Ορθοδοξία στη Μεγ. Βρετανία

Τα τελευταία χρόνια έχουμε ασχοληθεί μέσα από τις σελίδες αυτού του περιοδικού με όλες τις αυτοκέφαλες και αυτόνομες Εκκλησίες της Ορθοδοξίας. Ας ρίξουμε τώρα μια ματιά στη θέση της Ορθοδοξίας στις δυτικές χώρες, έτσι όπως παρουσιάζεται πρακτικά σήμερα. Κι ας ξεκινήσουμε με τη Μεγ. Βρετανία.

Υπάρχουν ίσως 200.000 Ορθόδοξοι στη Βρετανία σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι είμαστε μια μικρή μειονότητα, που ομοιάζουμε αριθμητικά αλλά και σε άλλα ζητήματα στους Ρ/Καθολικούς, και συγκεκριμένα στη θέση που είχαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Από τότε οι Καθολικοί έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα, έχουν ανοικοδομήσει εκκλησίες και μοναστήρια, επανασύστησαν την ιεραρχία τους και είναι σήμερα το μεγαλύτερο σώμα θρησκευόμενων χριστιανών στη Βρετανία. Αλλά βέβαια έχουν το πλεονέκτημα του ότι μπορούν να ισχυρίζονται, χωρίς να τους αντιλέγει κανείς, πως η Αγγλία ανήκε προηγουμένως στο Πατριαρχείο της Ρώμης, και πως οι Ακολουθίες που προσφέρουν στη λατρεία τους (ιδιαίτερα μετά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού) είναι τέτοιες που οι άνθρωποι της Δύσης μπορούν εύκολα να παρακολουθήσουν και να εκτιμήσουν. Πράγματι ο Ρ/Καθολικισμός έχει πια εγκλιματισθεί και δεν μπορεί να θεωρείται ως ένα ξένο σώμα, όπως συνέβαινε κάποια εποχή.

Αυτό δεν συμβαίνει με την Ορθοδοξία. Είναι αλήθεια πως η εξωτερική της όψη θεωρείται από τους περισσότερους Άγγλους ως πολύ ξένη προς αυτούς. Αυτή την εποχή υπάρχουν επτά επίσκοποι, που όλοι διαμένουν στο Λονδίνο, από τους οποίους οι τρεις είναι Έλληνες, οι δύο Ρώσοι, ένας Σέρβος και ένας Πολωνός. Υπάρχουν μερικές ελληνικές εκκλησίες στο Λονδίνο (περίπου 20), κι άλλοι Ρώσικοι, Πολωνικοί, Σέρβικοι, Ουκρανικοί και Λετονικοί χώροι λατρείας, διάσπαρτοι σ’ όλο το Λονδίνο. Υπάρχουν τέσσερεις μικροί μοναστικοί οίκοι, ένας στο Λονδίνο, ένας στο Έσσεξ, ένας στο Buckinghamshire και ένας στο Devon. Επιπρόσθετα υπάρχουν εκκλησίες σε περίπου όλες τις μεγάλες πόλεις της Αγγλίας, παράλληλα με μικρές ομάδες Ορθοδόξων που εξυπηρετούνται λατρευτικά από επισκέπτες Ιερείς. Δεν υπάρχει Σεμινάριο, κι έτσι εκείνοι που επιθυμούν να χειροτονηθούν είτε προετοιμάζονται με σειρά μαθημάτων δι’ αλληλογραφίας, που αποστέλλεται από την Ακαδημία του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι, ή από του Αγίου Βλαδιμήρου στη Νέα Υόρκη, ή από την Ελλάδα ή την Σερβία, είτε χειροτονούνται χωρίς καμμία συγκεκριμένη εκπαίδευση.

Δεν υπάρχει εκκλησία όπου οι Ακολουθίες να τελούνται αποκλειστικά στην αγγλική, κι ούτε πειράματα γίνονται στη Βρετανία με χρήση Δυτικού Τυπικού, αν και ήταν στο Λονδίνο όπου ο Overbeck συνέλαβε αυτό τον τύπο παρουσίασης της Πίστεως. Πάντως, όλα σχεδόν τα Ορθόδοξα κέντρα, ανεξάρτητα από την εθνική τους καταγωγή, έχουν ένα μικρό αριθμό Βρετανών που έγιναν μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο αριθμός αυτός αυξάνεται με σταθερούς ρυθμούς. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αυξανόμενη δογματική αστάθεια των Δυτικών Εκκλησιών. Θα μπορούσαν μάλιστα να υπάρχουν περισσότεροι τέτοιοι προσήλυτοι, εάν η Ορθοδοξία παρουσίαζε ένα λιγότερο διηρημένο πρόσωπο. Κι εδώ ερχόμαστε στο μεγάλο μας μειονέκτημα. Δεν υπάρχει Ομολογία που να μιλάει για συλλογικότητα (sobornost, togetherness) περισσότερο από την Ορθοδοξία. Όμως στην πράξη το δείχνει πολύ λίγο. Η μόνη περίπτωση που οι Ορθόδοξοι μπορούν να βρίσκονται συναγμένοι μαζί, είναι όταν παρίστανται σε μια Οικουμενική συνάντηση, την οποία έχουν οργανώσει η Ρωμαϊκή ή η Αγγλικανική Εκκλησία! Φαίνεται πως υπάρχει όσο το δυνατόν λιγότερη συνεργασία ανάμεσα στους επτά ιεράρχες, και η σε μεγάλο βαθμό αντίδραση κατά του Οικουμενισμού σημαίνει και την περαιτέρω παραμέληση της όποιας καθαρά Ορθόδοξης δραστηριότητας.

Σε μια πρόσφατη δήλωσή του ο Αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας γράφει: «Υπάρχουμε και αποτελούμε το Ανατολικό τμήμα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας». Στη συνέχεια αποδεικνύει ότι οι Δυτικές Εκκλησίες μπορούν να ισχυρίζονται πως είναι το Δυτικό τμήμα. Μπορεί κάποιος να απορεί πως Θεολόγοι στην Ελλάδα και αλλού μένουν κατάπληκτοι με την ευρύτητα οράματος που παρακάμπτει όλες τις θεολογικές δυσκολίες του παρελθόντος, χωρίς καμμία απόπειρα για σοβαρή λύση των πραγματικών προβλημάτων που παρουσιάζουν; Αυτό βέβαια θα ευχαριστεί εκείνους που επιδιώκουν πάση θυσία την ενότητα, αλλά δεν μπορεί να ικανοποιεί εκείνους που επιζητούν την ενότητα εν αληθεία. Και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι σοβαροί ερευνητές για την ενότητα εν αληθεία, όχι μόνο στην Ορθοδοξία αλλά επίσης και στις μεγάλες Δυτικές Ομολογίες, οι οποίες πραγματικά δίνουν τη μάχη για διαφύλαξη των αιωνίων αληθειών, και προσβλέπουν στην Ανατολική Εκκλησία να παραμείνει σταθερή και αμετακίνητη αυτή την ώρα της σοβαρής κρίσης.

Πολλά περισσότερα θα μπορούσαν να αναφερθούν, αλλά ας ολοκληρώσουμε αυτό το κείμενο με μερικές φράσεις που έχουν ληφθεί από ένα άρθρο του Δρα Philip Sherrard, του Βασιλικού Κολεγίου Λονδίνου, ο οποίος είναι προσήλυτος στην Ορθοδοξία. Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στους «Times» στις 13 Μαρτίου 1971:

«Ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα στην ιστορία της σύγχρονης Χριστιανοσύνης είναι αναμφίβολα η συνάντηση και η αλληλεπίδραση της Ορθόδοξης και της Δυτικο-χριστιανικής Παράδοσης. Για πρώτη φορά μετά από αιώνες η Ορθοδοξία αποτελεί μια ζωντανή παρουσία στη Δύση, λειτουργικά και πνευματικά, ενώ τα σπουδαία δογματικά ρεύματά της εισέρχονται και ενσωματώνονται στη Δυτική Παράδοση, και μ’ ένα αδιόρατο τρόπο την επαναγονιμοποιούν εκ των έσω».

+ Αρχιμ. Βαρνάβας Burton
Orthodox Leaflet, Απρίλιος 1971, No. 48, σσ. 3-5
Μετάφραση: Πρωτοπρ. Αναστάσιος Δ. Σαλαπάτας

ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΦΑΝΕΝΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΗ ΤΥΠΟ

Ἡ ἐπανεύρεση τῶν ἱερῶν λειψάνων τῶν Ὁμολογητῶν ἁγίων τῆς Κεφαλονιᾶς Γρηγορίου, Θεοδώρου καί Λέοντος, καθώς καί ἡ παράδοση ἑνός μέρους τους στή Μητρόπολη Κεφαλληνίας, προσέλκυσαν τόν Φεβρουάριο τοῦ 2009 τό ἐνδιαφέρον ὄχι μόνο τοῦ ἑλληνικοῦ Τύπου, ἀλλά καί τῶν διεθνῶν Μ.Μ.Ε. Σήμερα, τρία χρόνια μετά, σέ μιά περίοδο πού οἱ εἰδήσεις ἀπό τήν Ἑλλάδα μεταδίδονται σέ φόντο γκρίζο καί προοπτικές ἀπελπισίας, ἡ περιήγηγη στή διεθνῆ (κυρίως ἠλεκτρονική) εἰδησεογραφία ἐκείνων τῶν ἡμερῶν, προβάλλει σάν ἕνας ἀναβαπτισμός σέ καλές ἀναμνήσεις.

Τό ἔναυσμα τῶν ἀναφορῶν ἔδωσε τό παγκόσμιας ἐμβέλειας Agence France-Presse (AFP). Τό Γαλλικό Πρακτορεῖο Εἰδήσεων σέ ἀνταπόκριση τοῦ δημοσιογράφου Jean Kinzel ἀπό τήν Ἀθήνα στίς 10 Φεβρουαρίου 2009, μεταδίδει ἐκτενῶς τήν εἴδηση κάτω ἀπό τόν τίτλο «Grèce: Venise rend les reliques de trois saints grecs de Céphalonie» (Ἑλλάδα: Ἡ Βενετία δίνει τά λείψανα τῶν τριῶν Ἑλλήνων ἁγίων ἀπό τήν Κεφαλονιά). Oἱ παρεχόμενες πληροφορίες, ἄν καί δέν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς, ἀποδίδουν εὔστοχα τό γεγονός. Ἡ ἀνταπόκριση ὑπῆρξε ἡ δεξαμενή δεδομένων, γιά τίς ἀναδημοσιεύσεις δεκάδων ἰστοτόπων. Αὐθημερόν ἀναδημοσιεύεται αὐτούσια ἀπό τόν εἰδησεογραφικό Ὀργανισμό «Le Forum Catholique» μέ τίτλο Ἡ Βενετία δίνει τά λείψανα τριῶν Ἑλλήνων ἁγίων ἀλλά καί στήν ἰστοσελίδα τῆς Orthodoxie Russe Occident (Ρωσσική Ὀρθόδοξη Παράδοση στή Δυτική Εὐρώπη), ἐνῶ στό Δελτίο γιά τή ζωή τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας Servise Orthodoxe de Presse (SOP), τό κείμενο παραλάσσεται ἐλαφρῶς καί ἀναρτᾶται μέ κεφαλίδα Ἡ Ἀρχιεπισκοπή τῆς Βενετίας δίνει στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδας λείψανα τριῶν Ἁγίων ἀπό τό Ἰόνιο νησί τῆς Κεφαλονιᾶς.

Σέ ἰστοσελίδες εὐρύτατης ἀναγνωσιμότητας τῆς Βραζιλίας, ὅπως τοῦ μεγάλου ἐκδοτικοῦ Ὀργανισμοῦ Group Abril, τοῦ ἠλεκτρονικοῦ περιοδικοῦ Veja καί τοῦ εἰδησεογραφικοῦ Ultimo Segundo, ἐμφανίζεται ἡ ἀνταπόκριση μεταφρασμένη στά πορτογαλικά Ἡ Βενετία ἐπιστρέφει λείψανα τῶν τριῶν Ἑλλήνων ἁγίων ἀπό τό νησί τῆς Κεφαλονιᾶς. Στήν ἐπίσημη ἰστοσελίδα τῆς Ἱερᾶς Ὀρθοδόξου Μητροπόλεως Μπουένος Ἄιρες, ἡ εἴδηση ἀναδημοσιεύεται τόσο στά πορτογαλικά ὅσο καί στά ἰσπανικά. Στά ἰσπανικά ἐπίσης καί κάτω ἀπό τόν τίτλο Ἐπιστροφή κλεμμένων λειψάνων στήν Κεφαλονιά ἀπό τούς Βενετούς, ἀναπαράγεται στό ἰστολόγιο τῆς ὀρθόδοξης Ἐνορίας de la Santa Protección de la Madre de Dios στήν Ἰσπανία.

Στήν Ἀνατολική Εὐρώπη, ἡ διαδικτυακή Πύλη «Двери на Православието» (Πύλες τῆς Ὀρθοδοξίας) ἀναδημοσιεύει ἀπό τό Βουλγαρικό Πρακτορεῖο Εἰδήσεων (Българска Телеграфна Агенция - ΒΤΑ) τήν εἴδηση, κάτω ἀπό τόν τίτλο Ἡ Βενετία ἐπιστρέφει στήν Ἑλλάδα λείψανα τριῶν πρωτοχριστιανικῶν ἁγίων. Στή γειτονική Ρουμανία ἀναδημοσιεύεται ἡ ἀνάρτηση τοῦ AFP ἀπό τόν δημοσιογραφικό Ὀργανισμό Lacasuri Ortodoxe (Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες) καί ἀπό τήν ἰστοσελίδα τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἄλμπας Ἰουλίας, ὅπου ἡ εἴδηση τιτλοφορεῖται Τρία ἱερά Λείψανα παραδόθηκαν ἀπό τήν Ἰταλία στήν Ἑλληνική Ἐκκλησία.

Ἕνα ἀπό τά μεγαλύτερα εἰδησεογραφικά Πρακτορεῖα τοῦ κόσμου, τό ρωσικό Информационное Телеграфное Aгентство России -ΤASS (τό γνωστό ITAR-TASS), ἀναπαράγει μέ ὁρισμένες προσθαφαιρέσεις τήν ἀνταπόκριση τοῦ Γαλλικοῦ Πρακτορείου, τήν ὁποία ἀναδημοσιεύει ἄμεσα ἡ ἐπίσημη ἰστοσελίδα τοῦ Πατριαρχείου τῆς Μόσχας, κάτω ἀπό τόν τίτλο Ἀπό τή Βενετσιάνικη Ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Ζαχαρία, σέ Ἑλληνικό μοναστήρι στό νησί τῆς Κεφαλονιᾶς, ἔδωσαν τά ἀγνοούμενα ἀπό τόν 14ο αἰώνα λείψανα τριῶν ἁγίων. Ἀκολουθοῦν ἀλλεπάλληλες ἀναρτήσεις σέ ἰστοτόπους τῆς ρωσικῆς ἐπικράτειας, ἐκ τῶν ὁποίων σταχυολογοῦμε τή διαδικτυακή Ὀρθόδοξη θεολογική Πύλη Βogoslov (Θεολόγος), τήν διαδικτυακή Πύλη Sedmitza (Ἑβδομάδα) τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ἐπιστημονικοῦ Κέντρου τῆς Ρωσικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας «Ὀρθόδοξη Ἐγκυκλοπαίδεια», τήν Ἀνοικτή Ὀρθόδοξη Ἐγκυκλοπαίδεια Drevo (Δένδρο) καί τό Regions.Ru, ἕνα ἀπό τά παλαιότερα Πρακτορεῖα Εἰδήσεων τοῦ διαδικτύου στή Ρωσία, πού τιτλοφορεῖ τήν δημοσίευση Λείψανα ἀγνοούμενα ἀπό τόν 14ο αἰώνα δίνει στήν Ἑλλάδα ἡ Βενετία.

Στήν ἔκδοση τῆς 12ης Φεβρουαρίου 2009, ἡ Ἐφημερίδα «L’ Osservatore Romano», τό ἐπίσημο δημοσιογραφικό Ὄργανο τοῦ Βατικανοῦ, δημοσιεύει τήν εἴδηση στή σελίδα 7, κάτω ἀπό τόν τίτλο Ἡ Βενετία ἐπιστρέφει τά λείψανα τριῶν ἁγίων στούς Ὀρθοδόξους. Ἡ εἴδηση πλέον ἀναμεταδίδεται σέ πάμπολλες ἰστοσελίδες τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ἠλεκτρονικῆς δημοσιογραφίας. Ἀπαντᾶται σέ ρωσικές, ὅπως αὐτές τοῦ Πρακτορείου ἐκκλησιαστικῶν εἰδήσεων τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ ΑGNUZ Ἡ Βενετία ἐπιστρέφει στήν Ἑλληνική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία λείψανα τριῶν ἁγίων καί τοῦ Kέντρου πληροφοριῶν καί Ἐπιστήμης τῆς Ἁγίας Πετρούπολης Militia-dei. Ἀναμεταδίδεται ἀπό τό Ρωμαιοκαθολικό Πρακτορεῖο Εἰδήσεων τῆς Ἑλβετίας Katholische Internationale Presseagentur (Kipa-Apic), μέ τίτλο Χαμένοι Ὀρθόδοξοι ἅγιοι ἀνακαλύφθηκαν ξανά στή Βενετία καί ἀναδημοσιεύεται ἀπό τίς ἰστοσελίδες τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἀρχιεπισκοπῆς τοῦ Μονάχου. Ἀπό τό γερμανικό Πρακτορεῖο Katholische Nachrichten-Agentur (KNA) ἡ εἴδηση δημοσιεύεται στόν ἐκδοτικό ὅμιλο Verlagsgruppe Bistumspresse καί ἀπό τήν ἠλεκτρονική ἐφημερίδα τῆς Ἐπισκοπῆς τοῦ Ἄαχεν. Ἀπό τό Προτεσταντικό Ἁγιολογικό Λεξικό Ökumenisches Heiligenlexikon ἡ σχετική ἀνάρτηση ἀναμεταδίδεται καί ἀπό πολιτιστικοῦ ἐνδιαφέροντος γερμανικῆς ἰδιοκτησίας forum Ἅγιοι βρέθηκαν στή Βενετία.

Στήν γειτνιάζουσα Πολωνία, ἡ εἴδηση μεταδίδεται ἀπό τό διαδικτυακό Ἐργαστήρι πίστης και πολιτισμοῦ τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ΟPOCA μέ τόν τίτλο Βενετία: Βρέθηκαν ἀρχαία λείψανα καί ἀναπαράγεται ἀπό τήν εἰδησεογραφική Πύλη Wiara.pl, τίς ἰστοσελίδες τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ὀργανισμοῦ Loolek, ὅπως καί συντετμημένο ἀπό διαχριστιανική διαδικτυακή Πύλη Ekumenizm.pl, κάτω ἀπό τον τίτλο Βρέθηκαν λείψανα τοῦ 4ου αἰώνα. Ἡ εἴδηση μέ διάφορες μορφές ἀπαντᾶται καί στήν ἀγγλική γλώσσα, εἴτε μεταφρασμένη σέ ὁρισμένους ἀπό τούς παραπάνω διαδικτυακούς τόπους, εἴτε μέ ποικίλες ἐπικεφαλίδες, ὅπως γιά παράδειγμα Ἅγιοι Φανέντες -οἱ ἅγιοι πού φανερώθηκαν-: Οἱ Ἅγιοι Γρηγόριος, Θεόδωρος καί Λέων .

Τῶν γεγονότων δέν ἔμειναν ἀμέτοχοι οἱ Ραδιοφωνικοί Σταθμοί, οἱ ὁποίοι μετέδωσαν τήν εἴδηση. Διαδικτυακῶς ἐντοπίσθηκαν τό ρωσικό ραδιόφωνο τῆς Ἁγίας Πετρούπολης Град Петров (12/2), ἡ κρατική Βουλγαρική Ραδιοφωνία (13/2), ὁ παγκόσμιας ἐμβέλειας ραδιοσταθμός τοῦ κράτους τοῦ Βατικανοῦ Radio Vaticana (18/2) καί ὁ πολωνικός σταθμός Radio Ortodoxia (19/2).

Ἡ περιήγηση στόν Διεθνῆ Τῦπο κλείνει μέ μιά ὁμάδα δημοσιεύσεων τῶν γεγονότων σέ ἔντυπα, τῶν ὁποίων οἱ καταχωρήσεις ἔχουν περιέλθει στήν ἀντίληψή μας (εὐχαριστῶ καί πάλι τόν καρδιακό φίλο, ἐγκρατή τῆς θεολογικῆς καί ἱστορικῆς ἐπιστήμης, ποιητή καί λόγιο συλλειτουργό στό Λονδῖνο, Πρωτοπρ. Ἀναστάσιο Σαλαπάτα, γιά τήν ἀποστολή ὁρισμένων ἐκ τῶν ἀναφερομένων περιοδικῶν). Πρόκειται γιά τό Ρωσικό περιοδικό Sedmitza (τεῦχ.109, 6-13/2/2009, σ. 7), τό περιοδικό Kirchenbote τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐπισκοπῆς Osnabrück τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀμβούργου (τεῦχ. 8, 22/2/2009), τό πανορθόδοξο περιοδικό Ποιμαντικῆς Orthodox Outlook (τεῦχ. 112, Φεβρ. 2009), τό περιοδικό τῆς Μητροπόλεως Μαυροβουνίου καί Παραθαλασσίας τοῦ Πατριαρχείου τῆς Σερβίας Светигора (τεῦχ. 189-190, Μάρτιος 2009), τό περιοδικό τοῦ Ἰνστιτούτου Ὀρθόδοξης Θεολογίας τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Μονάχου Orthodoxes Forum (ἔτος 23, 2009, τεῦχ. 2) καί τήν ἔκδοση τῆς Ἐξαρχίας τῶν Ὀρθοδόξων Παροικιῶν Ρωσικῆς Παραδόσεως Δυτικῆς Εὐρώπης τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου The Messenger (τεῦχ. 10, Μάϊος 2009).

Τά γεγονότα καταγράφονται ὡς ἐνδιαφέροντα ἀπό πλευρᾶς δημοσιογραφικῆς, ἐκκλησιαστικῆς καί ἐπιστημονικῆς. Κυρίως ὅμως, σηματοδοτοῦν γιά τήν Κεφαλονιά, τή συγκλονιστική πραγματικότητα τῆς ἐπιστροφῆς καί τῆς προσκυνήσεως τῶν χαριτόβρυτων λείψανων τριῶν Ὁμολογητῶν Ἁγίων, πού ἔζησαν στό νησί μας τόν τέταρτο αἰώνα. Ἕνα μαγιάτικο ἀπόγευμα τοῦ 2009, στό λιμάνι τῆς Σάμης, μητροπολίτες, ἀρχές, ἱερεῖς καί πλῆθος πιστῶν, ὑποδέχθηκαν μέ λαμπρότητα καί κάθε ἁρμόζουσα τιμή, τά ἱερά λείψανα τῶν Ἁγίων Γρηγορίου, Θεοδώρου καί Λέοντος. Ἤδη πολλοί χριστιανοί καί τουριστικά Πρακτορεῖα ἐντάσσουν στό πρόγραμμά τους στάση στόν Ἐνοριακό Ναό τῆς Σάμης, γιά νά προσκυνήσουν τούς Ἁγίους Φανέντες, τούς παλαιότερους Ἁγίους τῆς Κεφαλονιᾶς.

Πρωτοπρ. Γεώργιος Ἀντζουλᾶτος

Τα πλεκτά

Την είπαμε «κεντήστρα» και τελικά μας βγήκε πλέκτρια. Κι έτσι σε εμάς έλαχε ο κλήρος να... πλέξουμε το εγκώμιό της.

Ο λόγος για την καπετάνισσα, που φέτος βάλθηκε να μας... ντύσει όλους με ωραία πλεκτά.

Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης δείχνουν μόνο κάποια από τα διάφορα και πολύ όμορφα έργα της.

Τα υλικά για τα πλεκτά της αυτά προμηθεύθηκε από την Πατρίδα μας αλλά και από το Λονδίνο.

Η ίδια, όταν της ζητήσαμε να μας πει κάτι για την τέχνη αυτή, είπε ότι επιθυμεί να μνημονευθούν οι δάσκαλοι που την έμαθαν να πλέκει, οι οποίοι προέρχονταν και από το οικογενειακό της περιβάλλον (με κυριώτερη τη μητέρα της) αλλά και από το σχολείο -και συγκεκριμένα το Γυμνάσιο- στο οποίο φοίτησε στην Αθήνα.

Είναι σπουδαίο τελικά να αναγνωρίζει κανείς και να μνημονεύει τους δασκάλους του, που τον δίδαξαν γράμματα και τέχνες.

Ποιήματα στο Μετρό

Πρόσφατα ο πρωτότοκος (νάναι καλά!) μου προσέφερε ένα πολύ ωραίο βιβλίο με τον ελκυστικό τίτλο: «Best Poems on the Underground» (Τα καλύτερα ποιήματα στον Υπόγειο).

Πρόκειται για μια θαυμάσια συλλογή 300 και πλέον ποιημάτων, τα οποία είχαν εμφανισθεί σε τρένα του Λονδρέζικου Μετρό, από το 1986 και μετά, οπότε άρχισε αυτή η πρακτική.

Η παρουσίαση ποιημάτων στο Μετρό άρεσε πολύ στους ταξιδιώτες. Επειδή είχε πολύ θετική υποδοχή στο Λονδίνο, την πρακτική αυτή ακολούθησαν περίπου 50 μεγάλες πόλεις του κόσμου, όπως η Νέα Υόρκη, η Στοκχόλμη, η Αγία Πετρούπολη, η Σαγκάϊ και η «ελληνική» Μελβούρνη.

Τα ποιήματα που επιλέγονταν είχαν μια οικουμενικότητα. Ήταν βέβαια στα αγγλικά. Έτσι οι μη αγγλόφωνοι ποιητές μεταφράσθηκαν στην αγγλική, για να γίνουν γνωστοί και κατανοητοί από όλους.

Με χαρά μου διαβάζω στον τόμο αυτό (των 332 σελίδων) ποιήματα και δύο Ελλήνων δημιουργών, του Γιάννη Ρίτσου (σελ. 229, μετάφραση: Rae Dalven) και της Σαπφούς (σελ. 238, μετάφραση: Cicely Herbert), τα οποία παραθέτω παρακάτω, έτσι όπως έχουν τυπωθεί στο βιβλίο (το πρώτο του Ρίτσου, το δεύτερο της Σαπφούς):

Miracle

A man, before going to bed, put his watch under his pillow.
Then he went to sleep. Outside the wind was blowing. You who know
the miraculous continuity of little motions, understand.
A man, his watch, the wind. Nothing else.

Two Fragments

Love holds me captive again
and I tremble with bittersweet longing

As a gale on the mountainside bends the oak tree
I am rocked by my love

Τον ωραίο αυτό τόμο, που εκδόθηκε το 2009 στο Λονδίνο από τον Εκδοτικό Οίκο Weidenfeld & Nicolson, επιμελήθηκαν οι: Gerard Benson (ποιητής), Judith Chernaik (συγγραφέας) και Cicely Herbert (συγγραφέας - ποιήτρια).

Συνομιλία μουσικής και ποίησης

Ross Daly και Γεράσιμος Λουκάτος

Συνάντηση ενός μουσικού, και ενός ποιητή θα πραγματοποιηθεί αύριο Πέμπτη 16/2 στις 20.30 στον πολυχώρο “STAVLOS” στο ΘΗΣΕΙΟ.

Ο Ross Daly και ο Γεράσιμος Λουκάτος συνομιλούν σε μια ιδιαίτερα ελκυστική συνύπαρξη μουσικής και ποίησης.

Ο Γεράσιμος Λουκάτος θα διαβάσει ποιήματα από τις συλλογές «Γεωμετρία της μνήμης» 1991, «Πλους» 1997, «Ορίζων» 2002, καθώς και από το τελευταίο του βιβλίο «Σημείον» 2011.

Οι συλλογές αυτές συγκροτούν κατά την εκτίμηση του Νίκου Ι. Χουρδάκη: «ένα ποιητικό έπος» που με δικά μας λόγια, θα μπορούσε να περιγραφεί ως εξής: Ένας άνθρωπος, ο ποιητής, σαλπάρει από το λιμάνι μιας «γεωμετρημένης μνήμης» και ζωής, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε, για να «διαπλεύσει» τον «ορίζοντα» του κόσμου αναζητώντας το «σημείο» δικαίωσης της ύπαρξης και της ψυχής του. Ο Λουκάτος στην τετραλογία του αφηγείται με λυρικούς, στοχαστικούς και ηθικούς, εν τέλει όρους το «έπος» διαπλοκής του ποιητικού υποκειμένου με την αντικειμενική, αλλά και ενδιάθετη, ασύνειδη πραγματικότητα.

Οι όροι που συγκροτούν το «έπος» του είναι τόσο ανοιχτοί που επιδέχονται, παρά την προσδιορισμένη κυριολεξία τους, πολλαπλές ερμηνείες, πράγμα που σημαίνει πως ο μελετητής της ποίησης του Λουκάτου, εκτός της αναγνωστικής απόλαυσης, προ(σ)καλείται να κατασκευάσει και μια ερμηνεία των όρων που συγκροτούν αισθητικά, μορφολογικά και «μυθολογικά» την ποίηση του, η οποία συγκριτικά περιλαμβάνει μοναδικά χαρακτηριστικά στο πλαίσιο της «γενιάς του 80» («Σημείον» εκδόσεις ούτις, 2011).


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ROSS DALY

Ο Ρος Ντέιλι (Ross Daly) είναι Ιρλανδός μουσικός, δεξιοτέχνης της κρητικής λύρας. Γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1952. Η ενασχόλησή του με τη μουσική ξεκίνησε από την παιδική του ηλικία. Αρχικά έπαιζε κλασσική μουσική (πιάνο, βιολοντσέλο, κιθάρα) και στη συνέχεια ασχολήθηκε με παραδοσιακά μουσικά όργανα κυρίως της Ανατολής.

Ζει στην Κρήτη πάνω από τριάντα χρόνια όπου μελετάει και διδάσκει την κρητική μουσική παράδοση. Στην Κρήτη άλλωστε ίδρυσε το Μουσικό Εργαστήρι «Λαβύρινθος», που στεγάζεται στο Χουδέτσι Ηρακλείου, με σκοπό τη συλλογή, τη διάσωση και την προβολή παραδοσιακών μουσικών οργάνων από όλο τον κόσμο.


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΛΟΥΚΑΤΟΥ

Ο ποιητής Γεράσιμος Λουκάτος γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Παράλληλα με την ποίηση ασχολήθηκε και με άλλες μορφές τέχνης όπως η γλυπτική και η ζωγραφική. Έχει εκδώσει τα βιβλία «Συμφωνία σε ελάσσονα κλίμακα» 1983, «Γεωμετρία της μνήμης» 1991, «Πλους» 1997, «Ορίζων» 2002, «Γεωμετρία της μνήμης» 2008 δίγλωσση έκδοση σε αγγλική μετάφραση, και «Σημείον» 2011. Βιβλία καθώς και ποιήματα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά και Τσέχικα. Ποιήματα όπως και κριτικές για το έργο του έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά και εφημερίδες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Δημόσια προσευχή στην Αγγλία

Το Ανώτατο Δικαστήριο στο Λονδίνο εξέτασε την προηγούμενη Παρασκευή μια ενδιαφέρουσα υπόθεση, η οποία αφορούσε την προσευχή σε δημαρχιακούς χώρους όπου γίνονται συνεδριάσεις Δημοτικών Συμβουλίων. Ο δικαστής αποφάσισε τελικά πως οι προσευχές που γίνονται στη διάρκεια επίσημων συνεδριάσεων των Δημοτικών Συμβουλίων στην Αγγλία είναι παράνομες. Επέτρεψε όμως το δικαίωμα σε έφεση. Η υπόθεση αυτή ξεκίνησε μετά από καταγγελία που έκανε ο Εθνικός Κοσμικός Σύλλογος και ο άθεος Δημοτικός Σύμβουλος Clive Bone.

Ο πρώην Αγγλικανός Αρχιεπίσκοπος του Canterbury Λόρδος Carey του Clifton σχολίασε πως «Η απόφαση αυτή σημαίνει την περιθωριοποίηση του Χριστιανισμού. Ανατριχιάζω με αυτό το γεγονός. Φαίνεται να φιμώνεται η χριστιανική φωνή και ανησυχώ πολύ με τους κινδύνους που φέρνει η υφέρπουσα εκκοσμίκευση».

Ο Σύλλογος των Κοσμικών εξετάζει τώρα την πρόταση να φέρει στα δικαστήρια την υπόθεση της προσευχής που τελείται στα Αγγλικά Κοινοβούλια, με στόχο την κατάργησή της. Επίσης δε, εξετάζει το ενδεχόμενο να επιχειρήσει και πάλι την προσπάθεια να καταργηθεί η υποχρεωτική καθημερινή προσευχή στα δημόσια σχολεία της Αγγλίας, που στο παρελθόν είχε αποτύχει.

Ο Υπουργός των Κοινοτήτων και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Eric Pickles είπε: «Ενώ καλωσορίζουμε και σεβόμαστε τους Βρετανούς συμπολίτες μας που ανήκουν σε άλλες θρησκείες, είμαστε χριστιανική χώρα... Το δικαίωμα της λατρείας είναι θεμελιώδες κι εμείς οι Βρετανοί παλέψαμε σκληρά για να έχουμε αυτή την ελευθερία».

Όπως καταλαβαίνει κανείς η Αγγλία συνεχίζει την οδό της εκκοσμίκευσης και της απομάκρυνσης από τις παραδοσιακές χριστιανικές αρχές και παραδόσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί το μέλλον μιας τέτοιας κοινωνίας, η οποία απομακρύνεται συνειδητά, με την συνδρομή και του νομικού και δικαστικού της συστήματος, από το χριστιανικό τρόπο ζωής.

Η στάση της Ελληνορθόδοξης Ομογένειας που ζει και δραστηριοποιείται στη Βρετανία ήταν και παραμένει πάντα: «Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου»!

Οἱ ἀλησμόνητες εὐωδίες τῆς Σαρακοστῆς

(ἤ, Κάποτε στὸ Παλιὸ τὸ Κλῆμα...)

Στὴν ἰερὴ Μνήμη τοῦ παπποῦ Νικολάκη καὶ τῆς γιαγιᾶς Σοφίας...

Μὲ τὴν εἴσοδο τοῦ Τριωδίου, ἄρχιζαν στὸ Παλιὸ τὸ Κλῆμα καὶ οἱ προετοιμασίες για τὴν εἴσοδο τῆς Κυρά-Σαρακοστῆς. Ἔτσι, ἄν δὲν ἦταν γιὰ τὴν πρώτη ἤ τὴ δεύτερη Κυριακὴ τοῦ Τριωδίου, δηλαδὴ τοῦ Τελώνη καὶ τοῦ Φαρισαίου ἤ καὶ τοῦ Ἀσώτου, ὁπωσδήποτε γιὰ τὴν Τσικνοπέμπτη ἑτοιμάζονταν τὰ κύρια ἐδέσματα, ὅπως τὸ κρέας καπαμᾶ, τὰ ρυζόγαλα καὶ φυσικὰ οἱ εὐωδιαστὲς κολοκυθόπιτες. Γιατὶ οἱ μέρες τὸ καλοῦσαν, ὥστε νὰ δοθεῖ μὲ νόημα ἡ τιμὴ ποὺ τοὺς ἀξίζει.

Ὁ «καπαμᾶς» ἦταν φαγητὸ μὲ κρέας ἀπὸ κατσίκι, γίδα ἤ ἀρνί -μοσχάρι δὲν ὑπῆρχε στὸ Παλιὸ τὸ Κλῆμα-, τσιγαρισμένο μέ κρεμύδι καὶ μαγειρεμένο μὲ πελτὲ ντομάτας. Σερβιριζόταν σκέτο ἤ μὲ μακαρόνια, πασπαλισμένα μὲ μυζήθρα ντόπια. Ἄλλο φαγητὸ, γιὰ τὶς μέρες αὐτὲς ἦταν τὸ κρέας μὲ τὸ ρύζι, ὅπως τὸ κάνανε στοὺς γάμους, ὥστε νὰ συνδράμει τὴν ἑορταστικὴ τὴν τράπεζα, ἤ κρέας μὲ τὴ μανέστρα, ἤ τὰ μακαρόνια. Φυσικὰ δὲ λείπανε τὰ λεγόμενα «ἁγριουμιρνά» δηλαδή κοσύφια, μπεκάτσες, ἅγριες πάπιες κ.λ.π. ποὺ κυνηγοῦσαν τότε ἤ τὰ πιάνανε, τὰ πρῶτα κυρίως, μὲ τὶς λεγόμενες «θ᾿λιὲς» ἤ μὲ τὶς «παΐδις» καὶ τὰ μαγείρευαν ἀναλόγως.

Τὸ ρυζόγαλο πάλι γινόταν ἀπό γάλα γίδνο ἤ καὶ πρόβειο, τὸ ὁποῖο καὶ στράγγιζαν μὲ διπλὸ ἀλέμι, γιὰ νὰ μὴν εἰσχωρήσει «μπάμπαλου» καὶ μαυρίσει τὸ λευκὸ αὐτὸ ἔδεσμα.

Γιὰ νά γίνει δὲ καλὸ κι εὔγευστο τὸ ρυζόγαλο προσθέτανε καὶ λίγη σκόνη βανίλιας, ἀλλὰ καὶ ἀρκετὴ ζάχαρη. Ὅταν ἔβραζε καλὰ καὶ προσεχτικὰ, γιὰ νὰ μὴ κολλήσει καὶ τσικνώσει, ὁπότε θὰ ἔπαιρνε μιὰ μυρωδιὰ, τὸ φέρνανε γύρω μὲ τὴν ξύλινη κουτάλα κι ὅταν ἄρχιζε νὰ πήζει, τὸ κατεβάζανε καὶ τὸ κενώνανε σὲ πιατέλες ἤ πιάτα κι ὕστερα, μόλις κρύωνε ρίχνανε τριμμένη κανέλλα, κάνοντας διάφορα σχήματα στὴν ἐπιφάνεια, π.χ. λουλούδια. Ἦταν, μάλιστα, ἔθιμο οἱ νύφες νὰ πηγαίνουν στὶς πεθερὲς, τὶς ἐπίσημες αὐτὲς ἡμέρες ρυζόγαλο καὶ φαῒ, κρέας δηλαδὴ μαγειρεμένο, γιὰ τὸ καλό.

Ἡ κολοθυθόπιτα πάλι γινόταν μὲ τὸ κίτρινο, τὸ χειμωνιάτικο τὸ κολοκύθι, ποὺ τὸ βράζανε μὲ τραχανᾶ, κανέλλα καὶ λίγο μοσχοκάρυδο. Τὰ «πέτουρα», τὰ φύλλα δηλαδὴ, τὰ ἀνοίγανε μὲ τὸν «μπλάστ᾿», ἀφοῦ παρασκευάζανε τὴ ζύμη.

Στὴ συνέχεια ἁπλώνανε τὰ φύλλα σὲ μεγάλα, γανωμένα σινιὰ καὶ ρίχνανε τὸ βρασμένο κολοκύθι μαζὺ μὲ τριμένο ἀμύγδαλο, χαράζανε τὸ ἑπάνω φύλλο σὲ ρόμβους πασπαλίζανε τὴ λαδωμένη ἐπιφάνεια τῆς πίτας μὲ ἀμύγδαλο ἤ καρύδι τριμμένο καὶ κανέλλα καὶ τὸ φουρνίζανε.

Ὅταν ψηνόταν καὶ κρύωνε τὴν κόβανε προσεχτικὰ. Συνήθως στὸ σπίτι, μεταξύ τους τρώγανε τὶς ἄκρες τῆς πίτας, ἐνῶ τὰ μέσα, τὰ καλὰ τὰ κομμάτια, τὰ προσφέρανε ὅπου εἶχαν ὑποχρέωση, π.χ. στὰ συμπεθέρια ἤ κερνοῦσαν ὅποιον τύχαινε νὰ πάει στὸ σπίτι, μέρες ποὺ ἦταν...

Πρέπει νὰ σημειώσουμε πὼς τὴν Τυρινὴ ἑβδομάδα, ποὺ κυριαρχοῦσε ἠ ἰχθυοφαγία, τὴν πρωτεύουσα θέση εἶχε ὀ ξερὸς ὁ βακαλιάρος, μαγειρεμένος μὲ τὸ ρύζι ἤ τηγανιτὸς, ἀλλὰ καὶ τὰ μελανούρια «πλακὶ».

Μὲ τὴν εἴσοδο τῆς Μεγάλης Σαρακοστῆς, τὰ πράγματα ἄλλαζαν, γιατὶ ἄρχιζε ή νηστεία καὶ φυσικὰ τὰ ἐδέσματα ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀνάλογα.

Ἔτσι τὰ φαγητὰ γίνονταν πιὸ λιτὰ, ἄν καὶ δὲν ἔλειπαν τὰ εὔγευστα χταπόδι μὲ τὸ ρύζι, χταπόδι μὲ τὰ ἄγρια τὰ λάχανα ἤ τὰ μάραθα, σουπιὲς μὲ τὸ ρύζι καὶ τὸ σπανάκι ἤ σουπιὲς γιαχνί, καθὼς καὶ τὰ γνωστὰ φασόλια, φακὲς ἤ ρεβύθια ξερὰ σοῦπα καὶ πατάτες γιαχνὶ. Μάλιστα ἐδῶ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι τὴν ἐποχὴ αὐτὴ, τῆς Μεγάλης Σαρακοστῆς σκάβανε τ᾿ ἀμπέλια, ὁπότε ἔπρεπε νὰ πᾶνε στοὺς ἐργάτες τὸ φαγητὸ γιὰ τὸ μεσημέρι. Τὸ φαγητὸ, λοιπὸν, ποὺ κυριαρχοῦσε τὶς μέρες αύτὲς ἦταν ἡ φασολάδα ἤ οἱ μαγειρεμένες οἱ πατάτες, οἰ πατάτες γιαχνί καὶ φυσικὰ ἐλιὲς ξυδάτες ἤ στὸ γάρο, κάποτε ταραμοκεφτέδες, καὶ φυσικὰ τὸ ἀνάλογο κρασί καὶ ψωμί.

Παλιότερα οί νοικοκυραῖοι, ὅταν κλαδεύανε ἤ σκάβανε τ᾿ ἀμπέλια ἔτρωγαν ἐλιὲς μὲ λίγη φρέσκια ρίγανη, ποὺ μόλις ἄρχιζε νὰ φυτρώνει, ψωμὶ καὶ πίνανε κρασὶ μαῦρο, δικό τους.

Αὐτὸ ὅμως ποὺ ἔδινε ἰδιαίτερο τόνο στὴ Σαρακοστὴ ἦταν ἐκεῖνες οἱ εὐωδιαστὲς λαχανόπιτες, «τὰ στριφτάρια», ἀλλὰ καὶ οἱ ταραμοκεφτέδες ἤ καὶ οἱ γαλιποκεφτέδες.

Οἱ πίτες αὐτὲς παρασκευάζονταν μόνο μὲ χόρτα ἄγρια, ὅπως παπαροῦνες, μάραθα, καυκαλῆθρες, στὰ ὁποῖα προσθέτανε σπανάκι, ἄνιθο, φρέσκο κρεμμύδι καὶ ρύζι. Τὰ «πέτουρα» τὰ ἀνοίγανε ὅπως καὶ στὶς κολοκυθόπιτες ἤ τὰ στρίβανε νὰ γίνουν ρολὸ κι ὕστερα τὰ τοποθετούσανε στοὺς ταβάδες ἤ τὰ σινιὰ, κυκλικά. Ἦταν δηλαδή τὰ λεγόμενα στριφτάρια. Εὐωδίαζε το χωριὸ τότε ἀπ᾿ τὴ μοσχοβολιὰ τῆς καυκαλήθρας καὶ τοῦ μάραθου, ἀφοῦ σχεδὸν κάθε σπίτι ἔκανε, μέρες ποὺ ἦταν, τὶς λαχανόπιτές του. Ὅπως φτιάχνανε καὶ τοὺς εὔγευστους ταραμοκεφτέδες, ἀλλὰ καὶ γαλιποκεφτέδες, μὲ βάση τὸν ταραμᾶ στοὺς πρώτους καὶ τὶς γαλίπες, τὸ θαλάσσιο μαλάκιο ποὺ φυτρώνει στὰ παράλια βραχάκια, στοὺς δεύτερους. Φυσικὰ ὅλ᾿ αὐτὰ ἀναμιγνύονταν μὲ κομμένα χόρτα, ὅπως ἦταν τὰ μάραθα, τὰ σέσκλα, οἱ παπαροῦνες καὶ ἐξάπαντος οἱ καυκαλῆθρες, φρέσκο κρεμμύδι, ἄνιθος καὶ ἀλεύρι. Μετὰ αὐτὸ τὸ μίγμα τὸ τηγάνιζαν καὶ γίνονταν ἔνα φαγητὸ θαυμάσιο.

Ἄλλα φαγητὰ μὲ βάση τὰ θαλασσινὰ ἦταν οἱ μαγειρεμένοι ἀχινοὶ, μὲ γέμιση περίπου μὲ αὐτὴ ποὺ βάζανε στὶς λαχανόπιτες, οἱ πεταλίδες ἤ τὰ κοχύλια μὲ τὸ ρύζι καὶ, φυσικὰ, γιὰ τοὺς μεζεκλῆδες οἱ πίνες, κυρίως ψημμένες μὲ λάδι καὶ λεμόνι, οἱ καβοῦρες, οἱ ἀστακοὶ, βρασμένα κι ὕστερα σερβιρισμένα μὲ μπόλικο λάδι καὶ λεμόνι καὶ οἱ «φοῦσκες».

Οἱ εὐωδίες ὅμως ἐκεῖνες, οἱ παλιὲς τῆς ἀρχῆς τοῦ Τριωδίου καὶ τῆς Σαρακοστῆς, χάθηκαν μαζὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ξέρανε πρωτίστως νὰ τιμοῦν τὶς μέρες μὲ τὸ κορυφαῖο τους περιεχόμενο. Σήμερα ἀπλῶς ἀνακυκλώνονται...

π. Κων. Ν. Καλλιανὸς

Σημείωση του ιστολόγου: Με την παρούσα ανάρτηση συμπληρώνουμε τις 50 τακτικές -κάθε Δευτέρα- συνεργασίες του π. Κ.Ν.Κ., για τις οποίες αισθανόμαστε πολλή χαρά και μεγάλη τιμή. Το ταξίδι μέσα από τα «παπαδιαμαντικά» κείμενα του έγκριτου συγγραφέα και Ελληνορθόδοξου στοχαστή συνεχίζεται...