Κληρικοί Αγωνιστές του 1821

 
Η Ελληνορθόδοξη Κοινότητα Αγίων Πέτρου και Παύλου στο Μπρίστολ διοργανώνει διαδικτυακή συνάντηση και μελέτη με θέμα «Εκκλησία και Κοινωνία», τη Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, στις 7:00 μ.μ. (ώρα Αγγλίας) / 9:00 μ.μ. (ώρα Ελλάδος και Κύπρου). Κεντρικός ομιλητής θα είναι ο Πρωτοπρεσβύτερος π. Ιωάννης Λιακόσταυρος, ο οποίος θα αναπτύξει ένα ιδιαίτερα επίκαιρο και ιστορικά σημαντικό θέμα. Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους τους ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν, να παρακολουθήσουν την ομιλία και να λάβουν μέρος στον διάλογο που θα ακολουθήσει.
 

Το θέμα της εκδήλωσης, «Κληρικοί Αγωνιστές του 1821», αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε ο κλήρος κατά την Ελληνική Επανάσταση. Οι κληρικοί δεν υπήρξαν μόνο πνευματικοί καθοδηγητές, αλλά και ενεργοί αγωνιστές που ενέπνευσαν, ενίσχυσαν και, σε πολλές περιπτώσεις, πρωτοστάτησαν στον αγώνα για την ελευθερία. Μέσα από τη θυσιαστική τους στάση και τη βαθιά τους πίστη, συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης και στην επιτυχία της Επανάστασης, αφήνοντας μια πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Ιωάννης Καποδίστριας: Ο Άγιος της πολιτικής

Στις 10 Φεβρουαρίου 2026 συμπληρώνονται 250 χρόνια από τη γέννηση του πρώτου Κυβερνήτη της ελεύθερης Ελλάδας Ιωάννου Καποδίστρια. Με την ευκαιρία πρέπει η Εκκλησία να λάβει την πρωτοβουλία και με βάση τα ιστορικά στοιχεία, τα οποία εκφράζουν και τεκμηριώνουν την καταξίωσή του στην αγιολογική συνείδηση της καθ’ Ελλάδα Εκκλησίας να τον αγιοκατατάξει και να τον εγγράψει στο εορτολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η μνήμη του να εορτάζεται την 27^η Σεπτεμβρίου, ημέρα τη δολοφονίας του.
 

Οι λόγοι της αγιοκατάταξής του είναι πολλοί και εύλογοι. Πρώτα η εκτέλεσή του. Πραγματοποιήθηκε στις 6 το πρωί της Κυριακής, όταν ήταν να εισέλθει στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος Ναυπλίου για να παρακολουθήσει τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία, όπως έκανε πάντοτε και μάλιστα από τότε που ανέλαβε τη διακυβέρνηση του Ελληνικού κράτους. Η εκτέλεση εγένετο με την υποστήριξη των κυβερνήσεων Αγγλίας και Γαλλίας. Αυτό έγραψε αμέσως μετά το τραγικό γεγονός ο αδελφός του Κυβερνήτη σε επιστολή του προς τον φίλο του Αλέξανδρο Στούρτζα. Η μετάβαση του στην Εκκλησία από την αρχή του Όρθρου δείχνει έναν συνειδητό χριστιανό και η χωρίς αστυνομική συνοδεία μετάβασή του στον Ναό δείχνει ότι μετέβη ως «πρόβατο προς σφαγή». Από ιστορικούς σημειώνεται ότι από δύο αστυνομικούς, που ήσαν παρόντες στην εκτέλεση ο ένας βοήθησε στη δολοφονία και ο άλλος έμεινε αμέτοχος.
 
Η οικογένειά του είχε θερμή πίστη και αντιστάθηκε στην πολιτική του Βατικανού. Οι αδελφές του Ευφροσύνη και Ευφημία είχαν γίνει μοναχές. Ο ίδιος από μικρός έδειξε αγάπη και πίστη στην Εκκλησία, κάτι που αποδεικνύεται και από επιστολή - απάντησή του στον αδελφό του Βιάρο, διαμένοντα στην Κέρκυρα, γραμμένη στις 15 Οκτωβρίου 1826, όταν εκείνος διέμενε στη Γενεύη μετά την παραίτησή του από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στην πληροφορία που του έγραψε, ότι δύο  Γερμανοί επιθυμούν να μείνουν στην Κέρκυρα και να ιδρύσουν σχολείο ο Ιωάννης Καποδίστριας του απάντησε πως από τα όσα του περιέγραψε αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για μισιονάριους Μεθοδιστές, οι οποίοι επιδιώκουν να προσηλυτίσουν στη σέκτα τους Έλληνες Ορθοδόξους Χριστιανούς. Και γράφει ο Κυβερνήτης στον αδελφό του: «Δεν έχουμε καμία ανάγκη από τέτοιες αιρέσεις, αφού πιστεύουμε πως είμαστε καλοί Χριστιανοί παραμένοντας υπό την προστασία της Εκκλησίας μας». (Κ.Δ. Μέρτζιου «Ανέκδοτος αλληλογραφία του Ιωάννου Καποδίστρια», Περ/κό «Παρνασσός», Τόμος Γ΄, Αρ. 2, Απρίλιος - Ιούνιος 1961, σελ. 217-18).
 
Η ζωή του Καποδίστρια ήταν ασκητική, παρά το ότι έζησε σε πολυτελή περιβάλλοντα. Ενώπιον του διλήμματος να παραμείνει στην Αγία Πετρούπολη και να απολαμβάνει την εξουσία, το κύρος της θέσεως, την εμπιστοσύνη του Τσάρου και την οικονομική άνεση που του παρείχε η θέση, ή να αναλάβει της ευθύνες της ακόμη αγωνιζόμενης Ελλάδος και να δημιουργήσει μέσα από τα πολλά αρνητικά, που υπήρχαν, ένα ανεπτυγμένο, ευνομούμενο και ανεξάρτητο κράτος, προτίμησε το δεύτερο. Στο υπόμνημά του προς τον Τσάρο Νικόλαο τον Α΄, στο τέλος του έτους 1826, ο Ιωάννης Καποδίστριας ζητεί να γίνει δεκτή η παραίτησή του από το αξίωμα του για να υπηρετήσει την Ελληνορθόδοξη Πατρίδα του. Και εν γνώσει του πορεύθηκε προς την θυσία. Το αξιοσημείωτο είναι πως σε επιστολή προς τον Καποδίστρια που υπέγραψε, μεταξύ των άλλων, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, πατέρας των εκτελεστών του, και απεστάλη το 1825, τον κάλεσε  να αναλάβει τις τύχες του αγωνιζομένου Έθνους, γιατί «είχε φυσικήν ροπήν να θυσιάσει  και την ζωήν του δια την σωτηρίαν της Πατρίδος του…».
 
Ερχόμενος ο Καποδίστριας να κυβερνήσει την Ελλάδα το πρώτο που είχε να αντιμετωπίσει ήταν το δυσεπίλυτο οικονομικό πρόβλημα. Τα δημόσια οικονομικά ήσαν κάτω του μηδενός. Με δάνεια, με βοηθήματα και δωρεές που εξασφάλισε και με την ανάπτυξη εσωτερικών πόρων κάπως τα ανόρθωσε. Όπως γράφει ο Αλέξανδρος Ι. Δεσποτόπουλος ο Κυβερνήτης ζητώντας  την ηθική στράτευση όσων είχαν θέσεις και χρήματα «παρείχε ο ίδιος υψηλόν παράδειγμα εργατικότητος, αφοσιώσεως εις τα κοινά και αυταπαρνήσεως, εργαζόμενος καθημερινώς, παρά την ασθενή υγείαν αυτού, από της 5^ης πρωινής μέχρι της 10^ης και συχνάκις της 12^ης νυκτερινής, διαθέτων πάσας τας ώρας και δυνάμεις αυτού εις την διαχείρισιν των κρατικών υποθέσεων, μη έχων καν ιδιωτικήν ζωήν, περιστείλας δε εξ άλλου τας προσωπικάς αυτού δαπάνας σχεδόν εις το μηδέν, και ου μόνον μη αποδεχθείς την καθορισθείσαν δι’ αυτόν αντιμισθίαν και υπό του Πανελληνίου και υπό της Εθνικής Συνελεύσεως του Άργους, αλλά και δαπανών την ιδιωτικήν αυτού περιουσίαν υπέρ των αναγκών της Χώρας. Εξ ου και εύρισκον απήχησιν αι εκκλήσεις και παραινέσεις αυτού».
 
Πέραν του τακτικού στρατού και της Σχολής Ευελπίδων που ίδρυσε, πέραν της φροντίδας για την οικονομική ενίσχυση των ασθενεστέρων πολιτών της Ελλάδος, πέραν της φροντίδας να αποκτήσει νόμισμα η χώρα, και να αξιοποιηθούν σωστά τα ολίγα χρήματα που διέθετε προς διανομή, πέραν της φροντίδας του για την υγεία των κατοίκων της χώρας, ο Καποδίστριας κοίταξε αμέσως και με περισσή φροντίδα την εκπαίδευση. Ιδιαίτερα επιμελήθηκε της εκπαίδευσης των κληρικών και της Ορθόδοξης χριστιανικής αγωγής του λαού. Όπως γράφει ο Ιωάννης Τσάγκας η Ορθοδοξία για τον Ιωάννη Καποδίστρια ήταν περισσότερο διαρκής αγώνας για το λαό του Θεού παρά ένας «εύδιος λιμήν». Απέβη έτσι πρότυπο βιωμένης ελληνορθόδοξης παιδείας και αγωγής, «ο Άγιος της πολιτικής».          
           
Ο Καποδίστριας θέλησε με την υποστήριξη του λαού, που την παρέσχε αφειδώς, να δημιουργήσει σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και δασκάλους που να διδάσκουν σε αυτά. Στην έκκληση του Κυβερνήτη έστερξε πρώτη η Εκκλησία, κλήρος και λαός. Είναι χαρακτηριστική η έκκληση της σχολικής επιτροπής Μήλου προς τους κατοίκους της: «Χρεωστούμεν να συνεισφέρωμεν και ημείς φιλοτίμως… Επειδή πρώτος οίκος του Θεού αδελφοί είναι τα σχολεία και δεύτερος η Εκκλησία. Εις την Εκκλησίαν λατρεύομεν τον Θεόν, αλλά εις τα σχολεία μανθάνομεν ποίον Θεόν πρέπει να λατρεύωμεν». Είναι επανάληψη των λόγων του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο οποίος είχε επισκεφθεί το νησί.
           
Αγιότητα δείχνει και η μέριμνα του Καποδίστρια για τα ορφανά και απροστάτευτα παιδιά, στα οποία περέσχε στέγαση, ρουχισμό, τροφή, επαρκή εκπαίδευση και διάνοιξη προοπτικών επαγγελματικής τους αποκατάστασης. Είναι γνωστό το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, πρότυπο σχολικού και κοινωνικού ιδρύματος, ανταγωνιστικού προς όλα τα παρόμοια ιδρύματα της Ευρώπης. Σε αυτό, μεταξύ των άλλων, ανέλαβαν ευθύνες ο λόγιος κληρικός Γρηγόριος Κωνσταντάς και ο Ανδρέας Μουστοξύδης.

Παράλληλα με την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τα αλληλοδιδακτικά σχολεία, ο Καποδίστριας στα ελάχιστα χρόνια που υπηρέτησε την Πατρίδα και την Εκκλησία φρόντισε για τη στέγαση των σχολείων, τη μόρφωση των αλληλοδιδασκάλων, τη στρατιωτική εκπαίδευση, την τεχνική εκπαίδευση αλλά και την εκκλησιαστική. Όπως γράφει ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος «ό,τι κατ’ εξοχήν εχαρακτήριζε τον Κυβερνήτη, ήτο η πεφωτισμένη πίστις εις τον Θεόν και η ακλόνητος αυτού εις την Ορθόδοξον Εκκλησίαν αφοσίωσις». Πίστις του βαθειά «ήταν ότι το Έθνος τότε μονάχα θα μπορούσε να επιζήσει και να προοδεύση, εάν υπήρχε καλώς ωργανωμένη Εκκλησία και κληρικοί ηθικώς άμεμπτοι και μορφωμένοι».  
           
Για τον σκοπό αυτόν ο Καποδίστριας απέστειλε εγκύκλιο προς τους Επισκόπους της Ελληνικής Επικρατείας, με την οποία τους ανακοινώνει την ίδρυση εκκλησιαστικού σχολείου στον Πόρο, το οποίο έχει έδρα το Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής και προορίζεται για νέους ηλικίας 12 έως 18 ετών, οι οποίοι «γεννηθέντες από τιμίους γονείς μαρτυρούν κλίσιν αληθινήν να αφιερωθώσι εις την εκκλησιαστικήν υπηρεσίαν». Το σχολείο έκλεισε μετά την δολοφονία του Καποδίστρια και την επακολουθήσασα αναρχία.
           
Ο Κυβερνήτης, κουρασμένος και πικραμένος από τη συνεχή πολεμική της Αγγλίας και της Γαλλίας, την απληστία των προκρίτων και τον λαϊκισμό των ολιγαρχικών, που αυτοχαρακτηρίζονταν «δημοκρατικοί», αλλά ήσαν οι πρωταγωνιστές της έλευσης ξένου εκπροσώπου της απόλυτης και βάναυσης μοναρχίας, καθώς και από το ασήκωτο βάρος τόσων πόνων και μόχθων, στις τελευταίες επιστολές του, πριν από την τραγική πτώση της αυλαίας , ένιωθε την ανάγκη να ζητά τις προσευχές αγαπημένων προσώπων. «Σας παρακαλώ μη με ξεχνάτε στις προσευχές σας. Να με συντροφεύετε συνέχεια με τις ευλογίες σας…» έγραφε στον ιερέα πατέρα Οικονόμο στην Πετρούπολη. Σήμερα εμείς έχομε ανάγκη των δεήσεων του Κυβερνήτου ενώπιον του Κυρίου υπέρ του Έθνους μας, που υπηρέτησε και που πάει κατά κρημνό. Ο ίδιος γράφει το παρήγορο, ότι οι εχθροί του, ντόπιοι και ξένοι, «δεν θα κατορθώσουν ποτέ να εξαλείψουν από την μνήμην και την καρδίαν των Ελλήνων τα ίχνη του παρελθόντος, καταστρέφοντες ή παραμορφώνοντες τον χαρακτήρα τούτου του λαού…».
 
 Παράρτημα
           Ηγέτες που η Εκκλησία ανακήρυξε Αγίους (Επιλογή):
 
·        Μέγας Θεοδόσιος. Επί των ημερών του η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος, που συμπλήρωσε το Σύμβολο της Πίστεως (Εορτή του στις 17 Ιανουαρίου)
·        Αυτοκράτειρα Θεοδώρα. Αναστήλωσε τις εικόνες ( 11 Φεβρουαρίου)
·        Αυτοκράτορες Μαρκιανός και Πουλχερία. Συνεκάλεσαν την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο. (17 Φεβρουαρίου).
·        Κωνσταντίνος ο Μέγας και η μητέρα του Ελένη. Καθιέρωσε τη θρησκευτική ελευθερία και μετέφερε την έδρα της αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη (21 Μαΐου).
·        Αγία Όλγα, βασίλισσα των Ρως. Συνετέλεσε στον ευαγγελισμό των Ρως με τα νάματα της Ορθοδοξίας  (11 Ιουλίου).
·        Άγιος Βλαδίμηρος εγγονός της Αγίας Όλγας ( 15 Ιουλίου).
·        Μανουήλ Κομνηνός. Πριν πεθάνει εκάρη μοναχός και πήρε το όνομα Ματθαίος. Ισχυρός και δημοφιλής αυτοκράτορας (21 Ιουλίου)
·        Αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία. Επί των ημερών της συνεκλήθη η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (9 Αυγούστου).
·        Βασίλειος ο Μακεδών. Υπεράσπισε επιτυχώς την Εκκλησία και την Αυτοκρατορία ( 29 Αυγούστου).
·        Ιωάννης Βατάτζης. Υπεράσπισε την Ορθοδοξία και διατήρησε όρθιο τον Ελληνισμό μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους (4 Νοεμβρίου).
·        Νικηφόρος Φωκάς. Αντιμετώπισε επιτυχώς τους εχθρούς της αυτοκρατορίας. Είχε βαθιά πίστη. Επί των ημερών του χτίστηκε η πρώτη Μονή του Αγίου Όρους, της Μεγίστης Λαύρας. Η μνήμη του τιμάται την 11^η Δεκεμβρίου ημέρα της δολοφονίας του.  
 
Βιβλία που χρησιμοποιήθηκαν για την γραφή του κειμένου
Αυτοβιογραφία Ιωάννου Καποδίστρια - Εισαγωγή, μετάφρασις και σχόλια Μιχαήλ Λάσκαρι, Εκδόσεις Ερμείας
Δεσποτόπουλου Αλεξάνδρου «Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος και η απελευθέρωσις της Ελλάδος», ΜΙΕΤ, 2008.
Κούκου Ελένης «Ιωάννης Καποδίστριας: Ο άνθρωπος - Ο αγωνιστής», Αθήναι, 1962
Κωνσταντινίδου Ιωάννου «Ο Ιωάννης Καποδίστριας θεμελιωτής της εκκλησιαστικής εκπαιδεύσεως», Αθήναι, 1976.
Μουρτζανού Θεμιστοκλή πρωτοπρεσβυτέρου, «Γρηγόριος Κωνσταντάς - Ένας λόγιος συζητά με τον διαφωτισμό και την παράδοση», Λάρισα, 2017.
Μπαμπούνη Χάρη «Η εκπαίδευση κατά την Καποδιστριακή περίοδο», Αθήναι, 1999.
Παπαδοπούλου Χρυσοστόμου, Αρχιεπισκόπου Αθηνών, Ιστορία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήναι, 1920.
Παπαθανασόπουλου Γεωργίου «Κιβωτός πατριδογνωσίας - Μορφές του 1821 πριν, κατά, μετά την Επανάσταση», Εκδ. ΤΗΝΟΣ, Αθήναι, 2021.
Πουκαμισά Γεωργίου «Ιωάννης Καποδίστριας - Εθνικός αγωνιστής, διπλωμάτης, θεμελιωτής κράτους», Εκδ. Κασταλία, Δεκέμβριος 2017.
Πρασσά Αννίτα «Ιωάννης Καποδίστριας, ο αναγεννώμενος Φοίνιξ», Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα - Γιάννινα 1998.
Σοϊλεντάκη Νικολάου «Ο Καποδίστριας, ο Μαιζών και η πανώλης στην Πελοπόννησο», Ανάτυπο, «Πελοποννησιακά», Τόμος Λ - 2011
Σπηλιάδου Νικολάου «Απομνημονεύματα», Τόμος 4^ος, τεύχος 1^ον, Εκδ. Βιβλιοπωλείου Νότη Καραβία, Αθήνα, 1971.        
Τσάγκα Ιωάννη «Η Ορθόδοξη Χριστιανική Αγωγή στο εκπαιδευτικό έργο του Ιωάννη Καποδίστρια», Β΄ Έκδοση, Αφών Κυριακίδη α.ε., Θεσσαλονίκη, 2001.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Old Friends

 
Haiti occupies the smaller, western part of the island of Hispaniola in the Caribbean Sea; the eastern part of the island forms the Dominican Republic. The island was a subject of the Spanish Empire until 1697 when the French took over the western part of it. It included vast sugar plantations, worked by African slaves. The slaves revolted, and between 1794 - 1804, they fought a war of independence and liberation from their French masters - the Haitian Revolution. In so doing, it became the only nation in history to be created by a slave revolt.
 

Against this background, it can be seen why the young independent nation of Haiti took a keen interest in the Greek Revolution of 1821.
 
Equally Greece took heart from Haiti’s example. In August 1821, Adamantios Korais, one of a group of Greek exiles in Paris, wrote to President Jean-Pierre Boyer of Haiti:
 
“Generous Haitians, you have experienced the anguish of the servitude that once weighed upon you. Children of Africa, whose waters touch those of Greece, come to our aid; we need 30,000 guns and financial resources. And if this gift or loan were joined by the arrival of one of your battalions, hurried from the depths of America, it would strike fear into the souls of our cowardly executioners. The island of Hydra is the port to which you can bring help. Greece will repay you for these sacrifices. A tender friendship will be cemented between your nephews and ours in the most remote posterity. We shall bequeath them our gratitude. History will tell future generations that the flag of Haiti floating on the Mediterranean was united with that of the resurrected Greece. It will be a glorious era for both nations, and one of the finest triumphs of justice and humanity”.
 
President Boyer replied to Korais’s letter on 15 January 1822 (coincidently the date Greece first declared independence):
 
“Wishing to Heavens to protect the descendants of Leonidas, we thought to assist these brave warriors, if not with military forces and ammunition, at least with money, which will be useful for acquisition of guns, which you need. But events that have occurred and imposed financial restrictions onto our country absorbed the entire budget, including the part that could be disposed by our administration… the Republic I preside over, is in extreme poverty… if circumstances, as we wish, improve again, then we shall honourably assist you, the sons of Hellas, to the best of our abilities.
 

Citizens! Convey to your co-patriots the warm wishes that the people of Haiti send on behalf of your liberation. The descendants of ancient Hellenes look forward, in the reawakening of their history, to trophies worthy of Salamis. May they prove to be like their ancestors and guided by the commands of Miltiades, and be able, in the fields of the new Marathon, to achieve the triumph of the holy affair that they have undertaken on behalf of their rights, religion and motherland. May it be, at last, through their wise decisions, that they will be commemorated by history as the heirs of the endurance and virtues of their ancestors.”
 
Haiti was, and remains, a poor country. It did not send, and realistically was in no position to send, men, guns or money. What he did do was ship over to Greece 25 tons of Haitian coffee for Greece to sell in order to buy weapons.
 
I understand in Greek schools (and more widely), it is claimed that, by President Boyer’s letter, Haiti became the first nation to formally recognise Greece as an independent state. I think the more accurate reading of the President’s letter is simply as a warm letter of support.
 
Greece has remembered Haiti’s early support. After Haiti’s devastating 2010 earthquake), Greece -despite its own financial crisis- sent €200,000, medical personnel, rescue teams, and supplies. The Greek Orthodox Church organized major charitable efforts, including the foundation “Αλληλεγγύη” (“Solidarity”). Following another deadly quake in 2021, Greece contributed an additional €100,000, explicitly citing Haiti’s historic recognition of Greek independence.
 
After all, what are old friends for?
 
Richard Devereux

Ήρωες ανάμεσα στους Αγίους

 

Crete’s Unique Church That Features Greek Revolution Heroes Among Saints

 

An Orthodox Church in Crete stands unique in Greece for integrating icons of heroes from the Greek War of Independence into its iconography.
 
Among them, Kolokotronis, Karaiskakis, Papaflessas, Nikitaras, and Bouboulina are prominently displayed within the holy walls of Agios Georgios in Anogia, Mylopotamos.
 
The decision, spearheaded by the patriotic priest Father Andreas Kefalogiannis, aims to immortalize these figures as “saints” and heroes for young people. Father Andreas, known for his pastoral work in the region, collaborated closely with the Metropolis of Rethymnon to ensure the initiative’s alignment with the church’s principles.
 
“This initiative underscores the Church’s pivotal role in the struggle,” Father Andreas explained in a recent interview with the Athens Macedonian News Agency (AMNA).
 
“The 1821 Revolution was not just a fight for freedom but a spiritual battle, rooted in faith and national identity… Many are unaware of the Church’s contribution to the struggle, but the fact that the revolution of 1821 took place for the holy faith of Christ and the freedom of the homeland cannot be ignored,” he added.
 
He emphasized the deep connection between faith and revolution, citing historical records that document prayers and religious ceremonies invoking divine support during the revolution. The church’s murals, adorned with symbols like the cross and icons of saints, serve as a testament to this intertwined history.
 
“These heroes sacrificed for freedom, embodying the highest values of Orthodox Christianity,” he told AMNA.
 
Beyond his role as a priest, Father Andreas has engaged youth through sports, education, and community initiatives, fostering a sense of national pride and civic duty. He encourages young people, even those who leave Anogia for studies or work, to remain connected to their heritage.
 
“Love for our homeland strengthens our bond with tradition and culture,” he asserted. “It’s our duty to ensure that Greek history and its heroes are remembered and celebrated.”
 
According to Father Andreas Kefalogiannis, the saints of the Orthodox Church and the heroes of the Greek Revolution are not only compatible - they can coexist within the same sacred space.
 
“The Revolution of 1821 was born with the invocation of God’s help,” he explains. “The fighters sought divine support in countless ways. It began as a sacred act, often blessed within the walls of churches, and it was carried forward with proclamations made in God’s name and with songs of praise to Him.”
 
For Father Andreas, this faith was not vague or symbolic - it was firmly rooted in Orthodox Christianity.
 
“Faith in God was not abstract. It was specific, unwavering, and directed toward the Triune God - the Father, the Son, and the Holy Spirit.”
 
SOURCE: GREEK REPORTER

Μνήμη Μπουμπουλίνας

 

Επέτειος 200 ετών από τον θάνατο της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας

 

Ο Οικουμενικός Ελληνισμός τίμησε χθες μια σημαντική, αν και θλιβερή, επέτειο, αυτή των 200 ετών από την αποφράδα ημέρα της δολοφονίας της Μπουμπουλίνας.
 
Η ιστορία έχει καταγράψει λεπτομερειακά τα στοιχεία του πλούσιου βιογραφικού της Καπετάνισσας. Εκείνο που ενδιαφέρει όλους τους Έλληνες είναι αποκλειστικά η τεράστια προσφορά της στην Πατρίδα.
 
Ο αυτοκράτορας Αλέξανδρος Α΄ απένειμε στην Μπουμπουλίνα τον τίτλο της Ναυάρχου του ρωσικού στόλου. Έτσι, έγινε η πρώτη γυναίκα Ναύαρχος του ρωσικού στόλου στην ιστορία της Ρωσίας και μια από τις πρώτες ναυάρχους στην παγκόσμια ιστορία.
 
Ο φίλος και εξαίρετος Ποιητής Richard Devereux έγραψε και αφιέρωσε το παρακάτω Ποίημα στη Μπουμπουλίνα. Η σύζυγός του Υβόννη δε, τράβηξε πέρσι στις Σπέτσες τη φωτογραφία της παρούσας ανάρτησης, που απεικονίζει το άγαλμα της Καπετάνισσας.
 
Bouboulina
 
Rear Admiral Laskarina Pinotsi (1771 – 22 May 1825)
 
The young widow watched two husbands die,
inheriting from each a merchant fleet.
 
Wedded, next, to the cause of Greece,
she launched a mighty man-of-war
 
and stood on the deck, cutlass raised,
ready to cut the Ottoman short.
 
Revolution, she said, was woman’s work –
like gutting fish and stirring stew.

Κειμήλια και όπλα του 1821

 
ΕΓΛΥΚΑΔΑ 23/3/2025
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΑΤΡΩΝ
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΕΓΛΥΚΑΔΟΣ
 
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ
 
ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΗΛΙΩΝ ΚΑΙ ΟΠΛΩΝ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ 1821
ΤΟ 1821 ΜΑΣ ΕΜΠΝΕΕΙ !
 

Ευχαριστούμε τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πατρών κ.κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ για την άδεια και την ευλογία Του για την πραγματοποίηση αυτής της Έκθεσης.
 

Μας τίμησε με την παρουσία του στον Ιερό Ναό  και στην Έκθεση κειμηλίων ο Αχαιός υφυπουργός Πολιτισμού κ. Ιάσων Φωτήλας, απόγονος του γενναίου αγωνιστή Ασημάκη Φωτήλα.
 

Εκτός απο τα εκθέματα του Εκκλησιαστικού μας Μουσείου, ευχαριστούμε τους: κ. Ιωάννη Λιβαθηνό, αγιογράφο και ιστορικό, την εξαίρετο ιστορικό, ζωγράφο και ιατρό κ. Τσιμπρή για την εμπεριστατωμένη ομιλία της για την προσωπικότητα του Ιεράρχη Παλαιών Πατρών Γερμανού, τον κ. Ζήσιμο Μούρτζη και Δημήτριο Παπαδόπουλο, λαογράφους και συλλέκτες αυθεντικών κειμηλίων, τον κ. Ιωάννη Λύρα ιστορικό συλλέκτη για την παρουσίαση των συλλογών τους που με επίπονη εργασία κατέχουν, τους εκκλησιαστικούς συμβούλους και τις κυρίες που στόλισαν τόσο όμορφα το Ναό, τον Τίμιο Σταυρό και την Εικόνα της Παναγίας μας.

 
Η έκθεση επιχείρησε να αποδείξει τη σημασία της Επανάστασης μέσα από τα υλικά κατάλοιπα της, καθώς και να συντηρήσει τη συλλογική εθνική μνήμη που σχετίζεται με τον αγώνα του 1821 για τα υπέρτατα αγαθά της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας.

 
Σκοπός είναι επίσης και η ανάδειξη της θυσιαστικής προσφοράς των Ορθοδόξων Κληρικών κατά την Ελληνική Επανάσταση και κατά την προετοιμασία της, καθώς και η προβολή τεκμηρίων τα οποία καταδεικνύουν την άρρηκτη σύνδεση της Ορθοδοξίας Εκκλησίας με την ταυτότητα του Νέου Ελληνισμού, γιατί η Εκκλησία ήταν και Μητέρα και καταφύγιο και σχολείο και κήρυκας της ελπίδας.
 

Εκτέθηκαν προσωπικά αντικείμενα και εκκλησιαστικά βιβλία του Εθνεγέρτου Παλαιών Πατρών Γερμανού και μέσα απο ιστορικές πηγές λειτουργούσε στο Ναό της Μεταμορφώσεως (νυν Κοιμητήριο Εγλυκάδος) που κατείχε ως και την έπαυλη Του πλησίον του Ναού.
 

Η έκθεση αυτή μάς ταξίδεψε στα ένδοξα χρόνια του Αγώνα, μέσα από τα ίδια τα τεκμήρια της ιστορίας: τα όπλα που κράτησαν οι ήρωες, τα προσωπικά τους αντικείμενα, τις σημαίες και τα ιερά κειμήλια που συντρόφευσαν την πορεία τους προς την ελευθερία. Κάθε έκθεμα δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο, αλλά μια ζωντανή μαρτυρία της θυσίας, του θάρρους και της αυταπάρνησης των προγόνων μας.

 
Ας κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη τους, όχι μόνο με λόγια, αλλά με πράξεις που τιμούν την ελευθερία, την πίστη και την ενότητα. Γιατί η Ιστορία δεν είναι μόνο παρελθόν - είναι φως που μας οδηγεί και ευθύνη που μας καλεί.

Σας ευχαριστούμε που τιμήσατε με την παρουσία σας αυτή τη διαδρομή στο μεγαλείο της ελληνικής ψυχής.
 
Πρωτοπρ. Κωνσταντίνος Αθανασόπουλος

Οι ποιητές για το 1821 και την Πατρίδα

Παγκόσμια ημέρα ποίησης η 21^η Μαρτίου, κοντινή ημέρα στην διπλή γιορτή των Ελλήνων, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την επέτειο της ενάρξεως της πετυχημένης Επανάστασης του 1821 για την Εθνική μας Παλιγγενεσία. Είναι μια ευκαιρία να θυμίσουμε ποιητές που εμπνεύστηκαν από το Εικοσιένα και την Πατρίδα. Πρώτα τους ανώνυμους ποιητές των δημοτικών μας τραγουδιών. Στον αξιόλογο τόμο με τίτλο «Ηρωικά τραγούδια της Πελοποννήσου», που συνέγραψαν ο πρωτοπρεσβύτερος π. Χρίστος Κυριακόπουλος και ο κ. Δημήτριος Κ. Κυριακόπουλος, αναφέρεται αυτό που έγραψε ο Φώτης Κόντογλου: 

«Άνθρωπος που δεν νιώθει στα κατάβαθα της καρδιάς του τα δημοτικά μας τραγούδια δεν είναι σε θέση να νιώσει αληθινά την Επανάσταση του Εικοσιένα. Μπορεί να την καταλάβει σαν ένα πολιτικό και ιστορικό καθέκαστο, δηλαδή από την υλική πλευρά του, δεν νιώθει όμως απ’ αυτή το “τιμιότατο” δηλαδή την πνευματική φωτοχυσία, που την κάνει αυτήν την Επανάσταση ξεχωριστή ανάμεσα στις λογής λογής επαναστάσεις που γινήκανε». 
 
Σε ένα από αυτά τα ποιήματα που παρατίθενται στον ως άνω τόμο και που η μουσική τους είναι σε τσάμικο χορό, γράφεται:
 
«Χαρά ΄χουν τα Ελληνόπουλα, του Έθνους η ελπίδα, γιατί γιορτάζει η Παναγιά, γιορτάζει κι η Πατρίδα.
Χαρά ΄χει και η Ελλάδα μας στην πιο τρανή γιορτή της, που ξαναβρήκε την παλιά, τη δόξα και τιμή της.
Σαν σήμερα π’ απλώθηκε από την Άγια Λαύρα στη Ρούμελη και στον Μοριά της λευτεριάς η αύρα
και μ’ αίμα ποτιστήκανε οι ρεματιές κι οι λόγγοι στα Δερβενάκια, στα Ψαρά, στο θείο Μεσολόγγι,
στην Τρίπολη και στη Γραβιά παλαίψαν σα λιοντάρια».
 
Δημοτικό τραγούδι είναι και «Της Δέσπως», που περιέχεται στη «Γενική Ανθολογία» (Εκδ. Οίκος Δημητράκου, 1956, σελ.69):
 
Αχός βαρύς ακούεται, πολλά τουφέκια πέφτουν,
Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;
Ουδέ σε γάμο ρίχνονται, ουδέ σε χαροκόπι,
Η Δέσπω κάνει πόλεμο με νύφες και μ’ αγγόνια
Αρβανιτιά την πλάκωσε στου Δημουλά τον πύργο.
«-Γιώργαινα, ρίξε τ’ άρματα, δεν είν’ εδώ το Σούλι.
Εδώ ΄σαι σκλάβα του πασά σκλάβα των Αρβανίτων.
-Το Σούλι κι αν προσκύνησε, κι αν τούρκεψεν η Κιάφα
Η Δέσπω αφέντες Λιάπηδες δεν έκανε, δεν κάνει».
Δαυλί στο χέριν άρπαξε, κόρες και νύφες κράζει:
«Σκλάβες Τούρκων μη ζήσωμε, παιδιά μ’, μαζί μου ελάτε».
Και τα φυσέκια ανάψανε κι όλοι φωτιά γενήκαν.
 
Σπορέας της Επανάστασης ο Ρήγας ο Βελεστινλής έγραψε τον επαναστατικό Θούριο ξεσηκώνοντας τους Έλληνες να πάρουν τα όπλα κατά της τυραννίας και, όπως γράφει ο Δημήτρης Καραμπερόπουλος, Πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης «Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα», ως πραγματικός επαναστάτης και ηγέτης, «τους προσέφερε το Σύνταγμα, τον τρόπο διοίκησης του νέου κράτους, της Ελληνικής Δημοκρατίας, που θα εδημιουργείτο μετά την κατάλυση της Τυραννίας» (Πρόλογος εις «Τα επαναστατικά του Ρήγα Βελεστινλή», Επιστ. Ετ. Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα, 1994, σελ. 9).
 
Στο Θούριο και από τον Όρκο των Πατριωτών επιλέγουμε την αρχή και, στη συνέχεια, μια παραίνεση του Ρήγα:
 
΄Ω Βασιλεύ του κόσμου, ορκίζομαι εις Σε,
Στην γνώμην των τυράννων να μην ελθώ ποτέ!
Μήτε να τους δουλεύσω, μήτε να πλανηθώ
Εις τα ταξίματά τους, για να παραδοθώ.
Εν όσω ζω στον κόσμον, ο μόνος μου σκοπός,
Για να τους αφανίσω, θε να ΄ναι σταθερός…
…………………………………………..
Λοιπόν, γιατί αργείτε; Τί στέκεσθε νεκροί;
Ξυπνήσατε, μην είσθε ενάντιοι κ΄ εχθροί.
Πώς οι προπάτορές μας ωρμούσαν σαν θεριά,
Για την Ελευθερίαν πηδούσαν στη φωτιά,
Έτζι κ΄ εμείς, αδέλφια, ν’ αρπάξωμεν για μια
Τ’ άρματα να βγούμεν απ’ την πικρή σκλαβιά!
  
Από τον μεγαλοφυή εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό θυμίζουμε τον ηρωισμό των Μεσολογγιτών και όσων, Ελλήνων και ξένων, που έμειναν μαζί τους ως Ελεύθεροι Πολιορκημένοι. Στο σχεδίασμα Β΄ γράφει το συγκλονιστικό:
 
«Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει, λαλεί πουλί, παίρνει σπειρί κ’ η μάννα το ζηλεύει. Τα μάτια η πείνα εμαύρισε, στα μάτια η μάννα μνέει, στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει – Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τί σ’ έχω ΄γω στο χέρι; Οπού συ μού ΄γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».
 
Και από τον Εθνικό μας Ύμνο να θυμηθούμε τους στίχους για τη διχόνοια (144-148):
 
144. Η διχόνοια που βαστάει ένα σκήπτρο η δολερή, καθενός χαμογελάει, πάρ το λέγοντας και συ.
145. Κειό το σκήπτρο, που σας δείχνει έχει αλήθεια ωραία θωριά. Μην το πιάστε, γιατί ρίχνει εισέ δάκρυα θλιβερά.
 146. Από στόμα που φθονάει, παλληκάρια, ας μην πωθή, πως το χέρι σας κτυπάει του αδελφού την κεφαλή.
147. Μην ειπούν στον στόχασμό τους τα ξένα έθνη αληθινά, εάν μισούνται ανάμεσά τους δεν τους πρέπει ελευθεριά.
148. Τέτοια αφέστενε φροντίδα, όλο το αίμα οπού χυθή για θρησκεία και για πατρίδα, όμοιαν έχει την τιμή».
           
Ο Ανδρέας Κάλβος στην τέταρτη ωδή του, την επονομαζόμενη «Εις τον Ιερόν Λόχον» γράφει για τα ενδόξως πεσόντα Ελληνόπουλα:
 
«Ω γνήσια της Ελλάδος τέκνα! Που επέσατε εις τον αγώνα ανδρείως, τάγμα εκλεκτών Ηρώων, καύχημα νέον.
Σας άρπαξεν η τύχη την νικητήριον δάφνην, και από μυρτιάν ας έπλεξε και πένθιμος κυπάρισσον στέφανον άλλον.
Αλλ΄ αν τις απεθάνη δια την πατρίδα, η μύρτος είναι φύλλον ατίμητον και καλά τα κλαδιά της κυπαρίσσου…».
 
Από τα πονήματα των ποιητών της γενιάς του 1930 επιλέγω το ποίημα του Γιώργου Σαραντάρη «Εμείς οι Έλληνες» (Από τα «Έργα» του, Εκδ. Βικελαίας Βιβλιοθήκης, Ηράκλειο, 2006, Β΄ Τόμος, σελ. 133). Το έγραψε με περισσή αγάπη προς την Πατρίδα μας:
 
Εμείς οι Έλληνες που σε χαρούμενα νησιά έχουμε τόπο
Σε άμοιρη στεγνή γη που την υγραίνει ευλάβεια στον αιώνα
Η πλούσια ανάμνηση, ο άφθονος ήλιος.
Εμείς, ίσαμε τώρα δουλοπάροικοι ξένων ξεμωραμένων εξουσιών
Που γέρασαν σα δέντρα μελαγχολικά αγνάντια στον τάφο
Και με παράξενο, με αλλόφρονα εγωισμό
Ακόμα μας κρατάνε στην αγκαλιά τους.
Πουλιά που κρυώνουμε και δε νοιαζόμαστε να στήσουμε
Σε πιο πράσινο χώρο τη φωλιά μας.
Εμείς πότε θα διαβάσουμε στην τύχη μας μια ώρα που δε σβύνει
Στα χέρια μας στα νιάτα μας μια χούφτα δύναμη και θάρρος
Που τηνε χρειάζεται και χαιρετάει ο ζωντανός κόσμος.
Η Δύση πού θα βρει καινούργιο δρόμο για τις ανθρώπινες ψυχές;
 
Κι ένα ακόμη ποίημα αγαπημένου ποιητή του 1930, του Νικηφόρου Βρεττάκου, φίλου του Γιώργου Σαραντάρη. Είναι από τη «Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη» (Εκδ. «Θεμέλιο», 5^η Έκδ. Αθήνα, 2012):
 
Ήτανε τα «Κρυφά Σχολειά» όπου μέσα τους, «χιονισμένο», «βρεγμένο» συνάζονταν όλο το Έθνος.
Και το κιτρινισμένο ράσο του παπά, το υφασμένο πριν απ’ την Άλωση, μύριζε σμύρνα από κείνη που οι μάγοι οδοιπορούντες επήγαν και φιλέψανε τον Ιησού.
Μια σταγόνα ηλίου καθισμένη απάνω σ’ ένα κερί, εθαμπόφεγγε γύρω του, πότε τα μάτια, πότε το μέτωπο, πότε τα μάγουλα των παιδιών, που καθόνταν στο μισοσκόταδο.
Κι όπως πάντοτε, όλοι τους ήταν, πάλι, παρόντες: ο Σοφοκλής, ο Αχιλλέας, ο Οδυσσέας και ο Κυναίγειρος.
Ανασκούμπωνε ο Πλάτων το ράσο και τους έδειχνε με το δάχτυλο τη φωνή τους στο συναξάριο.
Κι εκείνα την άκουγαν, καθώς εμουρμούριζαν όλα μαζί την πανάρχαιη Αλφαβήτα, που η αδρή της συρμή ήτανε το μακρύτερο ζων ύδωρ του κόσμου.
Που διασχίζοντας χιόνια και νύχτες και στίφη βαρβαρικά και λουμπάρδες, ερχόταν κατηφορίζοντας απάνω από τα λευκά μαλλιά του Ομήρου.
 
Παρουσιάστηκαν λίγα από τα ποιήματα και πονήματα που έμπνευσή τους ήταν η αγαπημένη μας Πατρίδα, η Ορθοδοξία Της και και οι ήρωές Της. Σήμερα λησμονιά και αγνωμοσύνη από μερικούς Έλληνες και από το ίδιο το κράτος, που δέχεται η ΕΘΝΙΚΗ Πινακοθήκη να καταστεί άντρο ανθρώπων που δεν σέβονται τίποτε, ούτε τον εαυτό τους.
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ιούνιος στα Θεραπειά

 
Θεραπειά 3 Ιουνίου 1821
 

Όπως συνηθίζει το κύμα, πρωί-μεσημέρι-βράδυ, θα ακουμπούσε στο ακρογιάλι εκεί που αρχίζει ο κολπίσκος, που κάποιες βάρκες θα ήταν αραγμένες και μερικά πλεούμενα θα αρμένιζαν εκείνη την ώρα σαν έγινε αυτό που έγινε.
 
Καμιά εβδομηνταριά μέτρα, ίσως και ογδόντα από την θάλασσα, στον περίβολο του Αη Γιώργη, ένας άνθρωπος με τις αποσκευές της αιωνιότητας αποθηκευμένες στα βάθη της καρδιάς του, ετοιμάζεται  για μακρινό ταξίδι. Συλλογισμοί και σκέψεις θα περνούν από το μυαλό του καθώς θα αφουγκράζεται τον γνώριμο  παφλασμό της Βοσποριανής θάλασσας που η μυρωδιά της γλυκιάς της αλμύρας θα τον ζυγώνει. Ίσως να θυμάται την Δημητσάνα, το Ναύπλιο και την Μεγάλη του Γένους Σχολή που σπούδασε, μπορεί και το χωριό του, Ζουμπάτα, στην Αχαΐα, εκεί που πρωτάνοιξε τα ματάκια του σαν ήρθε, βρέφος,  μουσαφίρης  στον κόσμο, χρόνια πριν.
 
Ίσως να αναλογίζεται  την διαφυγή του από την Τρίπολη, την άφιξη του στην Πόλη, την τοποθέτησή του στον Θρόνο της Επαρχίας Δέρκων... Ίσως, ίσως και μαζί  τους Φιλικούς του συντρόφους. Ίσως  να συλλογιέται τους πριν από αυτόν ταξιδιώτες προς τον ίδιο προορισμό και τους τρεις άλλους συναδέλφους στα γειτονικά παραθαλάσσια προάστια πιό πέρα, που θα αντιμετωπίζουν την ίδια τύχη.
 
Και γράφει ο συναξαριστής, "...η αγχόνη είχε στηθεί στην αυλή του σπιτιού του στα Θεραπειά, στην Κωνσταντινούπολη, ο Γρηγόριος προσευχήθηκε, ευλόγησε την θηλειά της αγχόνης του και την πέρασε στον τράχηλό του, έκανε το σημείο του Σταυρού και έτσι τελείωσε την επίγεια ζωή του, ο Μέγας Δέρκων Γρηγόριος...".
 
 
Θεραπειά, 3 Ιουνίου 2024
 
Η αυλή  δεν υπάρχει πιά ούτε και το σπίτι,  που όπως λέγεται χτίστηκε κάπου στα 1655-1660 και ήταν η έδρα της Μητρόπολης  Δέρκων. Έγιναν στάχτη από μανιασμένα πλήθη έναν ματωμένο  Σεπτέμβρη. Ούτε και ο Αη Γιώργης υπάρχει πλέον, πάει και αυτός  τρια χρόνια αργότερα.
 
Στην θέση τους, τσιμέντο, μπετόν και μνήμες...
 
Το κύμα της θάλασσας, όπως το έχει συνήθειο, πρωί-μεσημέρι-βράδυ,  ακουμπά το ακρογιάλι... εκεί που αρχίζει ο κολπίσκος...
 
Νίκη Beales
Buckingham, Αγγλία
Ιούνιος 2024

Βύρωνας 200

Φέτος τιμάται η επέτειος 200 χρόνων από την κοίμηση του μεγαλύτερου Φιλέλληνα, του Λόρδου Βύρωνα. Η ημέρα θανάτου του, 19 Απριλίου, καθιερώθηκε από το 2008 ως Ημέρα Φιλελληνισμού και Διεθνούς Αλληλεγγύης. Το 2024 είναι έτος αφιερωμένο στον μεγάλο Βρετανό ποιητή και Φιλέλληνα.

Στην παρούσα ανάρτηση παρουσιάζεται ένα σύντομο φιλμ (μόλις 7 λεπτών), το οποίο δημιουργήθηκε από τον Οργανισμό των Μουσείων της πόλης του Νότιγχαμ, που είναι ο τόπος καταγωγής του Βύρωνα!

Εθνομάρτυρας Κύριλλος ΣΤ΄

 
Ο Κύριλλος ΣΤ΄(κατά κόσμον Κωνσταντίνος Σερπεντζόγλου, 1769 ή 1775 - 22 Απριλίου 1821) ήταν Οικουμενικός Πατριάρχης μεταξύ των ετών 1813 και 1818.
 

Γεννήθηκε το 1769 ή το 1775 στην Αδριανούπολη από φτωχούς γονείς που κατάγονταν από την Καισάρεια. Παρακολούθησε το σχολείο στην Αδριανούπολη και ήταν ευφυής και καλός μαθητής. Τέθηκε υπό την προστασία του τοπικού Μητροπολίτη (και μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχη) Καλλίνικου, ο οποίος τον χειροτόνησε διάκονο το 1791 και τον προσέλαβε ως γραμματέα. Το 1801, όταν ο Κύριλλος εξελέγη Πατριάρχης, τον όρισε μέγα αρχιδιάκονο του Πατριαρχείου. Από τη θέση εκείνη ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αναδιοργάνωση της Πατριαρχικής Σχολής, η οποία τότε μεταφέρθηκε στο Κουρούτσεσμε. 
 
Το Σεπτέμβριο του 1803 εξελέγη Μητροπολίτης Ικονίου, θέση στην οποία παρέμεινε για επτά χρόνια. Εκεί ανέπτυξε ιδιαίτερη δραστηριότητα για την ίδρυση σχολείων, την ενίσχυση απόρων μαθητών, τη διανομή βιβλίων και τη γενικότερη καλλιέργεια των γραμμάτων. Το 1810 μετατέθηκε στη Μητρόπολη Αδριανουπόλεως. Στις 4 Μαρτίου 1813, μετά την παραίτηση του Πατριάρχη Ιερεμία Δ΄, εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης. 
 
Ήταν ένας από τους πλέον μορφωμένους πατριάρχες. Γνώριζε και την τουρκική γλώσσα στην οποία συχνά δίδασκε μέσα στην εκκλησία για τους χριστιανούς που δεν γνώριζαν την ελληνική. Συνέγραψε διάφορα βιβλία, μεταξύ των οποίων βουλγαρο-ελληνικό λεξικό που έγραψε με τη συνεργασία Βουλγάρων φίλων του. Ως Οικουμενικός Πατριάρχης, πέραν του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος που έδειξε για την ανάπτυξη της παιδείας, ίδρυσε μουσική σχολή, αναδιοργάνωσε το νοσοκομείο του Γένους και εξέδωσε πολλά βιβλία, κυρίως θρησκευτικά. Διόρθωσε τα οικονομικά του Πατριαρχείου και ξαναλειτούργησε το πατριαρχικό τυπογραφείο και τη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Εικάζεται ότι υπήρξε σύμβουλος της Φιλικής Εταιρίας. Εικάζεται επίσης ότι ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ τον ανάγκασε να παραιτηθεί, πράγμα το οποίο έγινε στις 13 Δεκεμβρίου 1818. 
 
Μετά την παραίτησή του αποσύρθηκε στην Αδριανούπολη. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση του 1821, το όνομά του συμπεριελήφθη στο διάταγμα του Σουλτάνου με το οποίο δινόταν η εντολή να εκτελεστούν περί τους 30 ιερωμένους και προύχοντες της Αδριανούπολης. Το φιρμάνι, που τον κατηγορούσε ότι είχε αναμιχθεί στην επανάσταση, στάλθηκε στον Νομάρχη Αδριανουπόλεως και μεταξύ άλλων αναφέρει: 
 
“Επειδή εξηκριβώθη ότι και ο εκ της εν Κωνσταντινουπόλει Πατριαρχείας των Ρωμαίων απολυθείς και εν Αδριανουπόλει εξορισθείς Κύριλλος, ο προκάτοχος του φονευθέντος Πατριάρχου, ενέχεται επίσης εις το κίνημα το παρασκευαζόμενον μεταξύ του Ρωμαϊκού Έθνους […] εξέδωκα μυστικώς το υψηλόν τούτο φιρμάνιον, δι’ ού διατάσσω την απαγχόνισιν του ειρημένου Κυρίλλου εντός της Αδριανουπόλεως, μετά της ήν περιβάλλεται ενδυμασίας […] άμα λάβης γνώσιν του περιεχομένου αυτού, σπεύσης και κρεμάσης αυτόν εντός της Αδριανουπόλεως με την περιβολήν του, …” 
 
Την 20 Απριλίου οι γενίτσαροι συνέλαβαν στη Μητρόπολη τον Κύριλλο και τον πρωτοσύγγελο και τους κρέμασαν από τα σιδερένια κάγκελα ενός παραθύρου του κτιρίου της Μητρόπολης. Κατά σύμπτωση το σχοινί της αγχόνης του Κυρίλλου κόπηκε και αυτός έπεσε ημιθανής στο λιθόστρωτο. Από το θέαμα κατατρόμαξε και έπεσε νεκρή μια έγκυος Τούρκισσα που έτυχε να παρευρίσκεται. Τα σώματα έμειναν κρεμασμένα τρεις ημέρες. Κατόπιν δόθηκαν σε Εβραίους οι οποίοι τα έριξαν στον ποταμό Έβρο που τότε είχε πλημμυρίσει. Το σώμα του Κυρίλλου βρέθηκε από χωρικό κοντά στο χωριό Χειμώνιο και μεταφέρθηκε κρυφά στο Πύθιο όπου ετάφη προσωρινά στο σπίτι του Έλληνα προκρίτου Χρήστου Αργυρίου. Αργότερα, όταν οι Τούρκοι έδωσαν αμνηστία για τα γεγονότα της Επανάστασης, το λείψανο του Κυρίλλου μεταφέρθηκε στην Αδριανούπολη και ετάφη. Στο Πύθιο κτίστηκε κενοτάφιο που υπάρχει μέχρι σήμερα σε αυλή σπιτιού. Σε μνήμη του απαγχονισμού, το παράθυρο όπου απαγχονίστηκε ο Κύριλλος παρέμεινε κλειστό και άνοιξε μόνο κατά την είσοδο του Ελληνικού Στρατού στην Αδριανούπολη το 1921. Τότε αναρτήθηκε εκεί αφιερωματική επιγραφή την 25 Μαρτίου 1921. 
 
Αναγνωρίστηκε ως άγιος το 1993 από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος και η μνήμη του τιμάται στις 18 Απριλίου ή μεταφέρεται την Κυριακή του Θωμά.
 
ΠΗΓΗ: ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝΣ.Σ.Ε. ΤΑΞΕΩΣ 1971

Ο Λόρδος Βύρωνας και ο γουοκισμός

 
Στις 19 Απριλίου συμπληρώνονται διακόσια χρόνια από τον θάνατο του Λόρδου Βύρωνα. Οι περισσότεροι Έλληνες εκτίμησαν την μεγάλη οικονομική συνεισφορά του στην Επανάσταση,  τη συμμετοχή του στην άμυνα του Μεσολογγίου, τη θυσία και της ίδιας της ζωής του, τη συνεισφορά του στο φιλελληνικό κίνημα και  της θέσης του εναντίον του εγκλήματος του λόρδου Έλγιν στο ναό του Παρθενώνα. Μία συνοικία προσφύγων στην Αθήνα πήρε το όνομά του και ανδριάντας του στήθηκε σε κεντρικό σημείο της Αθήνας. 
 

Τα αισθήματα των Ελλήνων άμεσα, επί του νεκρού Λόρδου Βύρωνα, εξέφρασε κατά τον επικήδειο λόγο του ο Σπυρίδων Τρικούπης στις 11/23 Απριλίου 1824. Είπε μεταξύ άλλων: «…Πώς ήτον δυνατόν να μη συντριβή η καρδία όλων; Να μη καταπικρανθούν όλων τα χείλη; Ευρέθηκεν άλλην φοράν το μέρος τούτο της Ελλάδος εις περισσότερην χρείαν και ανάγκην παρά εις την εποχήν, εις την οποίαν ο πολυθρήνητος Μυλόρδ Μπάϊρον απέρασε με κίνδυνον και αυτής της ζωής του εις το Μισολόγγι; Και τότε και εις όσον καιρόν συνέζησε μαζί μας δεν εθεράπευσε το πλουσιοπάροχόν του χέρι ταις δεινοτάταις χρείαις μας, χρείαις οπού η πτωχεία μας ταις άφηνεν αδιόρθωταις; Πόσα άλλα καλά, πολύ ακόμη μεγαλύτερα, ελπίζαμεν από αυτόν τον άνδρα; Και σήμερον αλλοίμονον! Σήμερον ο πικρός τάφος καταπίνει και αυτόν και ταις ελπίδαις μας».  
 
Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός, το 1825, έγραψε εξ εκατόν εξήντα πέντε στροφών λυρικό ποίημα στη μνήμη του Λόρδου Μπάιρον. Οι τρεις πρώτες στροφές είναι:
 
Λευθεριά για λίγο πάψε
Να κτυπάς με το σπαθί
Τώρα σίμωσε και κλάψε
Εις του Μπάιρον το κορμί.
 
Και κατόπι ας ακολουθούνε
Όσοι επράξανε λαμπρά.
Αποπάνου του ας χτυπούνε
Μόνον στήθια ηρωικά.
 
Πρώτοι ας έλθουν οι Σουλιώτες
Και απ’ το λείψανο αυτό
Ας μακραίνουν οι προδότες
Και από τα λόγια οπού θα πω.
           
Από την πλευρά του ο λόγιος κληρικός Αμβρόσιος Φραντζής (1778-1851) στην «Επιτομή της ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος», που έγραψε και εξεδόθη το 1839, σημειώνει:
 
«Μεταξύ των εις την Ελλάδα ελθόντων διακρίνεται ο αείμνηστος μέγας εκείνος ανήρ ο Λορδ Μπάϊρων Άγγλος, όστις πληροφορηθείς την έναρξιν της Ελληνικής αποστασίας έσπευσε να συντρέξη πρόθυμος παρά πάντα άλλον ομογενή του και σωματικώς και χρηματικώς. Μαχόμενος δε υπέρ των Ελλήνων… τελεύτησε, θύμα γεγονώς υπέρ της Ελλάδος και εγκαταλιπών το όνομα αυτού αθάνατον και ανεξάλειπτον από τας Ελληνικάς ιστορίας».
 
Τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του Λόρδου Βύρωνα, εορτάσθηκαν με ιδιαίτερη επισημότητα και με τη συμμετοχή του λαού. Ο κεντρικός εορτασμός έγινε στις 19 Απριλίου 1924 στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών και παρέστησαν  ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Παύλος Κουντουριώτης, ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος (Παπαδόπουλος), άλλοι κληρικοί, υπουργοί, το διπλωματικό σώμα και εκπρόσωποι της οικογενείας του τιμωμένου φιλέλληνος.
 
Κατά τον εορτασμό ο Κωστής Παλαμάς απήγγειλε δική του «Ωδή προς τον Βύρωνα». Η Ωδή τελειώνει με την στροφή:
 
Εκατό χρόνια πέρασαν. Δεν πέρασες. Και ζης
Με των αϊτών το πέταγμα και των άγριων κρίνων
Την ευωδιά, στο λυρισμό, στη σκέψη, στης ψυχής
Τα πάθη και στη δόξα των Ελλήνων.
 
Τον πανηγυρικό της ημέρας εξεφώνησε ο καθηγητής Πανεπιστημίου Σίμος Μενάρδος, ο οποίος με μία φράση χαρακτήρισε τον Βύρωνα: «Ήταν εντός μεν της Ελλάδος ο λαοφιλέστατος, εκτός δε αυτής ο γνωστότατος των Φιλελλήνων». Ο σύνδεσμος του Άγγλου ποιητή με την Ελλάδα ξεκίνησε στα 22 του χρόνια, το 1810, όταν μετά την αποφοίτησή του από το Κέμπριτζ την επισκέφθηκε. Την αγάπησε όπως ήταν, όχι μόνο για τα αρχαία της. Και το, κατά τον Μενάρδο, παραδοξότερο για τον Μπάϊρον ήταν πως εν μέσω των ενθουσιωδών διδασκάλων και πατριωτών της τουρκοκρατίας μυήθηκε, αυτός, ο Λόρδος, στις επαναστατικές εκείνες αρχές, ένεκα των οποίων απεκλήθη «καρμπονάρος». Αυτοί οι δάσκαλοι δίδασκαν τους μαθητές τους ποιοι ήσαν, ποια η ιστορία τους και τους έβαζαν να ψάλλουν το Δεύτε παίδες των Ελλήνων του Ρήγα. Γι’ αυτό και ενώ ο Βύρωνας έβλεπε τα ελαττώματά μας, μας δικαιολογούσε και μας υπερασπιζόταν έναντι των αλαζόνων συμπατριωτών του και των άλλων αξιωματούχων της Ευρώπης. Σημειώνεται ότι ο Μπάϊρον στο ποίημά του «Η κατάρα της Αθηνάς»  χαρακτηρίζει τον Έλγκιν «βαρβαρότερο του Αλαρίχου», έκαμε δε μεγάλο αγώνα για να κάνει τους Έλληνες να μονοιάσουν και να αποφευχθεί ο εμφύλιος.
 
Στη ζωή του έπραξε πολλά όχι σωστά. Στα τελευταία του το παραδέχθηκε ο ίδιος. Η ζύμωσή του με την ελευθερία των Ελλήνων τον είχε αλλάξει. Ο Αντρέ Μωρουά στο βιβλίο του «Λόρδος Βύρων - Μυθιστορηματική Βιογραφία» (Μορφωτική Εταιρεία, Αθήναι, 1955, Τόμος Β΄, σελ. 173) έγραψε πως ο Βύρων είπε στον γιατρό του Μίλλινγκεν: «Λίγοι άνθρωποι έζησαν τόσο όσο εγώ. Είμαι, κυριολεκτικά, ένας νεαρός γέρος. Πριν καλά - καλά γίνω άνδρας είχα φτάσει στο κατακόρυφο της δόξας. Γνώρισα την ηδονή σε όλες τις μορφές που μας παρουσιάζεται. Ταξίδεψα, χόρτασα την περιέργειά μου, διέλυσα κάθε χίμαιρα… Άμποτε να δώσει ο Θεός νάρθει η ημέρα όπου ορμώντας με το σπαθί στο χέρι σε κάποιο τούρκικο απόσπασμα, θα βρω έναν θάνατο γρήγορο και ανώδυνο».
 
Ο Ιταλός νεαρός κόμης Πιέτρο Γκάμπα (1801-1828), υπασπιστής και γραμματέας του Βύρωνα, ήταν συνέχεια κοντά του, έως τον θάνατό του και έγραψε ότι πριν πεθάνει του είπε: «Έδωσα στην Ελλάδα τον χρόνο μου, την περιουσία μου, την υγεία μου και τώρα Της δίνω τη ζωή μου - τί θα μπορούσα περισσότερο να Της δώσω;» Ο Βύρωνας είχε ορίσει τον Γκάμπα αντισυνταγματάρχη στο στρατιωτικό σώμα, το οποίο ο ίδιος χρηματοδοτούσε. Μετά τον θάνατο του Βύρωνα ο Γκάμπα συνόδευσε τη σορό του στην Αγγλία. Εκείνος επέστρεψε στην επαναστατημένη Ελλάδα, όπου αρρώστησε και απεβίωσε στην ηλικία των 27 ετών.
 
Ο Μωρουά, στο τέλος του βιβλίου του για τον Βύρωνα, σημειώνει ως συμπέρασμα: «Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι αν ο Βύρων δεν ενίσχυε την ελληνική υπόθεση με το όνομά του και με τον θάνατό του, η αγγλική κοινή γνώμη, αναμφισβήτητα δεν θα είχε υποστηρίξει τον Κάνινγκ. Στο Μεσολόγγι, που αποτελεί σήμερα μια μικρή πόλη υγιεινή και ευτυχισμένη, οι Έλληνες έχουν φτιάξει τον Κήπο των Ηρώων. Μέσα σε αυτόν, μια στήλη φέρει το όνομα του Βύρωνος, μαζί με του Μάρκου Μπότσαρη, του Καψάλη και του Τζαβέλλα. Οι ψαράδες… δεν ξέρουν πως ήταν ποιητής, μα αν κανείς τους ρωτήσει γι’ αυτόν απαντούν: «Ήταν ένας γενναίος άνδρας που ήρθε να πεθάνει για την Ελλάδα, επειδή αγαπούσε την ελευθερία» (Σελ. 196).
 
Αυτός ο «πρώτος των φιλελλήνων» είναι στόχος ποικίλων ιδεολογιών, αλλά και εκκλησιαστικών παραγόντων. Φανατικοί εναντίον του είναι οι οπαδοί του «γουοκισμού», του νέου ολοκληρωτισμού. Πρόκειται για «προοδευτικούς», στην ιδεολογία αριστερούς που δεν θέλουν να δεχθούν ότι «ένας πλούσιος αριστοκράτης της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας» θα μπορούσε να αγαπήσει την ελευθερία των Ελλήνων και να πεθάνει γι’ αυτήν. Ως αναθεωρητές της Ιστορίας αυθαίρετα παρουσιάζουν τον ποιητή ως «πράχτορα του ιμπεριαλιστικού κατεστημένου της Αγγλίας, που εκμεταλλεύτηκε δόλια την καλοπιστία των Ελλήνων». (Βλ. σχ. Πρόλογο Μάριου Βύρωνος Ραΐζη εις βιβλίο «Λόρδου Μπάιρον “Επιστολές από την Ελλάδα 1809-1811 και 1823-1824”, Εκδ. «Ιδεογράμμα», Αθήνα, 1996, σελ. 34»).   
 
Επίσης ορισμένοι εκκλησιαστικοί παράγοντες συγκαταλέγονται στους αντιβυρωνιστές, λόγω της άστατης και ηδονιστικής ζωής του. Οι συγκεκριμένοι απομειώνουν την προσφορά του στην ελληνική υπόθεση και χρησιμοποιούν όχι τα ιστορικά στοιχεία και τις μαρτυρίες εκκλησιαστικών παραγόντων της εποχής εκείνης, ούτε ακόμη αυτές του 1924, αλλά τις απόψεις σύγχρονων  αριστερής ιδεολογίας ιστοριοδιφών, αναθεωρητών της Ιστορίας...
 
Το τελευταίο και ίσως το σημαντικότερο. Δεν μου έχει υποπέσει στην αντίληψη κάποιος σημαντικός εορτασμός για τα διακόσια χρόνια από τον θάνατο του Βύρωνα από μεριάς Πολιτείας, Εκκλησίας, Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Πατριωτικών Σωματείων, Λογοτεχνικών Εταιρειών. Λέτε να καταντήσαμε επιλήσμονες και αγνώμονες; Λέτε ομαδικώς και ανεπαισθήτως να προσχωρήσαμε στον γουοκισμό, τουλάχιστον στην περίπτωση της εθνικής μνήμης;…
 
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου