MARINELLA

 
What do the late Queen Mother, Sir Cliff Richard and Dame Judi Dench have in common? In Britain, they have acquired the status ‘National Treasure’. This honorary title exists only on the public’s heart and is given to those well-known public figures who are not merely famous, but who have been ‘loved’ by the nation over many years. They represent something truly ‘British’, they ‘belong’ to us, the country would not be quite the same without them.
 

If such a category exists in the hearts of Greeks, then Marinella would be a candidate to be viewed as a ‘National Treasure’. She has recently died; on 28 March at the age of 87 after suffering a stroke on stage at the Odeon of Herodes Atticus 18 months ago.
 
For me, a British philhellene, Marinella meant something quite specific and it is somehow fitting that she has died just a few days before Cyprus National Day on 1 April. Ever since I first heard it, I listen on that day to Marinella singing ‘Voices of the Heroes’:
 
(50) Fones Iroon - YouTube
 
Her passionate interpretation of the verses of the Cypriot poet Klairi Angelidou lasts two and a half minutes – you may need to lower the volume:
 
Άνοιξα την πόρτα κι ήρθε ο ξανθόμαλλος Πέτρος
με τη σημαία και την ρομφαία,
μετρώντας βήματα ζωής και θανάτου.
Κι ήρθε της Γιαλούσας ο Παρασκευάς
κρατώντας στα χέρια την οργή και την οδύνη,
κουβαλώντας τα μυρσίνια της Ανάστασης.
Και παραπέρα ο Κυριάκος
να κρατάει βιβλία σοφίας και να ρωτά «Γιατί;»
κι ούτε που μπόρεσε κανείς από τότε να αποκριθεί.
Μονάχα ο Άγιος Γρηγόρης
φώναξε απ’ τα βουνά της Παναγιάς
«Γρηγορείτε… Ήρθε η ώρα…
Κανείς να μην μείνει πίσω…
Γρηγορείτε… Το Φως απ’ τ’ Αγιοκέρι θα σβήσει
κι αλίμονο στη γη μας,
θα ’ρθει η ανομβρία να κάψει τα σπαρτά της Λευτεριάς
κι ο αγνοούμενος δε θα ’χει σταρένιο ψωμί
κι η μαυροφόρα η Παναγιά δε θα ’χει λάδι στο καντήλι.
Γρηγορείτε… Μάρκο, Λένα, Μούσκο,
του Λιουπετριού αδέλφια,
παιδιά της Ροδαυγής.
Γρηγορείτε Μάνες της Καρπασίας,
Άννα Κυπριανού, Φλωρεντία των Καρύων,
Ελένης της απαντοχής, Μάνα του Καραολή,
ο Άγιος Πρωτόκλειτος σας περιμένει…»
Είπε και χάθηκε το παλληκάρι
και δέρνουν μας οι άνεμοι
και δέρνουν μας οι μπόρες
κι ολονυχτίς μας κουβαλούν τα ξένα καράβια αλυσίδες,
χωρίς αιδώ, χωρίς περίσκεψη.
Αχ, το αίμα έγινε ποτάμι
κι οι αγχόνες στήθηκαν ξανά.
Αγία Γιαλούσα, Αγία Αμμόχωστος
κι εσύ της Λύσης Παναγιάς
αρχίστε της ελπίδας ύμνο τον Χερουβικό.
Πολύ πονέσανε, πολύ τα κορμιά
με τις καταιγίδες της εκδίκησης.
Ο Άγιος Γρηγόρης Αυξεντίου
δέεται και καρτερεί
κι η μάνα του η Παναγιά
κοιτάζει δακρυσμένη τον αντιφωνητή του Νόστου.
 
Κι αυτοί,
όλη τη Δόξα πήραν!
 
Although these words commemorate the struggle of Cyprus for its freedom, Marinella was thoroughly Greek. She was born in Thessaloniki in May 1938 to parents who were refugees from the Pontos. Her family were poor and the family suffered great hardship particularly during the war.
 
At 17 she joined a company of travelling actors; one night the singer fell ill and she took over the role. Soon she was singing in night clubs. The following year, Kyriaki “Kiki” Papadopoulou adopted the name Marinella and met Stelios Kazantzides. They have been described as the greatest male-female duet in the history of Greek popular music. They married in 1964 but divorced two years later.
 
Marinella released 66 studio albums, sang songs by all leading composers, represented Greece in the Eurovision Song Contest and sang at the closing ceremony of the 2004 Olympic Games. But people remember what she didn’t do, almost as much as her many achievements: she refused to sing at the wedding of Aristotle Onassis and Jackie Kennedy because it fell on her day off!
 
Yes, a National Treasure.
 
Richard Devereux