Τήνος...

...Το ιερό νησί

To καλοκαίρι του 2006 πήγαμε εκδρομή στην Τήνο.

Μας περίμενε το μεσημέρι στο λιμάνι ο εγκάρδιος φίλος και παλιός συμφοιτητής Αλέκος Χατζίρης, τον οποίο είχα να τον δω περί τα 20 χρόνια. Μας μετέφερε στο σπίτι του. Γνωρίσαμε για πρώτη φορά την ευγενέστατη σύζυγό του Δέσποινα, και τα καλά του παιδιά, Νίκο και Ειρήνη. Κατακάθαρο σπίτι, γευστικότατα φαγητά.

Το βράδυ στο προαύλιο της Μεγαλόχαρης παρακολουθήσαμε συναυλία κλασσικής μουσικής. Κάτω από τον έναστρο ουρανό, παιδιά έπαιζαν γύρω – γύρω απ’ την ορχήστρα, η καμπάνα / το ρολόϊ της Παναγίας συνόδευε την 5η συμφωνία του Μπετόβεν, το σχοινί στον ιστό της Ευαγγελίστριας κρατούσε το ίσον στο πρωτόθρονο βιολί κι η γλυκειά Μαρία Τσομπανάκη διάβαζε (με μικρά λαθάκια εδώ κι εκεί) εκκλησιαστικά αναγνώσματα.

Ήταν από τις πιο ευεργετικές ορθοστασίες που έχω ποτέ υποστεί.

Μετά συναντηθήκαμε με τον επίσης παλιό φίλο και συμφοιτητή π. Αντώνη Σταθόπουλο, την καλή του σύζυγο Ξένη και την γλυκύτατη κόρη τους Κωνσταντίνα. Φάγαμε λουκουμάδες στο ζαχαροπλαστείο Αίγλη, αναπνέοντας τον καθάριο αέρα της Τηνιακής παραλίας.

Μέρα γεμάτη θύμησες και συγκινήσεις.

Το επόμενο πρωΐ συνάντηση με καφέ φραπέ και κουβεντούλα στο ξενοδοχείο «Ωκεανίς», της Χώρας της Τήνου.

Αναπάντεχη και οπωσδήποτε πολύ ευχάριστη επικοινωνία με Τήνιους Ομογενείς, τον Βαγγέλη Σανταμούρη, που τον γνώριζα από το Barry της Ουαλίας και τον Ιερέα π. Πέτρο Μεταλληνό από το Κλήβελαντ των Η.Π.Α.

Στη συνέχεια η σύζυγος του Αλέκου, η Δέσποινα, μας ξενάγησε στο ανεπανάληπτο χωριό του μεγάλου γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά, στον Πύργο, αφού μας πέρασε από πολλά και γραφικά χωριουδάκια, όπου κυριαρχοιύσαν οι περιστερ(ι)ώνες και οι ανεμόμυλοι.

Όαση στη καρδιά του μεσημεριού ο γέροντας (150 ετών) πλάτανος, στην κεντρική πλατεία του Πύργου, όπου γευθήκαμε δροσερή λεμονάδα.

Επισκεφθήκαμε μαγαζάκια με ωραία ψηφιδωτά και μαρμαρόγλυπτα.

Φανελάκια

...με θρησκευτικό περιεχόμενο

Ίσως όταν ο Απ. Παύλος έλεγε στον Τιμόθεο την ενδιαφέρουσα φράση: "την διακονίαν σου πληροφόρησον" (Β΄ Τιμ. 4, 5), να έθετε την αρχή της εκκλησιαστικής και θρησκευτικής διαφήμισης.

Από την ιστορία των θρησκειών γνωρίζουμε ότι στο διάβα των αιώνων πολλοί και διάφοροι παράγοντες εργάσθηκαν με αφοσίωση και αυτοθυσία για την διάδοση των θρησκευτικών ιδεών. Οι παράγοντες αυτοί χρησιμοποίησαν τα μέσα και τους τρόπους που τους προσέφερε η κάθε εποχή για να επιτελέσουν το κατηχητικό και αποστολικό έργο τους.

Το τελευταίο διάστημα ένας τρόπος να μεταδώσεις ένα οποιοδήποτε μήνυμα, θρησκευτικό, πολιτικό, ή άλλο, είναι να το γράψεις στο φανελάκι που φοράς, με έναν βέβαια κόσμιο και κομψό τρόπο, χωρίς να θίγεις ή να κατηγορείς κανέναν. Έτσι, αφήνεις τους άλλους να δουν και να πληροφορηθούν το μήνυμά σου. Αυτό λειτουργεί ως σιωπηλή μαρτυρία.

Τέτοια φανελάκια, με θρησκευτικά μηνύματα, υπάρχουν πολλά. Κυκλοφορούν κυρίως στην Αγγλία και τις Η.Π.Α. και τα μηνύματά τους αφορούν πολλά θρησκεύματα. Παραθέτουμε παρακάτω μερικά μόνο από αυτά, με χριστιανικό περιεχόμενο.

Στάδιο Wembley

Η Κοινότητά μας εκτείνεται κυρίως σε δύο περιοχές (ή δήμους) του Λονδίνου. Η μία είναι το Harrow και η άλλη το Wembley.

Όπως είναι γνωστό –ιδιαίτερα σε εμάς τους ποδοσφαιρόφιλους Έλληνες- το κυριώτερο και παγκοσμίως φημισμένο αξιοθέατο του Wembley είναι το στάδιο, το οποίο θεωρείται το Εθνικό Ποδοσφαιρικό Στάδιο της Αγγλίας.

Εμείς οι Έλληνες καυχόμαστε πάντα για την μεγάλη επιτυχία του Παναθηναϊκού, ο οποίος έπαιξε στο στάδιο αυτό, στις 2 Ιουνίου 1971, στο τελικό Πρωταθλητριών Ευρώπης, εναντίον της μεγάλης ολανδικής ομάδας του Αίαντα. Δυστυχώς ο Παναθηναϊκός ηττήθηκε στον αγώνα αυτό με 2-0, αλλά αυτή ήταν σίγουρα η πιο ένδοξη σελίδα στο μεγάλο βιβλίο των ελληνικών ποδοσφαιρικών συλλόγων.

Το παλιό στάδιο έπαψε να λειτουργεί το 2000. Από τότε ξεκίνησε η εκ θεμελίων οικοδόμηση του νέου. Το νέο στάδιο είναι ήδη έτοιμο από πέρσι. Έχει 90.000 θέσεις, όλες καλυμμένες από τα μεγάλα σκέπαστρα. Η χαρακτηριστική του αψίδα ζυγίζει 1750 τόνους και έχει ύψος 133 μέτρα. Οι σειρές των καθισμάτων, αν τις τοποθετούσε κανείς σε σειρά κατά μήκος, θα έφταναν 54 χιλιόμετρα. Το βάρος της οροφής φθάνει τους 7.000 τόνους. Κάθε μία από τις δύο γιγάντιες τηλεοπτικές οθόνες του σταδίου ισοδυναμούν σε μέγεθος με 600 οικιακές τηλεοράσεις. Έχει 2618 τουαλέτες και 80 χιλιόμετρα καλώδιο για τα μεγάφωνα.

Περνώντας τακτικά έξω από το στάδιο του Wembley νιώθω ότι ακουμπώ με το βλέμμα πάνω σε ένα πολύτιμο και ιστορικό στοιχείο της δεύτερης αυτής Πατρίδας μας.

Σχίσμα...

...στην Αγγλικανική Κοινωνία (;)

Η Γενική Σύνοδος της Αγγλικανικής Κοινωνίας συνεδρίασε χθες στο Λονδίνο και αποφάσισε να επιτρέψει την χειροτονία των γυναικών στον επισκοπικό βαθμό (στις 11 Νοεμβρίου 1992 είχε ψηφιστεί από την ίδια Σύνοδο η χειροτονία των γυναικών στον ιερατικό βαθμό). Η νέα αυτή απόφαση λήφθηκε κατά πλειοψηφία. Συγκεκριμένα η Γενική Σύνοδος απαρτίζεται από τρία τμήματα: το επισκοπικό, το ιερατικό και το λαϊκό.

Οι ψήφοι στο κάθε τμήμα έχουν ως εξής:

Επισκοπικό: 28 υπέρ, 12 κατά, 1 αποχή

Ιερατικό: 124 υπέρ, 44 κατά, 4 αποχές

Λαϊκό: 111 υπέρ, 68 κατά, 2 αποχές

Το θέμα είναι οπωσδήποτε θεολογικό κι όχι κοινωνικό, όπως συνήθως παρουσιάζεται από τους Αγγλικανούς και ιδιαίτερα τις Αγγλικανές. Μερικά θεολογικά επιχειρήματα εναντίον αυτής της αντιπαραδοσιακής ιδέας είναι και τα εξής:

1. Ούτε η Αγία Γραφία, ούτε η Ιερή Παράδοση της Εκκλησίας, δεν παρέχουν επιχειρήματα υπέρ της «ιερωσύνης» των γυναικών.

2. Η ιερωσύνη προέρχεται από τον Ιησού, ο οποίος ήρθε στον κόσμο ως άνδρας. Ο χειροτονημένος επίσκοπος αντιπροσωπεύει τον Ιησού στην Εκκλησία. Η αντιπροσώπευση αυτή σχετίζεται με την ολοκλήρωση του υπέρτατου μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.

3. Η Υπεραγία Θεοτόκος δεν ανέλαβε ποτέ ιερατικό ρόλο στην πρώτη Εκκλησία.

4. Η γυναίκα δεν εισήλθε ποτέ στη μυστηριακή ιερωσύνη γιατί η ιερωσύνη αποκλείεται στη φύση της, αφού αντιβαίνει στην έννοια της πατρότητας, την οποία κατέχουν πρωτοτύπως ο Θεός Πατήρ και ο Κ.η.Ι.Χ.

Είναι πολύ παράξενο πως η θέση αυτή, η θεολογική αυτή καινοτομία, υποστηρίχθηκε και από τον Αρχιεπίσκοπο του Canterbury Δρα Rowan Williams, ο οποίος είναι φιλορθόδοξος (τουλάχιστον κατ’ όνομα) και αρκετά παραδοσιακός, όπως δείχνουν τα λόγια και πολλές δημοσιευμένες σκέψεις του. Μια πολλή ενδιαφέρουσα σκέψη του είναι κι εκείνη που συμπεριέλαβε στον ενθρονιστήριο λόγο του, στις 27 Φεβρουαρίου 2003:

“About twelve years ago, I was visiting an Orthodox monastery, and was taken to see one of the smaller and older chapels. It was a place intensely full of the memory and reality of prayer. The monk showing me around pulled the curtain from in front of the sanctuary, and inside was a plain altar and one simple picture of Jesus, darkened and rather undistinguished. But for some reason at that moment it was as if the veil of the temple was torn in two: I saw as I had never seen the simple fact of Jesus at the heart of all our words and worship, behind the curtain of our anxieties and our theories, our struggles and our suspicion”.

Το λάδι

Ο όρος «λάδι», με τον γλωσσικό τύπο «έλαιον», παρουσιάζεται 195 φορές στην Παλαιά Διαθήκη (ενώ ο όρος «ελαία» εμφανίζεται 33 φορές και ο όρος «ελαιών» 9 φορές) και 11 φορές στην Καινή Διαθήκη (ενώ ο όρος «ελαία» εμφανίζεται 15 φορές και ο όρος «ελαιών» 1 φορά).

Στην Παλαιά Διαθήκη το λάδι παρουσιάζεται να έχει εννοιολογική συνάφεια με το χρίσμα και την ανάληψη κάποιας εξουσίας, κυρίως ιερατικής (Έξοδ. 29, 7). Γι’ αυτό συνοδεύεται κάποτε και από τον επιθετικό προσδιορισμό «αγιασμένο» (Αριθμ. 35, 25). Επίσης, παρουσιάζεται ως ένα από τα κύρια στοιχεία (συστατικά) της ονομαζόμενης «αιώνιας θυσίας», η οποία ήταν ημερήσια τελετή, ενταγμένη στην καθημερινή αναίμακτη λατρεία του ναού των Ιεροσολύμων (Έξοδ. 29, 40).

Στον Ψαλμό 103, που διαβάζεται πάντοτε στην έναρξη της Ακολουθίας του Εσπερινού, ο προσευχόμενος άνθρωπος αναπέμπει προς τον πάνσοφο «Μάστορα Γεροθεό» (όπως ονομάζει τον Ύψιστο ο στρατηγός Μακρυγιάννης) ύμνο και δοξολογία, με αφορμή την ενατένιση της δημιουργίας. Στο στίχο 15 διαβάζουμε την γλυκύτατη φράση «...του ιλαρύναι πρόσωπον εν ελαίω», που μας παραπέμπει σε διάφορες ερμηνείες και εξηγήσεις. Βασικά βέβαια βλέπουμε εδώ την χρήση του λαδιού, φυσική και μετα-φυσική, να κάνει το πρόσωπο του ανθρώπου να λαμποκοπά.

Το λάδι θεωρείται πως έχει θεραπευτικές ιδιότητες και με αυτό (μαζί και με κρασί) άλειφαν πληγές. Έχουμε διάφορες σχετικές αναφορές στην Αγία Γραφή περί αυτού, με πιο γνωστή και ιδιαίτερα σημαντική την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη (Λουκ. 10, 30-37).

Στη χριστιανική εποχή, τα μέλη της Εκκλησίας του Χριστού, έρχονται σε άμεση (κι όχι απλά ιδεολογική) επαφή με το λάδι σε διάφορες στιγμές της ζωής τους, όπως κατά την βάπτισή τους, στο μυστήριο του ευχελαίου (ένα ολόκληρο μυστήριο με το λάδι στο επίκεντρό του), και βέβαια στη λήξη της αγωνιστικής επίγειας πορείας τους, στην έσχατη και οδυνηρή στιγμή της ταφής τους και της επιστροφής τους «εις τα εξ ων συνετέθησαν».

Ο άξιος λαός μας με την σοφή σκέψη και τον υπέροχο λόγο του ιστόρησε και μια σειρά από ενδιαφέρουσες παροιμίες για το λάδι, όλες τους γεμάτες από νοήματα και αξίες. Μερικές από αυτές είναι και οι παρακάτω:

- Κάθε σταλαματιά νερό τ' Απρίλη είναι ένα βαρέλι λάδι.
- Λάδι βρέχει, κάστανα χιονίζει.
- Λάδια πολλά κι από τηγανήτα τίποτα.
- Έβκην που πάνω, σαν το λάδιν (κυπριακή).
- Εγύρισεν η φατζιή τζι’ έφαν το λάδιν (κυπριακή).

Στο «Χρονικό μιας πολιτείας» του Παντελή Πρεβελάκη, βρίσκουμε ένα πολύ ενδιαφέρον απόσπασμα, όπου ρωτάει ο εγγονός τον παππού του «τι δέντρο θέλεις να φυτέψω πάνω από τον τάφο σου, κι αυτός απαντά μια ελιά», «γιατί; τον ρωτά», «για να ’μαι σίγουρος πως απ’ το λαδάκι του δέντρου θ’ ανάβει και το καντήλι μου...».

Υπομονή

Το Κήρυγμα της Κυριακής

Το σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα, από την προς Ρωμαίους Επιστολή του Αποστόλου των Εθνών Παύλου, μας επισημαίνει κυρίως τις ευεργετικές συνέπειες της χριστιανικής μας πίστεως. Μεταξύ άλλων αναφέρονται και οι εξής: δικαίωση, ειρήνη, υπομονή, ελπίδα και αγάπη.

Αναφορικά με την σπουδαία αρετή της υπομονής ο Απ. Παύλος τονίζει πως: «η θλίψη παράγει υπομονή, η δε υπομονή δοκιμασμένο χαρακτήρα». Αυτές είναι πολύ σοφές σκέψεις, που οπωσδήποτε οι έμπειροι και δοκιμασμένοι «ως χρυσός εν χωνευτηρίω» άνθρωποι, μέσα από τις πολλές και διάφορες δυσκολίες της ζωής, μπορούν να εκτιμήσουν και να αξιολογήσουν σωστά. Είναι δε ιδιαίτερα σημαντικό το ότι ο αποστολικός λόγος συστήνει την υπομονή ως μια γνήσια συνέπεια της χριστιανικής πίστεως και την συνδέει με άλλες μεγάλες, σπουδαίες και αναγκαίες χριστιανικές αρετές.

Ο όρος «υπομονή» είναι αρχαιοελληνικός, παρουσιάζεται συνώνυμος με την καρτερικότητα, την ανοχή και την αντοχή, ενώ συνδέεται εννοιολογικά με δύσκολες και ακραίες καταστάσεις στη βιολογική -αλλά και πνευματική- ζωή του ανθρώπου, όπως είναι η πείνα και η δίψα. Ο Αθηναίος ρητοροδιδάσκαλος Ισοκράτης έλεγε χαρακτηριστικά πως «ανδρός τα προσπίπτοντα γενναίως φέρειν», δηλαδή «ίδιον του ανθρώπου είναι να υπομένει με γενναιότητα ό,τι του συμβεί».

Στην χριστιανική εποχή η υπομονή αποκτά τεράστια πνευματική σημασία. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς μας μεταφέρει τον ψυχοσωτήριο λόγο του Κυρίου «εν τη υπομονή υμών κτήσασθε τας ψυχάς υμών» (Λουκά 21, 19), τον οποίο ο Καθ. Παν. Τρεμπέλας παραφράζει ως εξής: «με την υπομονή σας θα κερδήσετε και θα σώσετε τις ψυχές σας από τον κίνδυνο της απιστίας και της αιώνιας απώλειας».

Για όλους τους πιστούς χριστιανούς και μάλιστα για εκείνους που μελετούν με προσοχή την Αγία Γραφή είναι γνωστή η παροιμιώδης υπομονή την οποία επέδειξε στα πολλά και ποικίλα βάσανα της ζωής του ο Ιώβ. Μάλιστα ο όρος «υπομονή» πολλές φορές συνοδεύεται από την επωνυμία του, «ιώβειος υπομονή», γιατί ήταν τόσο και τέτοιο το μέγεθος της συγκεκριμένης αυτής αρετής που κατείχε ο Ιώβ που έγινε τελικά ο ίδιος προσωπικά συνώνυμος με την αρετή αυτή.

Στα χρόνια της Εκκλησιαστικής Ιστορίας και Παράδοσης έχουμε ακόμα ένα ανάλογο παράδειγμα με εκείνο του Ιώβ. Είναι ο Άγ. Γρηγόριος Νύσσης, ο οποίος -όπως ο ίδιος περιγράφει- ήταν γεμάτος με «βαβυλώνια κακά». Σε νεανική ηλικία έχασε την σύντροφό του, το σώμα του το έφθειραν πολλές ασθένειες, οι αιρετικοί τον κατασυκοφάντησαν, δύο αγαπημένα αδέλφια του απεβίωσαν (Μεγ. Βασίλειος και Αγ. Μακρίνα) και χρειάστηκε ο ίδιος να τα συνοδεύσει στην τελευταία τους κατοικία. Όμως ο άγιος κατείχε το μαργαριτάρι της υπομονής και με τον τρόπο αυτό αναδείχθηκε σε πραγματικό «στύλο της Ορθοδοξίας», σε «πατέρα πατέρων» και βέβαια σε ζωντανό παράδειγμα υπομονής και καρτερίας, προς μίμηση από όλους μας.

Όπως διαβάζουμε και στον σημερινό αποστολικό λόγο η υπομονή έχει άμεση σχέση με την θλίψη. Αυτό μας υπενθυμίζει και την πνευματική συζήτηση που είχαν κάποτε ο Αββάς Μάρκος με τον Όσιο Αρσένιο, όταν ο πρώτος ρώτησε τον δεύτερο γιατί οι περισσότεροι ευσεβείς και ενάρετοι χριστιανοί να φεύγουν από τον κόσμο με πολλές θλίψεις και στερήσεις. Κι ο Όσιος Αρσένιος απάντησε με σοφία πως «οι θλίψεις για εκείνους που τις δέχονται με υπομονή είναι το αλάτι που προλαβαίνει τη σήψη της αμαρτίας και κάνει τους ανθρώπους να παρουσιάζονται στον Ουρανό καθαροί».

Η αρετή της υπομονής δεν μπορούσε να μην γίνει αντικείμενο επεξεργασίας και από τον υπέροχο και θυμόσοφο λαό μας, ο οποίος με τις σπουδαίες και πνευματώδεις παροιμίες του καταγράφει και αποτυπώνει εκφραστικά, με τον δικό του ευγενικό και κριτικό τρόπο, τα μεγάλα θέματα της ζωής μας. Μια από τις παροιμίες που αναφέρονται στην υπομονή είναι και η εξής: «Ένας επότιζε γαϊδάρους κι άγιασε». Αυτή η παροιμία θεωρείται αφηγηματικός λόγος, που αναφέρεται σε κάποιον ο οποίος είχε μεγάλη υπομονή ποτίζοντας γαϊδάρους. Υπ’ όψιν πως το συμπαθές αυτό και πολύ χρήσιμο για τον άνθρωπο ζώο πίνει νερό αργά και ιδιότροπα.

Κι ας ολοκληρώσουμε την αναφορά μας αυτή με τον ψυχωφέλημο λόγο του Αγ. Δημητρίου Ροστώφ: «Αυτοί που υπομένουν αγόγγυστα και με καρτερία τα πάντα, μένουν πιστοί στο θέλημα του Θεού. Κι αυτοί που μένουν πιστοί στο θέλημα του Θεού, θα πάρουν την αμοιβή που υποσχέθηκε Εκείνος: τη Βασιλεία των Ουρανών».

Το Πανηγύρι

Βαδίζουμε ολοταχώς στην Κοινότητά μας προς το ετήσιο Πανηγύρι, με την ευκαιρία της Εορτής του Προστάτη μας Αγίου Παντελεήμονος του Ιαματικού. Η Εορτή είναι στις 27 Ιουλίου.

Το Πανηγύρι για τον Απόδημο Ελληνισμό είναι μια πνευματική αλλά και κοινωνική όαση, μέσα στην άχρωμη βιοτή του. Η εκκλησία, ο ναός, είναι εκτός της πνευματικής διάστασης και ένας χώρος συνάντησης, επικοινωνίας και ανανέωσης των συγγενικών και φιλικών δεσμών των ξενιτεμένων.

Η Κοινότητα και η ένταξη σ' αυτήν δείχνει το μέτρο της ελληνικότητας και της εθνικοθρησκευτικής ιδιοπροσωπίας των ομογενών. Στο Πανηγύρι ετοιμάζονται παραδοσιακά ελληνικά φαγητά (σουβλάκια), γλυκά (λουκουμάδες) και ακούγεται ελληνική μουσική.