Οι Καταβασίες του Σταυρού

 
Σήμερα είναι του Σταυρού.
 

Από μικρός ονειρευόμουν τη σημερινή Πατριαρχική Θεία Λειτουργία, όπως την περιέγραφαν τα σχολικά μας βιβλία εκείνης της εποχής. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη θα φορούσε μία από τις τέσσερις επίσημες, χρυσοποίκιλτες στολές του και θα λειτουργούσε μαζί με τη Σύνοδο.
 
Σήμερα εκείνες τις στολές τις βλέπουμε μόνο σε φωτογραφίες, ως μουσειακά πλέον κειμήλια, ενώ τον Πατριάρχη, που μπορούμε συχνά να παρακολουθούμε στο διαδίκτυο, τον βλέπουμε να λειτουργεί με καινούργιες αρχιερατικές στολές.
 
Στις αναμνήσεις των πιστών η εορτή του Σταυρού ήταν δεμένη με τη μυρωδιά του βασιλικού και την τελετή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Μαζί με την κατάνυξη δεν έλειπαν και τα παράπονα των βαθιά θρησκευόμενων ενοριτών, γιατί η τελετή δεν είχε γίνει όπως ακριβώς γινόταν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους: στην Πόλη, στη Σμύρνη ή στα νησιά.
 
Ποτέ δεν ομονοούσαν όλοι. Άλλος θυμόταν διαφορετικό τυπικό, άλλος διαφορετικό μέλος και άλλος διαφορετική τάξη. Έκαναν παρατηρήσεις στους επιτρόπους και στους παπάδες. Όσα χρόνια θυμάμαι τον ιερέα πατέρα μου, καμιά χρονιά δεν είχε κατορθώσει να βρει το δίκιο του. Πάντοτε του έμενε στο τέλος κάποια πικρία.
 
Για εμάς όμως, τα αγιάτρευτα παπαδοπαίδια, οι Καταβασίες του Σταυρού ήταν άλλος νταλκάς.
 
Ακόμη και σήμερα, έπειτα από τόσα χρόνια, μας μυρίζουν λιβάνι, λάδι και εκείνο το μικρό σαπουνάκι σε σχήμα μωρού, με το οποίο έπλεναν τα χέρια τους ο παπάς και ο νονός ή η νονά μετά τη βάπτιση.
 
Στις φτωχικές γειτονιές της Αθήνας όπου γεννήθηκα -και όπου βρίσκονταν οι ενορίες του πατέρα μου- κάθε Κυριακή είχαμε πολλές βαπτίσεις. Το «Σταυρόν χαράξας Μωσής» έπρεπε να το ψάλουμε αμέτρητες φορές.
 
Ο επί χρήμασι ψάλτης ένιωθε κάποτε τη φωνή του να βραχνιάζει. Άφηνε τότε εμάς, τους μικρούς εθελοντές, να χορτάσουμε από τα ψαλτικά ψιχία, τα πίπτοντα από της τραπέζης του.
 
Μικρόφωνα και μεγάφωνα δεν υπήρχαν στις ημιτελείς εκείνες εκκλησίες. Έπρεπε κι εμείς να συνεχίσουμε με στεντόρεια φωνή, για να ακουστεί το μέλος σε ολόκληρο τον ναό. Όσοι όμως περνούσαμε τότε τη μεταφώνηση, φτάναμε κάποτε μέχρι δακρύων από την προσπάθεια.
 
Τόσο βαθιά χαράχθηκαν μέσα μου αυτές οι Καταβασίες, ώστε έγιναν δεύτερη φύση μου. Και όταν αργότερα μεγάλωσα, σπούδασα και έγινα χειρουργός, δεν έπαψα ποτέ να τις ψιθυρίζω: άλλοτε για να γαληνεύσω και να χαλαρώσω· άλλοτε -και ίσως τις περισσότερες φορές- σαν μια μυστική, παιδική προσευχή.
 
Δρ. Σπύρος Αντύπας
Παιδοχειρουργός