.

Εύη Ρούτουλα

Άγιος Μάξιμος ο Γραικός

Θρησκευτικός αναμορφωτής της Ρωσίας

Στο πρόσφατο ταξίδι μου στη Ρωσία επισκέφτηκα την πόλη του Ζαγκόρσκ, ή αλλιώς πλέον γνωστή ως Σέργκιεβ Ποσάντ, η οποία είναι πασίγνωστη σε όλον τον ορθόδοξο κόσμο για το προσκύνημα στον Άγιο Σέργιο. Στη Λαύρα του Αγίου Σεργίου, η οποία αποτελείται από πολλά μοναστήρια υπάρχει ειδικό παρεκκλήσι προς τιμήν του Αγίου Μάξιμου, στο οποίο υπάρχει και το λείψανό του. Οι Ρώσοι πιστοί αγαπάνε πολύ τον Άγιο Μάξιμο και κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην καρδιά τους. Εν αντιθέσει στην Ελλάδα ο Μάξιμος δεν είναι τόσο δημοφιλής. Αναφορές στο έργο και στην ζωή του Άγιου Μάξιμου του Γραικού έχουν κάνει βέβαια αρκετοί Έλληνες συγγραφείς, όπως ο Κώστας Σαρδελής, του οποίου μάλιστα το βιβλίο πάνω στην βιογραφία του Μάξιμου, κέρδισε το κρατικό βραβείο λογοτεχνίας. Ίσως είναι καιρός εμείς οι Έλληνες να μάθουμε περισσότερα για αυτόν τον αξιόλογο άνθρωπο του 16ου αιώνα.

Ο Μιχαήλ Τριβώλης, όπως ήταν το κοσμικό όνομα του Μάξιμου, γεννήθηκε στην Άρτα το 1470 από γονείς που εγκατέλειψαν το Δεσποτάτο του Μυστρά λίγο πριν από την πτώση του στους Τούρκους. Η οικογένειά του είχε αριστοκρατική, βυζαντινή καταγωγή, οι γονείς του Μιχαήλ είχαν συνοδεύσει τον Θωμά Παλαιολόγο, αδελφό του τελευταίου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης στον Μυστρά - και μόρφωσε τον Μιχαήλ όσο καλύτερα μπορούσε. Ο μικρός Τριβώλης αρχικά στάλθηκε στην ενετοκρατούμενη Κέρκυρα στα 14 του χρόνια, όπου σπούδασε κοντά στον θείο του Δημήτριο Τριβώλη που ήταν λόγιος και στον δάσκαλο, λόγιο και συγγραφέα Ιωάννη Μόσχο.  Αμέσως μετά σπούδασε στην Βενετία και στην Φλωρεντία, έμεινε στις ιταλικές πόλεις 15 χρόνια και σπούδασε Ιταλικά, Γαλλικά, Αρχαία Ελληνικά, Φιλοσοφία, Θεολογία, Ιστορία και Φιλολογία. Στην Βενετία συνδέθηκε και με τον Ιταλό ουμανιστή Άλδο Μανούτιο, γνωστό για την εκδοτική του ιδιότητα και την προσφορά του στην τυπογραφία. Ο Άλδο Μανούτιο είναι ο άνθρωπος που είχε εκδόσει στην Βενετία τα έργα της ελληνικής γραμματείας. Ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στην εποχή της ιταλικής Αναγέννησης.

Μετά την δεκαπενταετή του παραμονή στην Ιταλία ο Μιχαήλ αποφασίζει να πάει στο Άγιο Όρος προκειμένου να συνεχίσει τη μόρφωσή του αλλά και να αφιερωθεί στον Θεό. Γίνεται μοναχός στην Μονή του Βατοπεδίου και αποκτά το όνομα Μάξιμος. Ο Μάξιμος έμεινε επί δέκα ολόκληρα χρόνια στην Μονή, όπου διακρίθηκε για την μεγάλη του μόρφωση αλλά και για το εξαιρετικό του ήθος. Επίσης σε αυτό το διάστημα ο Μάξιμος εντρύφησε στην σλαβονική γλώσσα μέσα από κείμενα που βρήκε στην αγιορίτικη βιβλιοθήκη.  Το 1515 ο μεγάλος Δούκας της Μοσχοβίας Βασίλειος Ιβάνοβιτς, γιος του Ιβάν του Γ΄ και της Σοφίας της Παλαιολογίνας, παρακαλεί το Οικουμενικό Πατριαρχείο και συγκεκριμένα τον Πατριάρχη Θεόληπτο τον Α΄, να του στείλει έναν λόγιο προκειμένου να τακτοποιήσει τα ελληνικά χειρόγραφα της βιβλιοθήκης του και να μεταφράσει την Αγία Γραφή στα Ρώσικα. Οι πατέρες αμέσως θέλησαν να βοηθήσουν το ομόθρησκο έθνος και σκέφτηκαν τον Μοναχό Σάββα, ο οποίος ήταν πολύγλωσσος και μορφωμένος. Αλλά ο πατέρας Σάββας ήταν ήδη ηλικιωμένος και υπέφερε από διάφορες ασθένειες, έτσι η δεύτερη επιλογή ήταν ο Μάξιμος, που είχε σπουδάσει στα καλύτερα πανεπιστήμια της Ιταλίας.

Ο Μάξιμος πήγε αμέσως στη Ρωσία όπου τον υποδέχτηκαν ο μεγάλος Δούκας Βασίλειος και ο Μητροπολίτης Βαρλάαμ. Ο Μάξιμος έπιασε αμέσως δουλειά ταξινομώντας τα ελληνικά κείμενα και μεταφράζοντας τις Άγιες Γραφές. Αφού ο Μάξιμος έβαλε τάξη στην βασιλική βιβλιοθήκη και αφού μετέφρασε το Ψαλτήρι και κάποια άλλα κείμενα, ζήτησε να γυρίσει πίσω στο Άγιο Όρος, αλλά ο Βασίλειος Ιβάνοβιτς του ανέθετε συνεχώς νέες μεταφράσεις και νέα έργα. Η εκτίμηση που του έδειχνε ο μονάρχης, προκάλεσε όμως τη ζήλεια κάποιων Ρώσων ιερέων, με αποτέλεσμα να τον κατηγορήσουν ψευδώς για μαγεία, δημιουργία αίρεσης και συνομωσία.

Υπήρχαν βέβαια και άλλες αιτίες που ο Μάξιμος είχε γίνει αντιπαθητικός τόσο στον ρώσικο κλήρο όσο και στην μοσχοβίτικη ηγεσία: α) ο Μάξιμος ήταν αντίθετος στην νοοτροπία της υπέρμετρης εκκλησιαστικής περιουσίας που περιλάμβανε δουλοπάροικους, γενικά πίστευε πως οι μοναχοί δεν έπρεπε να αντιμάχονται τους απλούς χωρικούς για υλικά αγαθά. Σύμφωνα με τον Μάξιμο, η εκκλησία διατελούσε ένα πνευματικό έργο, ναι μεν χρειαζόταν κάποια περιουσία για να επιβιώσει και να επιτελέσει το έργο της αλλά δεν ήταν σωστὀ να εκμεταλλεύεται οικονομικά τους φτωχούς αγρότες. β) ο Βασίλειος Ιβάνοβιτς ήθελε να χωρίσει την νόμιμη σύζυγό του και να παντρευτεί μια Λιθουανή καθολική. Ο Μάξιμος δεν ήταν σύμφωνος με την βασιλική απόφαση. Κατά αυτόν τον τρόπο ο Μάξιμος έχασε την εύνοια και του Ρώσικου κλήρου αλλά και του ηγεμόνα. Μητροπολίτης της Μόσχας δεν ήταν πλέον ο Βαρλάαμ αλλά ο Δανιήλ, ο οποίος δεν ήταν θετικά διακείμενος απέναντί του. Το 1525 διατάχθηκε η σύλληψή του και οδηγήθηκε σε δίκη με προεδρεύοντα τον Βασίλειο και εισαγγελέα τον Δανιήλ. Ο Μάξιμος οδηγήθηκε κρατούμενος στην Μονή Βολοκολάμσκ όπου υποβλήθηκε σε απομόνωση και βασανιστήρια.

Μετά από μερικά χρόνια, το 1531 ο Μάξιμος ξαναδικάστηκε και καταδικάστηκε σε ισόβια δεσμά στο μοναστήρι Ότροτς στην πόλη Τβέρης. Ο επίσκοπος της Τβέρης ήταν καλοκάγαθος άνθρωπος και οι συνθήκες εγκλεισμού του Μάξιμου καλυτέρευσαν κάπως: μπορούσε να διαβάσει βιβλία και να γράφει. Ο Μάξιμος έμεινε φυλακισμένος εκεί για 23 ολόκληρα χρόνια. Οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως και Αλεξάνδρειας παρακάλεσαν πολλές φορές για την απελευθέρωσή του, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Μόλις το 1548 ο Μάξιμος απελευθερώθηκε και πήγε να ζήσει στην μονή της Αγίας Τριάδας στο Ζαγκόρσκ, μονή που είχε ιδρύσει ο Άγιος Σέργιος. Ο Μάξιμος πέθανε εκεί σε ηλικία 86 ετών, το 1556.

Ο Μάξιμος έχει συγγράψει πάρα πολλά έργα, κάποια από αυτά έχουν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα και μπορείτε να τα βρείτε σε βιβλιοπωλεία. Ακόμα και σήμερα γίνεται προσπάθεια για να μεταφραστούν από την ρωσική γλώσσα και να εκδοθούν τα έργα του στην Ελλάδα. Το 1997 ο Πατριάρχης Μόσχας Αλέξιος παρέδωσε κομμάτι του λειψάνου του Αγίου Μάξιμου στον Μητροπολίτη Άρτας Ιγνάτιο ως δείγμα φιλίας και ομόθρησκης πίστης των δύο λαών. Το 2006 μπήκε ο πρώτος λίθος για να χτιστεί ναός στην Άρτα προς τιμήν του. Η Ελλάδα γνωρίζει σιγά σιγά τον Άγιο Μάξιμο, τον αναμορφωτή της ρώσικης πίστης, τον αναγεννησιακό άνθρωπο που μαρτύρησε στο ομόθρησκο έθνος για χάρη των ιδεών του.

Εύη Ρούτουλα

Οι Τρεις Αδελφές

...στο θέατρο Bolshoi Dramatic Theater της Αγίας Πετρούπολης

Λατρεύω το θέατρο και δεν χάνω ευκαιρία να παρακολουθήσω παραστάσεις, έτσι στο πρόσφατο ταξίδι μου στη Ρωσία επισκέφτηκα το Μεγάλο (Μπαλσόι) Δραματικό θέατρο της Αγίας Πετρούπολης, ένα από τα παλαιότερα και γνωστότερα θέατρα της Ρωσίας. Δυστυχώς δεν γνωρίζω παρά μόνο λίγες λέξεις στην ρώσικη γλώσσα, γι’ αυτόν το λόγο οι επιλογές μου ήταν περιορισμένες: μπορούσα να παρακολουθήσω μόνο κλασικά έργα, των οποίων την υπόθεση ήξερα πολύ καλά. Για καλή μου τύχη τις ημέρες που ήμουν στην Αγία Πετρούπολη έτυχε να παίζεται ένα από τα πλέον γνωστά και δημοφιλή έργα του Άντον Τσέχοφ, οι Τρείς Αδελφές. Και η καλή τύχη συνεχίστηκε: παιζόταν σε ένα από τα καλύτερα θέατρα του κόσμου, στο πασίγνωστο Μπαλσόι Δραματικό Θέατρο. Γι’ αυτούς που ενδεχομένως δεν γνωρίζουν, είναι το θέατρο που ίδρυσε ο Μαξίμ Γκόρκι, μαζί με τον ποιητή Αλεξάντερ Μπλοκ και την ηθοποιό Μαρία Αντρέγιεβνα, την σύζυγο του Γκόρκι.

Το θέατρο είναι γνωστό με τα αρχικά του BDT και από το 1920 στεγάζεται στην οδό Φοντάνκα, στο ίδιο κτήριο που από το 1860 στεγαζόταν το θέατρο Σούβοριν (από το όνομα ενός γνωστού δημοσιογράφου και εκδότη, φίλου του Άντον Τσέχοφ). Όπως μπορεί να κατανοήσει κανείς, η επίσκεψη σε αυτό το ιστορικό κτήριο είναι από μόνη της μια ξεχωριστή εμπειρία. Στον πρώτο όροφο φιλοξενείται μια έκθεση αφιερωμένη στις παραστάσεις του BDT από το 1920 έως και σήμερα. Εκεί αξίζει να δείτε τα κουστούμια και τις φωτογραφίες από παλαιότερες παραστάσεις καθώς και τις μακέτες των σκηνικών. Οι επιγραφές είναι όλες μόνο στην ρώσικη γλώσσα αλλά δεν θα δυσκολευτείτε να αναγνωρίσετε τα ονόματα των Γκόρκι, Γκόγκολ, Πούσκιν, Γκριμπογιέντοφ, Τσέχοφ αλλά και άλλων μη Ρώσων συγγραφέων όπως του Σαίξπηρ και του Ζαν Ανούιγ.

Όσον αφορά τις Τρεις Αδελφές του Τσέχοφ, το έργο μας μεταφέρει σε μια επαρχιακή πόλη της Ρωσίας όπου ζουν τέσσερα αδέλφια: ο Αντρέι, η Όλγα, η Μάσα και η Ιρίνα. Ο πατέρας τους που έχει πεθάνει υπήρξε στρατιωτικός και η οικογένεια μετακόμισε από την γενέτειρα πόλη τους, τη Μόσχα λόγω της επαγγελματικής καριέρας του πατέρα τους. Ο Αντρέι έχει σπουδάσει και επιθυμεί να γίνει καθηγητής στο Πανεπιστήμιο, είναι ερωτευμένος με μια κοπέλα, την Νατάσα. Η Όλγα, η μεγαλύτερη αδελφή, εργάζεται ως καθηγήτρια στο Γυμνάσιο της περιοχής. Η Μάσα είναι παντρεμένη με έναν δάσκαλο. Και η Ιρίνα, η μικρότερη της οικογένειας, δουλεύει στο τηλεγραφείο. Η πόλη όπου μένουν είναι μικρή χωρίς κανένα πολιτιστικό και κοινωνικό ενδιαφέρον και όλοι τους επιθυμούν την επιστροφή τους στη Μόσχα. Η μόνη τους διασκέδαση είναι οι επισκέψεις των στρατιωτικών, φίλων του πατέρα τους, το τσάι και η κουβεντούλα. Τα χρόνια περνάνε, ο Αντρέι παντρεύεται την αγαπημένη του Νατάσα, η οποία αποδεικνύεται μια μικρόψυχη μικροαστή. Η Όλγα καθηλώνεται στο Γυμνάσιο της κωμόπολης. Η Μάσα ερωτεύεται τον Βερσίνιν, έναν συνταγματάρχη παντρεμένο, δυστυχισμένο από τον γάμο του. Και η Ιρίνα αλλάζει δουλειές για καθαρά βιοποριστικούς λόγους και αποφασίζει τελικά να παντρευτεί έναν ευγενικό λοχαγό, όχι επειδή τον αγαπά αλλά ως μια διέξοδο στην ανιερή ζωή της. Ο Βερσίνιν παίρνει μετάθεση για άλλη πόλη. Ο ευγενικός λοχαγός σκοτώνεται σε μια μονομαχία με έναν αντίζηλο για τα μάτια της Ιρίνας. Ο Αντρέι χάνει όλη την περιουσία τους στα χαρτιά. Το όνειρο της Μόσχας παραμένει απατηλό, οι προσδοκίες δεν υλοποιούνται. Η Μόσχα, ως σύμβολο πλέον της αληθινής ζωής, της ευτυχίας στοιχειώνει τις ζωές τους. Το μέλλον τους είναι η ανιαρή και μίζερη ζωή τους στην επαρχιακή πόλη. Δεν περιμένουν τίποτα.

Ο ίδιος ο Τσέχοφ χαρακτήρισε το έργο του ως μπουφονική κωμωδία και πολλοί θίασοι επέλεξαν να ακολουθήσουν αυτήν τη γραμμή, να εκμεταλλευτούν και να αναδείξουν τα κωμικά στοιχεία της θέλησης των ηρώων. Ο σκηνοθέτης Βλαντιμίρ Πανκόφ όμως ακολούθησε έναν πιο κλασικό δρόμο, μας προσέφερε μια τσεχοφική τραγωδία αντάξια των αρχαίων ελληνικών. Είχε μια πρωτότυπη ιδέα να παίξει με τον χρόνο, έτσι λοιπόν στην σκηνή βλέπουμε τις τρεις αδελφές να ζούνε όλα τα τεκταινόμενα και παράλληλα τις ίδιες γυναίκες σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία να θυμούνται και να αναλογίζονται τα περασμένα. Με αυτόν τον τρόπο μας τονίζει την ματαιότητα του χρόνου που κυλάει σαν νερό, τις επιθυμίες που διαψεύστηκαν και που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα. Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να αναδειχθεί η πλέον παρομοιώδης φράση: «Στη Μόσχα, πάμε στη Μόσχα». Η Μόσχα δεν είναι μια πόλη απλά, δεν είναι μόνο μια πρωτεύουσα με θέατρα και διασκεδάσεις. Η Μόσχα μετατρέπεται σε πανάκεια όλων των δεινών των ηρώων που δεν μπορούν να ξεφύγουν από τη μοίρα τους. Δεύτερο ευρηματικό σκηνοθετικό κόλπο του Βλαντιμίρ Πανκόφ είναι το πάγωμα του χρόνου και των στιγμών: σε όλες τις δραματικές στιγμές (μονομαχία λοχαγού με αντίζηλο, φλερτ Μάσας και Βερσίνιν κλπ) οι ηθοποιοί κινούνται με ιδιαίτερα αργές κινήσεις, και στο τέλος έχουμε την αίσθηση της αργής κίνησης και του παγώματος του χρόνου. Σημαντικό ρόλο παίζει και η μουσική υπόκρουση, αφού στην σκηνή υπάρχει καθόλη την διάρκεια του έργου ορχήστρα με πνευστά και κρουστά που βοηθάει την πλοκή δίνοντας το τέμπο.

Η πρεμιέρα του έργου έγινε στο BDT στις 7 Μαρτίου 2017. Τα σκηνικά καθώς και τα κουστούμια είναι εξαιρετικά, μας μεταφέρουν πραγματικά στις αρχές του 20ου αιώνα. Αγγίζουμε στην κυριολεξία την μοναξιά και την ανία της ρώσικης στέπας, της γυναικείας ανυπαρξίας, των χαμένων προσδοκιών. Γινόμαστε ένα με τον Τσέχοφ, στο τέλος της τρίτης πράξης νιώθουμε τον σπαραγμό της Ιρίνας, την αδυναμία του Αντρέι, την εξομολόγηση της Μάσα, την σκληρή συνειδητοποίηση της πραγματικότητας από την Όλγα, την μεγαλύτερη αδελφή.

Και μετά από όλα αυτά, έρχομαι και ρωτάω κατά πόσον επηρεάζει η έλλειψη γνώσης της γλώσσας στο θέατρο; Σίγουρα αν ήξερα ρώσικα θα καταννούσα περισσότερο το κείμενο και τους διαλόγους. Αλλά, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα τόσο κλασικό έργο που το έχουμε διαβάσει, το έχουμε δει άλλες τρεις φορές τουλάχιστον σε διάφορα θέατρα, που γνωρίζουμε τους συμβολισμούς του, τι νόημα έχει πλέον η κατανόηση της γλωσσας; Το θέατρο είναι πανανθρώπινο, οι αξίες της ζωής είναι ίδιες παντού, τα θέλω και οι απελπισίες του κάθε ανθρώπου δεν αλλάζουν. Και εμείς σαν την Μάσα ψάχνουμε τον ανεκπλήρωτο έρωτα. Και εμείς σαν την Όλγα απελπιζόμαστε, σαν τον Αντρέι συμβιβαζόμαστε σε μια ζωή που δεν μας ταιριάζει. Και σαν την Ιρίνα, την μικρή Ιρίνα, την νεώτερη των αδελφών, ανακαλύπτουμε πόσο σκληρή μπορεί να μετατραπεί η ζωή και η μοίρα μας!

Εύη Ρούτουλα

Δουνκέρκη: η ηρωικότερη ήττα των Βρετανών

Τον τελευταίο μήνα είδα δύο ταινίες στον κινηματογράφο που είχαν ως θέμα την μάχη και τον αποκλεισμό των συμμάχων στην Δουνκέρκη. Η πρώτη από αυτές ήταν το «Their Finest», ένα κινηματογραφικό στούντιο στην Αγγλία δίνει την δική του μάχη προπαγάνδας για να εμψυχώσει τον κόσμο και να ανατρέψει μια μεγάλη ήττα σε μια νίκη. Η υπεύθυνη του στούντιο βρίσκει δύο αδελφές που κατέχουν μια ψαρόβαρκα, οι οποίες ήθελαν να βοηθήσουν στην εκκένωση της Δουνκέρκης αλλά λόγω μηχανικού προβλήματος της βάρκας τους αναγκάστηκαν να μείνουν στις ακτές της Αγγλίας, οι άνθρωποι του κινηματογράφου θα μετατρέψουν αυτήν την δίχως ενδιαφέρον ιστορία σε ένα δραματικό μελόδραμα αυτοθυσίας (κάπως έτσι γεννιούνται οι θρύλοι!). Η δεύτερη ταινία είχε απλἀ τον τίτλο «Dunkirk» και πραγματευόταν την αγωνία των απλών στρατιωτών, εγκλωβισμένων στην ακτή της Δουνκέρκης που περίμεναν τα πλοία να τους απομακρύνουν από εκεί πέρα.

Απλή σύμπτωση είναι το γεγονός πως δύο ταινίες πραγματεύονται το ίδιο θέμα από διαφορετική σκοπιά φέτος; Πολλές ταινίες γυρίζονται κατά καιρούς για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αλλά αυτές οι δύο έχουν ως θέμα την συγκεκριμένη μάχη. Τι το διαφορετικό συνέβη στην Δουνκέρκη, που να έχει κινηματογραφικό ενδιαφέρον;

Βρισκόμαστε στις αρχές του πολέμου. Μάιος 1940. Ο Χίτλερ επιτίθεται σε Βέλγιο, Ολλανδία και Γαλλία και καταφέρνει να προελαύνει ανενόχλητος από την μία πόλη στην άλλη. Τα γερμανικά στρατεύματα κατακτούν χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία τα βελγικά εδάφη. Το μεγαλύτερο μέρος του γαλλικού στρατού βρίσκεται νότια, έτοιμο να υπερασπιστεί το Παρίσι. Τα γερμανικά στρατεύματα συνεχίζουν ανενόχλητα την πορεία τους δυτικά προς τον Ατλαντικό. Οι Βρετανοί κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκόβονται από τους συμμάχους τους, τους Γάλλους, και απομονώνονται στα βόρεια παράλια της Γαλλίας. Εκτός της απομάκρυνσης των δύο στρατών, ανάμεσά τους κυκλοφορούν και δέκα εκατομμύρια πρόσφυγες Βέλγοι και Γάλλοι, άμαχος πληθυσμός, που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τις κινήσεις των στρατιωτών. 400.000 στρατιώτες Βρετανοί, Γάλλοι και Βέλγοι βρίσκονται αποκλεισμένοι στις ακτές του Ατλαντικού, στην Δουνκέρκη. Ο Λόρδος Γκορτ, υπεύθυνος του βρετανικού στρατού θα πάρει την σκληρή απόφαση να αφήσει τους Γάλλους στην μοίρα τους, προκειμένουν να σώσει τους Βρετανούς στρατιώτες. Στις 19 Μαΐου βλέποντας την σίγουρη ήττα να πλησιάζει ο Τσώρτσιλ δίνει στο Βασιλικό Ναυτικό την διαταγή εκκένωσης των στρατευμάτων από την Γαλλία και την διάσωση των αντρών. Η επιχείρηση θα μείνει στα χρονικά με το όνομα Δυναμό. Επί δέκα ημέρες το Βρετανικό βασιλικό ναυτικό με την βοήθεια των βρετανών πολιτών (οι ιδιώτες υπακούοντας στην διαταγή του Τσώρτσιλ επιστρατεύουν όλων των ειδών τα πλεούμενα για να πλεύσουν στις ακτές της Γαλλίας και να σώσουν τους στρατιώτες: ψαροκάϊκα, γιοτ αναψυχής, βάρκες και καΐκια) θα καταφέρουν να φέρουν πίσω 338.000 άντρες. Την ευθύνη της επιχείρησης Δυναμό έχει αναλάβει ο υποναύαρχος Ράμσει, ο οποίος στέφθηκε με δάφνες. Οι Βρετανοί πανηγύριζαν την επιστροφή των παιδιών τους και παρά την φρικτή ήττα, ακόμα και σήμερα ονομάζουν το όλο συμβάν ως «Θαύμα της Δουνκέρκης». Δικαιολογημένα βέβαια αφού αν δεν κατάφερναν να διασώσουν το μεγαλύτερο μέρος του στρατού τους, θα αναγκάζονταν να παραδωθούν αργά ή γρήγορα στις δυνάμεις του Άξονα. Ιδιαίτερα ηρωϊκός ήταν και ο ρόλος που έπαιξαν οι απλοί πολίτες που συνεισέφεραν με τις ψαρόβαρκες τους και με κίνδυνο της ζωής τους. Δεν πρέπει λοιπόν να μας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι γυρίζονται ταινίες με θέμα την συγκεκριμένη φάση του πολέμου, το εν λόγω περιστατικό για τους Βρετανούς αποδείχτηκε ηρωϊκό, ήταν μια ηρωϊκή ήττα. Άλλωστε οι νικητές του πολέμου γράφουν και την ιστορία.

Οι Γάλλοι εγκαταλείφτηκαν στην μοίρα τους. Εβδομήντα χιλιάδες στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων που δεν κατάφεραν να μπουν στα καράβια και να φύγουν στην Αγγλία είτε σκοτώθηκαν είτε αιχμαλωτίστηκαν από τους Γερμανούς. Οι Βρετανοί είχαν εντολή να διασώσουν τους δικούς τους στρατιώτες. Η Γαλλία έπεσε στα χέρια των Γερμανών λίγες ημέρες αργότερα, στις 17 Ιουνίου.

Η μάχη της Δουνκέρκης για τους Γάλλους υπήρξε μια απογοήτευση. Για τους Βρετανούς μια ηρωϊκή ήττα που την χρησιμοποίησαν για την προπαγάνδα τους. Για τους Γερμανούς όμως ήταν το μοιραίο λάθος, ή ένα από τα μοιραία λάθη τους. Επί δέκα ημέρες οι Βρετανοί έπαιρναν πίσω τους φαντάρους τους ανενόχλητοι από τα γερμανικά στρατεύματα. Για κάποιον παράξενο λόγο ο Χίτλερ δεν άκουσε τις παραινέσεις των διοικητών Κλάιστ και Γκουντέριαν να επιτεθούν στα βρετανικά στρατεύματα δια ξηράς όσο αυτά ήταν εγκλωβισμένα στην Δουνκέρκη. Θα μπορούσε να τους είχε σκοτώσει όλους έτσι όπως ήταν εγκλωβισμένοι. Ο Χίτλερ εμπιστεύθηκε εν αντιθέσει τον Γκαίρινγκ που τον είχε διαβεβαίωσει ότι θα εξολόθρευε τον βρετανικό στρατό με τα αεροπλάνα. Ο Γκαίρινγκ έχασε το στοίχημα, δεν κατάφερε να εξολοθρεύσει τους Βρετανούς λόγω της κακοκαιρίας που δυσκόλευε τις πτήσεις αλλά και της συμμετοχής της βρετανικής RAF, που έτρεξε σε βοήθεια.

Τι συμβολίζει λοιπόν η Δουνκέρκη; Για τον κάθε λαό, κάτι διαφορετικό! Απογοήτευση για τους Γάλλους. Χαμένη ευκαιρία και στρατηγικό λάθος για τους Γερμανούς. Ηρωϊκή ήττα και θαύμα για τους Βρετανούς.

Εύη Ρούτουλα

Αυτή είναι η Μπερέζινα - η ήττα της Μεγάλης Στρατιάς

«Ταξίδι είναι η ζωή μας

στην νύχτα, στον Χειμώνα,

Γυρεύουμε το διάβα μας,

στον άναστρο λειμώνα.»

Αυτό είναι το τετράστιχο που τραγουδούσε το ελβετικό σύνταγμα, που αποτελούσε τμήμα της Μεγάλης Στρατιάς του Ναπολέοντα κατά την άτακτη υποχώρησή τους από τον ποταμό Μπερέζινα.

Έχουν περάσει πάνω από διακόσια χρόνια από τότε και παρόλα αυτά, ακόμα και σήμερα οι Γάλλοι όταν θέλουν να πουν για μια μεγάλη αποτυχία ή για μια μεγάλη ήττα χρησιμοποιούν την παροιμιώδη φράση: «Αυτό είναι Μπερέζινα!»

Για να θυμηθούμε όμως λίγο τα γεγονότα του 1812. Βρισκόμαστε στην πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα και ο Μέγας Ναπολέων έχει καταφέρει να κυριαρχήσει σχεδόν σε όλη την Ευρώπη είτε με συμμαχίες είτε με νικηφόρες μάχες, ο στρατός του θεωρείται αήττητος. Ανάμεσα στους συμμάχους του ήταν και η Ρωσσία. Ο τσάρος Αλεξανδρος Α΄ όμως αποφασίζει να μην υπακούει πλέον τόσο πιστά τον Γάλλο σύμμαχό του και ξαναξεκινάει το εμπόριο με την Μεγάλη Βρετανία, που είχε διακοπεί λόγω της συμμαχίας του με τη Γαλλία. Ο Ναπολέοντας αποφασισμένος να τιθασσεύσει αυτήν την προδοσία στρέφεται εναντίον του πρώην συμμάχου του με τη λεγόμενη Μεγάλη Στρατιά του, που αποτελείτο από 690.000 άντρες (Γάλλοι και διάφοροι υποτελείς και σύμμαχοι: Γερμανοί, Ελβετοί, Ιταλοί, Πολωνοί κλπ). Από την άλλη πλευρά ο Ρώσικος στρατός αποτελείτο μόνο από 250.000 άντρες, έτσι αποφάσισαν να ακολουθήσουν την τακτική του ανταρτοπολέμου και όχι της ευθείας αντιπαράθεσης. Δύο φορές αναμετρήθηκαν οι Ρώσοι με τις ηνωμένες δυνάμεις των Γάλλων: μια στο Σμόλενσκ και μια στο Μποροντίνο, και τις δύο φορές ηττήθηκαν, αν και κατάφεραν να προκαλέσουν μεγάλες καταστροφές και απώλειες στην Μεγάλη Στρατιά.

Σχεδόν ανενόχλητος ο Ναπολέοντας με τον στρατό του έφτασε στην Μόσχα περιμένοντας τον τσάρο και τον στρατό του να δηλώσουν υποταγή. Μάταια όμως! Ο Ναπολέοντας αντίκρισε μια έρημη πόλη, αφού στρατός και άμαχος λαός είχε αναγκαστεί να εγαταλείψει την Μόσχα για να μην αναγκαστούν να παραδοθούν. Ο μεγάλος Γάλλος στρατηλάτης βρέθηκε να είναι νικητής χωρίς ηττημένους! Μια εβδομάδα αργότερα μια πυρκαγιά ξέσπασε στη Μόσχα καταστρέφοντας μεγάλο μέρος της πόλης και αφήνοντας τον νικητή χωρίς τον πολύτιμο ανεφοδιασμό του. Ο Ρώσος πρίγκιπας Ροστοπσίν έχει επίτηδες απομακρύνει όλες τις πυροσβεστικές αντλίες και έχει ελευθερώσει τους ποινικούς κρατουμένους δίνοντάς τους την εντολή να κάψουν την πόλη! Μετά από όλα αυτά, ο Ναπολέοντας αποφασίζει να οπισθοχωρήσει χωρίς όμως να σκεφτεί και να προβλέψει δύο παράγοντες: τον βαρύ ρώσικο χειμώνα και τον ανταρτοπόλεμο των Κοζάκων και των αντρών του στρατηγού Κουτούζωφ. Η «νικηφόρα» Μεγάλη Στρατιά οπισθοχωρώντας διασχίζει τον ποταμό Μπερέζινα και δέχεται επίθεση από δύο ρωσικές στρατιές. Ο εξασθενημένος στρατός του Ναπολέοντα που αναγκάζεται να πολεμήσει με θερμοκρασία οκτώ υπό το μηδέν τον μήνα Νοέμβριο, χωρίς τρόφιμα και με ελάχιστα πολεμοφόδια, καταστρέφεται. Μόλις 22.000 άντρες καταφέρνουν να επιστρέψουν ζωντανοί στη Γαλλία, η Μεγάλη Στρατιά θα χάσει επίσης 200.000 άλογα και 1.000 κανόνια. Οι νικητές Ρώσοι έχουν και αυτοί μεγάλες απώλειες: 210.000 στρατιώτες και 290.000 άμαχο πληθυσμό.

Ο ίδιος ο Ναπολέοντας δεν θα είναι παρών στην τελική οπισθοχώρηση των στρατευμάτων του, αφού αναγκάζεται να φύγει εσπευσμένα για το Παρίσι λόγω πραξικοπήματος που είχε βρει την ευκαιρία να κάνει ο στρατηγός Μαλέ. Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου του τηλεγραφεί: «Μεγαλειότατε, ο στρατός δεν υφίσταται πλέον!»

Η μάχη της Μπερέζινα όμως θα είναι αυτή που θα ανατρέψει τον ρου της ιστορίας και θα οδηγήσει αργότερα τον Ναπολέοντα στο πασίγνωστο Βατερλώ. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι ο Ναπολέοντας δεν είναι αήττητος, οι Αυστριακοί και οι Πρώσοι αποσκιρτούν από τις συμμαχίες τους με την Γαλλία και στη Γερμανία γίνονται αντιγαλλικές διαδηλώσεις. Οι θριαμβικές μέρες του Ναπολέοντα σε λίγο θα είναι παρελθόν.

Έναν αιώνα αργότερα ένας άλλος υποψήφιος κοσμοκράτορας θα ηττηθεί από τις απέραντες ρώσικες στέπες, τον βαρύ χειμώνα αλλά και τον ηρωισμό και την στρατηγική του ρώσικου λαού. Η ιστορία επαναλαμβάνεται συνεχώς αλλά οι άνθρωποι δεν την μαθαίνουμε και είμαστε αρκετά εγωιστές για να διδαχτούμε. Είναι μοιραίο λοιπόν να αντιμετωπίζουμε την Μπερέζινά μας.

Εύη Ρούτουλα

Η Δούκισσα της Πλακεντίας και το Μέγαρό της

Πρόσφατα επισκέφτηκα το Μέγαρο της Δουκίσσης Πλακεντίας στην Πεντέλη προκειμένου να παρακολουθήσω μια θεατρική παράσταση. Γέννημα του κέντρου της Αθήνας, ομολογώ ότι δεν γνωρίζω τόσο καλά κάποια προάστια της Αττικής. Πολλά είχα ακούσει έως τώρα για το περίφημο Μέγαρο της Δουκίσσης της Πλακεντίας, θυμάμαι πολύ καλά και μια ελληνική παλιά ταινία με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα που πραγματευόταν την τραγική ιστορία της δούκισσας. Και έως εκεί έφταναν οι γνώσεις μου για το συγκεκριμένο θέμα. Πηγαίνοντας λοιπόν να δω την παράσταση έκανα τις κάτωθι διαπιστώσεις: η Πεντέλη είναι είκοσι λεπτά δρόμος από το κέντρο της Αθήνας με αυτοκίνητο, ο προαύλιος χώρος του μεγάρου είναι δροσιστικός και πανέμορφος, το ίδιο το μέγαρο είναι παρατημένο και σε κακά χάλια, ο δήμος αξιοποιεί αυτόν τον όμορφο χώρο για θεατρικά δρώμενα και πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Όλα αυτά μου κίνησαν το ενδιαφέρον να μάθω περισσότερα για την πρώην κάτοικο και το σπίτι της. Η Σοφία Ντε Μαρμπουά, η κατοπινή δούκισσα, γεννήθηκε στην Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής το 1785. Ο πατέρας της ήταν Γάλλος διπλωμάτης και η μητέρα της Αμερικανίδα. Η Σοφία παντρεύτηκε τον υπασπιστή του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, στρατηγό Κάρολο Λεμπρέν, Δούκα της ιταλικής πόλης Πιατσέντσα (ή αλλιώς Πλακεντίας), περιοχής που είχε κατακτήσει ο Ναπολέοντας. Αυτόματα λοιπόν μετά τον γάμο της, η Σοφία έγινε Δούκισσα της Πιατσέντσα. Το 1804 το ζευγάρι απέκτησε μια κόρη, την Ελίζα. Στο σαλόνι τους, στο Παρίσι, σύχναζαν ο Ουγκώ και ο Λαμαρτίνος. Η Σοφία δεν τα πήγαινε καλά με τον σύζυγό της και γρήγορα ήρθαν σε διάσταση. Η Σοφία γνώρισε τον Καποδίστρια στο Παρίσι και αμέσως ενθουσιάστηκε με την δράση του αλλά και με την φιλελληνική δραστηριότητα της εποχής. Σύντομα εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και ανέλαβε με δικά της έξοδα την επιμόρφωση 12 Ελληνίδων θυγατέρων πρώην αγωνιστών. Επίσης, ήταν ένθερμος οπαδός του κινήματος των Γάλλων φιλελλήνων. Αντιτάχθηκε στον Καποδίστρια μετέπειτα και πήρε το μέρος της οικογένειας Μαυρομιχάλη στη δολοφονία του.

Το 1836 η Σοφία μαζί με την κόρη της Ελίζα ξεκίνησαν ένα ταξίδι στην Ασία. Κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα ήταν σχεδόν μια ρομαντική μόδα οι πλούσιοι Ευρωπαίοι να κάνουν εξωτικά ταξίδια στην «απολίτιστη ανατολή». Στην διάρκεια αυτού του ταξιδιού, στην Βηρυττό, η Ελίζα πέθανε, από πανώλη μάλλον. Η μητέρα της συντετριμμένη από τον χαμό της κόρης της, ταρίχευσε το σώμα της και επέστρεψε στην Ελλάδα. Η Σοφία νοίκιασε ένα σπίτι στην οδό Πειραιώς κοντά στο τωρινό Μεταξουργείο και έβαλε μέσα το ταριχευμένο σώμα της κόρης της. Στην προσπάθειά της να αποκτήσει μια μόνιμη κατοικία στην Αθήνα που θα ήταν ταυτόχρονα και μαυσωλείο για την κόρη της, έχτισε την έπαυλη των Ιλισσίων σε σχέδια του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη (το σημερινό Βυζαντινό μουσείο!) Το όνειρό της όμως ήταν να κατοικήσει στα βουνά μαζί με την ανάμνηση της κόρης της. Έκανε πολλές προσπάθειες να αγοράσει γη στην Πεντέλη αλλά συνάντησε τις αντιδράσεις της Μονής της Πεντέλης και των μοναχών. Η Μονή της Πεντέλης είχε στην ιδιοκτησία της όλο το βουνό της Πεντέλης από τα μεσαιωνικά χρόνια και ζητούσε υπέρογκα ποσά για την αξιοποίηση των εδαφών από τους ιδιώτες. Τελικά μεσολάβησε ο πολιτικός Κωλέττης και η Σοφία αγόρασε περίπου 1700 στρέμματα γης. Αμέσως μετά ο αρχιτέκτονας Κλεάνθης σχεδίασε το Καστέλλο της Ροδοδάφνης, ή αλλιώς στις ημέρες μας, Μέγαρο της Δουκίσσης της Πλακεντίας. Η Σοφία έδωσε χρήματα για να διανοιχτούν δρόμοι στο βουνό.

Η Σοφία, Δούκισσα της Πλακεντίας, έζησε σε αυτό το Μέγαρο έως τον θάνατό της, το 1854. Ο τάφος της, σε αρχιτεκτονικό σχέδιο πάλι του Σταμάτη Κλεάνθη, βρίσκεται πάνω στο βουνό, σε μικρή απόσταση από την Μονή της Πεντέλης.

Γενικά η ζωή της ήταν κάπως ιδιόρρυθμη: ναι μεν φιλελληνίδα αλλά κατά του Καποδίστρια, χριστιανή αλλά υπέρ των Ιουδαίων, ιδιότροπη σε βαθμό που τσακώθηκε με τον αρχιτέκτονα Κλεάνθη και με όλους τους Έλληνες. Μια ιδιόμορφη παρουσία που ίσως οι συγκυρίες, ίσως ο αποτυχημένος γάμος της, πάνω από όλα ο χαμός της κόρης της την οδήγησαν στην απομόνωση.

Η σύγχρονη Ελλάδα την τιμά για την φιλελληνικότητά της, για τα χρήματα που διέθεσε για την επιμόρφωση των Ελληνίδων, για τα δύο υπέροχα κτήρια που άφησε στην Αττική (το σύγχρονο Βυζαντινό μουσείο και το Μέγαρο στην Πεντέλη), για την κατασκευή των δρόμων στην Πεντέλη. Την τιμά με την ονομασία της λεωφόρου στο Χαλάνδρι, του ομώνυμου σταθμού στο μετρό καθώς και με το μέγαρο στην Πεντέλη. Η Σοφία παρά την αντιφατικότητα της ζωής της και των επιλογών της, δεν σταματά να είναι μια γυναίκα που βοήθησε την χώρα μας να πάει πιο μπροστά.

Το περίφημο Μέγαρο της Δουκίσσης της Πλακεντίας χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του πρώην βασιλέα Κωνσταντίνου Β’ από το 1961 έως το 1964. Το κτήριο μετά παραχωρήθηκε στο δημόσιο και ο Δήμος Πεντέλης αξιοποιεί τον προαύλιο χώρο κάθε καλοκαίρι για διάφορες πολιτιστικές δραστηριότητες.

Εκτός όμως από την πολιτιστική αναμόρφωση του χώρου, εδώ μιλάμε για ένα κτήριο που είναι μισοδιαλυμένο εδώ και δεκάδες χρόνια. Ένα κτήριο που αποτελεί ιστορία της πατρίδας μας. Ένα κτήριο που έφτιαξε μια Αμερικανο-Γαλλίδα για να στεγάσει την αγάπη της προς την αδικοχαμένη κόρη της. Ένα κτήριο που θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί διαφορετικά.

Εύη Ρούτουλα

Σκύρος, το νησί του Αχιλλέα...

...των αλόγων και του Άγγλου ποιητή Μπρουκ

Πρόσφατα επισκέφτηκα το μεγαλύτερο σε μέγεθος νησί των Σποράδων, την ορεινή, καταπράσινη, γραφική και τόσο ιδιαίτερη Σκύρο. Παρόλο το μεγάλο μέγεθός της, η Σκύρος είναι αραιοκατοικημένη με αποτέλεσμα να έχει ένα και μοναδικό μεγάλο χωριό: την πόλη της, η οποία εν αντιθέσει με άλλα νησιά, δεν ονομάζεται Χώρα αλλά Χωριό. Υπάρχουν ακόμα λίγοι οικισμοί κυρίως παραλιακοί όπως τα Μαγαζιά, το κεντρικό λιμάνι του νησιού, η Λιναριά, τα Γυρίσματα κλπ.

Σύμφωνα με την μυθολογία εδώ σκοτώθηκε ο Θησέας και σε αυτό το νησί κρύφτηκε ο Αχιλλέας για να γλιτώσει την στράτευση του Τρωϊκού Πολέμου. Ο γενναίος πολεμιστής κρύφτηκε μαζί με τις κοπέλες και έλαβε το γυναικείο όνομα Πύρρα, από το κοκκινόξανθο χρώμα των μαλλιών του. Ο πολυμήχανος Οδυσσέας που είχε υποψιαστεί την αλήθεια, κατέφτασε στην Σκύρο ως πραγματευτής. Το μοναδικό κορίτσι που δεν συγκινήθηκε από τα όμορφα υφάσματα και τα μπιχλιμπίδια, ήταν η Πύρρα, η οποία έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα όπλα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Οδυσσέας ξεσκέπασε τον Αχιλλέα και τον πήρε μαζί του στον Τρωϊκό πόλεμο. Πριν γίνει όμως αυτό ο Αχιλλέας είχε προφτάσει να ζευγαρώσει με την πριγκίπισσα, την κόρη του βασιλιά του νησιού, Λυκομήδη. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο γιος του Αχιλλέα, Νεοπτόλεμος.

Η παράδοση επίσης μας λέει πως ο Αχιλλέας πήρε μαζί του στην Τροία τα περίφημα σκυριανά αλογάκια. Τα σκυριανά αλογάκια είναι μια ξεχωριστή ράτσα ελληνικών αλόγων, που διακρίνεται για το ιδιαίτερα μικρόσωμο σώμα τους. Τα σκυριανά άλογα συνήθως δεν ξεπερνούν το ένα μέτρο και δέκα εκατοστά, κατατάσσονται στην κατηγορία των πόνι. Μυθολογικά έχουν συνδεθεί επίσης με τον Μέγα Αλέξανδρο, καθώς λέγεται ότι ο Βουκεφάλας ανήκε σε αυτήν τη ράτσα.  Πολλοί ακόμα λένε ότι τα άλογα που απεικονίζονται στην ζωοφόρο του Παρθενώνα είναι σκυριανά. Τα άλογα αυτά χρησιμοποιούνται για γεωργικές εργασίες και αυτήν τη στιγμή προστατεύονται ως σπάνιο είδος αφού έχουν μείνει μόνο περίπου 200 σε όλη την Ελλάδα, τα 120 από αυτά βρίσκονται στην Σκύρο. Αρκετές προσπάθειες γίνονται για την προστασία και διατήρηση του είδους, π.χ. απαγορεύεται η πώληση θηλυκών αλόγων εκτός του νησιού. Στην Σκύρο υπάρχουν φἀρμες με τα σκυριανά αλογάκια και όποιος επιθυμεί μπορεί να πάει να εργαστεί εθελοντικά βοηθώντας τους ντόπιους στην συντήρηση της σπάνιας ράτσας.

Η Σκύρος είναι γνωστή και ως τόπος ταφής του γνωστού Άγγλου ποιητή Ρούπερτ Μπρουκ. Ο Μπρουκ γεννήθηκε το 1887 στην κεντρική Αγγλία, γόνος εύπορης και αριστοκρατικής οικογένειας, διακρίθηκε τόσο στα γράμματα όσο και στον αθλητισμό. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ και εντάχθηκε στην καλλιτεχνική ομάδα του Μπλούμσμπερι. Έκανε πολλά ταξίδια στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στον Καναδά και στην Πολυνησία. Κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό. Δυστυχώς έπαθε σηψαιμία από τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού και εξέπνευσε το 1915 σε ένα πλωτό γαλλικό νοσοκομείο που είχε αγκυροβολήσει στις Τρεις Μπούκες στην Σκύρο. Τάφηκε στην Σκύρο κάτω από την σκιά μιας ελιάς. Το 1931 ο γλύπτης Μιχάλης Τόμπρος φιλοτέχνησε το άγαλμά του στην κεντρική πλατεία του χωριού, κάτω από τα τείχη του Καστρομονάστηρου. Στα αποκαλυπτήρια παρέστη ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Ελευθέριος Βενιζέλος, και λόγο εκφώνησε ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός. Έκτοτε η πλατεία αυτή ονομάζεται Πλατεία Μπρουκ.

Δεν ξέρω αν μπορεί να θεωρηθεί σύμπτωση ή απλή ειρωνία, λίγο πριν πεθάνει, ο Άγγλος ποιητής είχε γράψει έναν στίχο που έλεγε: Κι αν πεθάνω, μόνο αυτό σκέψου για μένα: πως υπάρχει κάποια γωνιά σε ξένη γη που είναι Αγγλία για πάντα.

Η Σκύρος είναι πολλά περισσότερα πράγματα από τον Αχιλλέα, τα αλογάκια και τον Ρούπερτ Μπρουκ φυσικά. Η Σκύρος είναι το Καστρομονάστηρο που βρίσκεται σκαρφαλωμένο στο ψηλότερο σημείο του νησιού, είναι η μεσαιωνική πόλη με τα τείχη, το Μουσείο λαογραφικής τέχνης Φαλτάιτς (παλιά βυζαντική οικογένεια που λόγω του εμπορίου με την Οδησσό το επίθετο έλαβε μια πιο ρωσική κατάληξη!), είναι τα ξυλόγλυπτα καρεκλάκια και έπιπλα, είναι τα περίφημα και παράξενα γλυκά του κουταλιού, είναι ο ερασιτεχνικός θεατρικός σύλλογος και η λέσχη ανάγνωσης, είναι οι υπέροχες αστακομακαρονάδες, τα εκλεκτά κατσίκια και τα φρέσκα ψάρια. Αλλά για μένα η Σκύρος, η μεγαλύτερη σε μέγεθος και η πιο ξεχωριστή των Σποράδων, παραμένει το νησί του Αχιλλέα, το καταφύγιο της σπάνιας ράτσας των αλόγων καθώς και της τελευταίας κατοικίας  του άτυχου, ρομαντικού ποιητή.

Εύη Ρούτουλα

3.096 ημέρες

...ή το σύνδρομο της Στοκχόλμης;

Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο της Νατάσσα Κάμπους «3.096 ημέρες». Το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα, δεν είναι μυθοπλασία, αλλά η αληθινή περιγραφή των γεγονότων που έλαβαν χώρα στην Αυστρία στην δεκαετία του 1990. Και ποια είναι αυτά τα γεγονότα: μια δεκάχρονη κοπέλα την ώρα που πήγαινε στο σχολείο της απήχθη από έναν άντρα τριανταπέντε ετών. Ο απαγωγέας ήταν ένας Αυστριακός, άνεργος, πρώην υπάλληλος της εταιρείας Siemens, μοναχογιός μιας υπερπροστατευτικής και ίσως και δεσποτικής μητέρας, γόνος μιας μεσοαστικής οικογένειας. Τίποτα το παράξενο, τίποτα το ιδιαίτερο, ένας άνθρωπος σαν όλους τους γείτονές μας, ίσως λίγο πιο μοναχικός, ίσως λίγο πιο παράξενος, αλλά τίποτα το ιδιαίτερο. Απήγαγε την κοπελίτσα, την Νατάσσα Κάμπους, την έβαλε με την βία στο φορτηγάκι του και την εγκατέστησε σε ένα υπόγειο στο σπίτι του. Το δεκάχρονο κορίτσι δεν ήξερε πώς να αντιδράσει, φοβισμένο ακολουθούσε κάθε προσταγή του απαγωγέα της. Η αστυνομία ποτέ δεν ανακάλυψε τα ίχνη του δράστη, ποτέ δεν ανακάλυψε τι έγινε. Μετά από μερικούς μήνες σταμάτησαν οι έρευνες, η Κάμπους θεωρήθηκε αγνοούμενη και ασχολήθηκαν με καινούρια εγκλήματα και παραβατικές συμπεριφορές. Αποτέλεσμα: η Νατάσα Κάμπους παρέμεινε φυλακισμένη επί οκτώ χρόνια, υποσιτισμένη- αφού ο δράστης της παρείχε ελάχιστη τροφή και ψυχολογικά και σωματικά έρμαιο στις ορέξεις του.

Μετά από οκτώ ολόκληρα χρόνια- ίσως τα πιο σημαντικά χρόνια της κοπέλας, τα χρόνια της προ-εφηβείας και της εφηβείας, η Νατάσσα κατάφερε να δραπετεύσει και να ζήσει ξανά ελεύθερη τη ζωή της. Ήταν ένα άτομο δεκαοκτώ χρόνων που έβγαινε στον πραγματικό κόσμο έπειτα από έναν εγκλεισμό δέκα ολόκληρων ετών! Όταν την απήγαγε ο δράστης ήταν ένα αθώο παιδί, όταν δραπέτευσε ήταν μια γυναίκα. Σε αυτά τα δέκα κρίσιμα χρόνια, οι γογείς της είχαν απελπιστεί και είχαν σταματήσει τις προσπάθειες ανέρευσής της, οι αστυνομικές αρχές είχαν ασχοληθεί με δεκάδες άλλες παραβατικές πράξεις, όλα είχαν προχωρήσει και πάρει τον δρόμο τους: η μουσική, ο κινηματογράφος, οι μόδες, η πολιτική, ο κόσμος είχε προχωρήσει! Μόνο αυτή είχε μείνει πίσω, κλεισμένη σε μια αποθήκη μιας μονοκατοικίας. Κανείς δεν είχε υποψιαστεί τίποτα όλα αυτά τα χρόνια: γείτονες, συγγενείς, φίλοι. Η μοναδική παρέα της Κάμπους ήταν ο απαγωγέας της, ο οποίος προσπαθούσε να την χειραγωγήσει. Καθόλου δύσκολο για ένα κορίτσι δέκα ετών! Της έλεγε ότι ήθελε να της πει: «Οι γονείς σου δεν σε θέλουν. Δεν έδωσαν τα λύτρα. Κανείς δεν νοιάζεται για σένα εκτός από εμένα». Λύτρα δεν είχαν ζητηθεί ποτέ. Οι γονείς της έκαναν ό,τι μπορούσαν προκειμένου να την βρουν ξανά. Μιλάμε για λάθος των αρχών; Η αστυνομία είχε να αντιμετωπίσει εκατοντάδες παραβατικές πράξεις και μετά από έρευνες εβδομάδων πίστεψαν ότι η μικρή ήταν νεκρή. Δεν είμαι αστυνομικός, δεν ξέρω πώς διενεργούνται αυτές οι υποθέσεις και δεν μπορώ να κρίνω άλλους επαγγελματίες, όπως π.χ. δεν είναι σε θέση να κρίνει εμένα ένας γιατρός. Μην με ρωτήσετε τα κίνητρα και τους λόγους του δράστη. Δεν μπορώ να καταλάβω τι ευχαρίστηση βρίσκει κάποιος με το να εγλωβίζει έναν συνάνθρωπό του σε έναν κλειστό, περιορισμένο χώρο. Είναι κάτι που με ξεπερνάει και ανήκει στα «χωράφια» των ψυχιάτρων και των εγκληματολόγων.

Το γεγονός είναι ότι η μικρή Νατάσσα Κάμπους έμεινε έγκλειστη σε αυτό το υπόγειο επί δέκα  χρόνια χωρίς να γνωρίζει κανείς την ύπαρξή της. Ο μοναδικός άνθρωπος που μιλούσε και που συγχρωτιζόταν επί δέκα χρόνια ήταν ο απαγωγέας της. Αυτή η απλή αλήθεια την έκανε να τον συμπαθήσει με την πάροδο των ετών. Δεν μιλάμε για συμπάθεια ακριβώς αλλά για μια παράξενη εγγύτητα που προκύπτει ανάμεσα σε θύμα και θύτη. Ίσως τα λόγια δεν είναι ικανά να περιγράψουν το συναίσθημα. Ακόμα και για εμένα είναι δύσκολο να διηγηθώ στους άλλους αυτό που ένιωσα όταν διάβαζα το βιβλίο. Γράφω όλα αυτά για να μπορέσω και η ίδια να κατανοήσω τα συναισθήματα που νιώθει ένα δεκάχρονο παιδί έγκλειστο σε ένα υπόγειο παρέα με έναν άλλο άνθρωπο που το χειραγωγεί.

Η Νατάσσα Κάμπους κατάφερε να απεγκλωβιστεί ψυχολογικά και σωματικά στα δεκαοκτώ της και μετά από μερικά χρόνια έγραψε το αυτοβιογραφικό βιβλίο της ιστορίας της που το ονόμασε «3.096 ημέρες», ήταν ο αριθμός των ημερών που έμεινε φυλακισμένη. Το βιβλίο έγινε αμέσως ταινία και ξεπέρασε τα σύνορα της πατρίδας της.

Πολλοί βιάστηκαν να μιλήσουν για το λεγόμενο «σύνδρομο της Στοκχόλμης». Αλλά, τι είναι το σύνδρομο της Στοκχόλμης; Το 1974 δύο ένοπλοι ληστές εισέβαλαν σε ένα υποκατάστημα τράπεζας και κράτησαν ομήρους τέσσερις υπαλλήλους επί έξι ημέρες. Τελικά οι δύο ληστές συνελήφθησαν, στην δίκη που επακολούθησε και οι τέσσερις πρώην όμηροι αρνήθηκαν να καταθέσουν εναντίον των ληστών και μάζεψαν χρήματα ερανικά για να τους απελευθερώσουν! Έκτοτε οι ψυχαναλυτές και γενικά ο κόσμος συνηθίζει να αναφέρεται στο σύνδρομο της Στοκχόλμης για διάφορες περιστάσεις απαγωγής και χειραγώγησης. Συνηθισμένα παραδείγματα είναι οι έμποροι ναρκωτικών με τα θύματά τους, οι απαγωγείς με τα θύματά τους, οι προαγωγοί με τις πόρνες που εκμεταλλεύονται.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου; Αναγνώριση από το θύμα ότι ο θύτης είναι ένας άλλος κανονικός άνθρωπος (δεν είναι τέρας! Άνθρωπος είναι και αυτός σαν εμένα). Απειλή της σωματικής ή της ψυχικής ακεραιότητας του θύματος από τον θύτη (αν κάνεις αυτό θα σε τιμωρήσω). Μικρές δόσεις καλοσύνης από τον θύτη (δεν είμαι τόσο κακός! Κοίτα πόσα μπορώ να σου προσφέρω αν συνεργαστείς). Το θύμα δεν έχει άλλες λύσεις (το δεκάχρονο κορίτσι τι λύσεις είχε; Ένα παιδί ήταν, πίστευε σχεδόν ό,τι του έλεγαν).

Η Νατάσσα Κάμπους όταν έγραψε το βιβλίο της με την αληθινή ιστορία του δεκαετούς εγλεισμού της, ή τουλάχιστον όταν έγραψε αυτά που ήθελε να δημοσιοποιήσει, αρνήθηκε έντονα την ταύτισή της με το σύνδρομο της Στοκχόλμης και εναντιώθηκε στην κατηγοριοποίηση των θυμάτων. Δικαιολόγησε την συμπάθειά της στον θύτη της και απαγωγέα της επειδή ήταν το μοναδικό ανθρώπινο πλάσμα που είχε επαφή μαζί του επί δέκα συναπτά έτη. Κατηγόρησε τους άγνωστους επικριτές της, …απλά ήταν άγνωστοι. Δεν ήταν αυτοί που της πήγαιναν το φαγητό της κάθε μέρα επί δέκα χρόνια, δεν ήταν αυτοί που της ικανοποιούσαν κάποιες ανάγκες της (αναγκαστικά! Για να αντέξει το θύμα!)

Ο απαγωγέας της Κάμπους αυτοκτόνησε αμέσως μετά. Και αυτή, λυπήθηκε για τον χαμό του. Δεν είμαι ψυχολόγος, δεν θέλω να κρίνω, δεν θέλω να είμαι απόλυτη. Η Κάμπους κατηγορεί όλους όσους της καταλογίζουν το λεγόμενο σύνδρομο της Στοκχόλμης. Παρόλα αυτά δημοσιοποίησε την ιστορία της, ή αυτά που ήθελε να δημοσιοποιηθούν. Όταν εκτίθεσαι στο κοινό, πρέπει να είσαι έτοιμος να περιμένεις και την κριτική του.

Εύη Ρούτουλα

Ο Άρχοντας της Μεσογείου

Μόλις παρέλαβα το νέο βιβλίο της αγαπητής φίλης συγγραφέως Εύης Ρούτουλα. Ο τίτλος του είναι: «Ο Άρχοντας της Μεσογείου»! Στο βιβλίο αυτό, που έχει εκδοθεί από τις εκδόσεις Φιλύρα, παρουσιάζεται ένα ιστορικό μυθιστόρημα.

Η συγγραφέας μας λέγει για το περιεχόμενο του έργου της: "Τα πρώτα μεταχριστιανικά χρόνια, ένας γέρος χρυσοχόος, που έφτιαχνε σταυρούς, δαχτυλίδια και περιδέραια για τους άρχοντες και τις αρχόντισσες του Βυζαντίου, έφτιαξε και έναν χρυσό σταυρό και τον διακόσμησε με πολύτιμους λίθους ρουμπίνια και ζαφείρια, προσφορά στην Παναγία. Αυτός ο σταυρός ξεκινώντας από τη Βασιλεύουσσα το 654, διέτρεξε στεριές και θάλασσες και έγραψε την ιστορία της εποχής και των ηρώων της, αλλάζοντας ιδιοκτήτη ανά διακόσια χρόνια.  Στόλισε αυτοκράτορες, παλάτια, βασιλείς, αλλά και απλούς ανθρώπους. Με τη δύναμή του προσέφερε σ' αυτούς που τον απόκτησαν, πολεμικές νίκες, τύχη και ευημερία. Από το Κίτιον της Κύπρου στην Κόρινθο του Λέοντα Σγουρού, στην ενετοκρατούμενη Ζάκυνθο, στα παλάτια του Λονδίνου και στον εμφύλιο σπαραγμό της Αμερικής, το ιερό κειμήλιο χάριζε την εύνοιά του στους ιδιοκτήτες του, πριν καταλήξει στον τελευταίο του σταθμό, στο Βυζαντινό Μουσείο της Θεσσαλονίκης".

Η Εύη Ρούτουλα γεννήθηκε το 1968 στην Αθήνα. Κατάγεται από την Ζάκυνθο και το Κιάτο Κορινθίας. Σούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο του Babes Bolyai του Κλουζ Ναπόκα της Ρουμανίας, διαθέτει μάστερ στις νομικές επιστήμες και εργάζεται ως δικηγόρος από το 1997. Έχει λάβει μέρος σε πολλά νομικά συνέδρια ανά τον κόσμο (Παρίσι, Ρώμη, Βιέννη, Σαν Φρανσίσκο κλπ). Έχει μεταφράσει από την αγγλική στην ελληνική τέσσερα βιβλία της Αγγλίδας συγγραφέως Τζένιφερ Λας Φάινς, δύο από αυτά έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Καλέντη: "Δεσμοί Αίματος", 2004 και "Το Προσκύνημα, σημειώσεις πριν το τέλος", 2008. Το πρώτο της προσωπικό έργο εκδόθηκε το 2013 από τις εκδόσεις Ακακία. Είναι η συλλογή διηγημάτων "Μετρό Λονδίνου, επτά σταθμοί επτά ιστορίες". Ακολούθησε ο "Ιστορικός Οδηγός Λονδίνου και περιχώρων", 2014. Το 2015 από τις εκδόσεις Bookstars εκδόθηκε το συλλογικό έργο "Οίκος Νυφικών", το οποίο συνέγραψε μαζί με τους Χρήστο Αναστασόπουλο, Άνα Ζάχαρη και Θεώνη Μπριλή. Αρθρογραφεί στο προσωπικό της ιστολόγιο: eroutoula.wix.com/literature-blog καθώς και στο παρόν ιστολόγιο. Είναι μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών και μέλος της εποπτεύουσας επιτροπής της Ιονίου Βιβλιοθήκης της Ένωσης Επτανησίων Ελλάδας. Τα μεγαλύτερα ενδιαφέροντά της είναι η ιστορία, η λογοτεχνία, το θέατρο, ο κινηματογράφος και τα ταξίδια.

Εύχομαι ολόψυχα το βιβλίο να είναι καλοτάξιδο και ευπώλητο. Αρχίζω από σήμερα τη μελέτη του. Είμαι σίγουρος πως θα είναι συναρπαστικό.

Φεστιβάλ Κέλτικης Μουσικής στην Αθήνα

H μουσική που μας ενώνει

Στις 20 και 21 Μαίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα και συγκεκριμένα στον φιλόξενο χώρο του κινηματογράφου Τριανόν το 3ο Φεστιβάλ Κελτικής Μουσικής. Το 1ο φεστιβάλ είχε λάβει χώρα το 2014 και το 2ο το 2016. Κατόπιν της επιτυχίας που γνώρισαν τα δύο πρώτα φεστιβάλ αποφασίστηκε και διοργανώθηκε φέτος το 3ο φεστιβάλ κέλτικης μουσικής προς τέρψη όλων των φίλων των κέλτικων ήχων.

Το φεστιβάλ άνοιξε τιμητικά ο Ντέιβιντ Αλεξάντερ, ο οποίος έπαιξε με την γκάιντα δυο χαρακτηριστικούς ρυθμούς. O David Alexander είναι Αμερικανός από το Χιούστον, παντρεμένος με Ελληνίδα, είναι μέλος της μπάντας Houston Highlander Pipes and Drums και είναι βιρτουόζος της γκάιντας. Ακολούθησε η χορωδία Curfa (curfa στα κέλτικα σημαίνει ρεφρέν), που έκανε την πρώτη επίσημη εμφάνισή της στο φεστιβάλ. Η χορωδία αποτελείται από τριανταένα μέλη και τραγουδά μονοφωνικά και πολυφωνικά τραγούδια από την Ιρλανδία, τη Σκωτία, τη Σουηδία και τις Βόρειες Χώρες. Καθηγήτρια της χορωδίας είναι η Λαμπρινή Γιώτη, η οποία παραδίδει μαθήματα ιρλανδικού τραγουδιού.

Στο φεστιβάλ ακόμα πήραν μέρος τα μουσικά σχήματα Noriana, Tir Fada, Iernis, Treescelts και Solastas. Η Noriana είναι ένα γκρουπ τεσσάρων νέων κοριτσιών που αγαπούν και παίζουν ιρλανδική μουσική, δημιουργήθηκαν το 2015 και έκτοτε έχουν λάβει μέρος σε διάφορα φεστιβάλ στην Ελλάδα με την βοήθεια της Ελληνοϊρλανδικής Ένωσης. Τα τραγούδια που παίζουν μιλάνε για τον καημό της ξενιτιάς (οι Ιρλανδοί έχουν ζήσει καλά την οικονομική μετανάστευση λόγω διαφόρων οικονομικών κρίσεων στην χώρα τους), την αιώνια αγάπη, την δύσκολη αγροτική ζωή.

Οι Treescelts Medieval είναι ένα τριμελές συγκρότημα που παίζουν μεσαιωνική μουσική από τον 15ο και 16ο αιώνα, χρησιμοποιούν όργανα όπως τον ταμπουρά, την γκάιντα, την πίπιζα, την άρπα, φλογέρες και μια ποικιλιά κρουστών.

Οι Tir Fada (στα κέλτικα η ονομασία του συγκροτήματος σημαίνει Μακρινή Γη) έχουν ως βάση τους την Θεσσαλονίκη και ήρθαν στην Αθήνα ειδικά για να πάρουν μέρος στο φεστιβάλ. Ο Κώστας Κυριτσάκης, που είναι μέλος των Tir Fada παίζει βιολόλυρα και συνδυάζει το παίξιμο της κέλτικης μουσικής με αυτής της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Κρήτης.

Η τραγουδίστρια Έλσα Μουρατίδου κατάγεται από τον Πόντο και εκτός από τα κέλτικα τραγουδάει και ποντιακά τραγούδια. Άλλο ένα μέλος του συγκροτήματος παίζει θρακιώτικη μουσική. Αυτό είναι τρανό παράδειγμα πόσο πολύ τελικά μοιάζουν μεταξύ τους οι μουσικές του κόσμου και πόσο κοντά μπορεί να μας φέρει η μουσική.

Οι Solastas παίζουν μουσική από όλον τον κόσμο: την Ιρλανδία, τη Σκωτία, την Λαπωνία, τη Σουηδία, το Αφγανιστάν, την Ιταλία, τα Βαλκάνια. Χρησιμοποιούν ελάχιστα τα διάφορα μουσικά όργανα και προσπαθούν να ακολουθήσουν την παράδοση των μεσαιωνικών βάρδων.

Τέλος, οι Iernis ασχολούνται με την διατήρηση της ιρλανδικής μουσικής στην Ελλάδα και προσπαθούν να παρουσιάζουν ένα πάντρεμα της ελληνικής με την ιρλανδική μουσική. Ιέρνη είναι το όνομα που έδωσε στην Ιρλανδία ο Έλληνας εξερευνητής Πυθέας από τη Μασσαλία, στην διάρκεια των ταξιδιών του στην Βόρεια Ευρώπη περί το 320 π.Χ.

Η είσοδος στο φεστιβάλ κόστιζε δέκα ευρώ και η αίθουσα του Τριανόν στις 20 Μαίου ήταν κατάμεστη. Κόσμος όλων των ηλικιών κάθισε και απόλαυσε την μουσική επί τέσσερεις ώρες. Η οροφή του κινηματογράφου Τριανόν άνοιξε, η βραδιά ήταν γλυκιά και μπορούσαμε να βλέπουμε τον ξάστερο ουρανό την ώρα που ακούγαμε τους ήχους του μπάντζο, της γκάιντας και του ιρλανδέζικου μαντολίνου. Ήταν μια καταπληκτική βραδιά τέλεια οργανωμένη, όλοι οι μουσικοί έπαιξαν με την δύναμη της ψυχής τους και αυτό που τελικά έμεινε σε όλους μας ως ανάμνηση ήταν τα λόγια της τραγουδίστριας των Tir Fada: εγώ τραγουδώ και ποντιακά, ο φίλος μου παίζει κρητική λύρα, ο συνάδελφος τραγουδά θρακιώτικα μαζί με τα κέλτικα.

Τελικά αυτό που έλαβα εγώ από το όλο εγχείρημα είναι η συνύπαρξη των μουσικών ακουσμάτων, οι μεγάλες ομοιότητες ανάμεσα στα μουσικά όργανα, οι πανομοιότυποι στίχοι που αφορούν την αγάπη, την ξενιτιά, τον μόχθο του εργάτη και του αγρότη, την φτώχεια. Ίδιοι λαοί, ίδιες πορείες, ίδιες αναζητήσεις και ίδιες αγωνίες, εκφρασμένα όλα μέσα από την παγκόσμια μουσική.

Eύη Ρούτουλα